ەگەمەندىك – ءار حالىققا بۇيىرا بەرمەيتىن باعا جەتپەس باقىت.
تاۋەلسىزدىك شەجىرەسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسىنىڭ تاريحي تۇلعاسىمەن تىعىز بايلانىستى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ – جاڭا داۋىردەگى قازاقستاننىڭ نەگىزىن قالاعان ۇلى قايراتكەر. ونىڭ ەسىمى جاسامپازدىق جىلناماسىنا قازاق مەملەكەتىنىڭ اۆتورى رەتىندە جازىلدى. مىنە, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ومىرىندەگى تاعى ءبىر مەرەيلى بەلەس جاقىنداپ كەلەدى.
ءبىز قاستەرلى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا قادام باسامىز. بۇل – بارشامىزعا ورتاق ونەگەلى ولشەم, تاعىلىمدى كەزەڭ. جاڭا مەملەكەت قۇرۋعا اتسالىسقان بۇكىل حالقىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ تاريحي شەجىرەسى. سوندىقتان مەن كەلەسى جىلدى «تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى» دەپ جاريالادىم.
وتكەن ءاربىر ون جىلدىق اتقارعان ميسسياسى تۇرعىسىنان عاسىردىڭ جۇگىن ارقالاپ تۇر.
العاشقى ون جىلدىق ەگەمەن قازاقستاننىڭ ءوز دەربەستىگىن قالىپتاستىرۋ كەزەڭى بولدى.
ەكىنشى ون جىلدىقتا ەلىمىز تۇعىرىن نىقتاپ, كەرەگەسىن كەڭەيتىپ, ىرگەسىن بەكىتتى.
ءۇشىنشى ون جىلدىقتا مەملەكەتىمىز شىن مانىندە, كەمەلىنە كەلىپ, الەمدىك ساياساتتىڭ تورىنە وزدى.
الداعى ءتورتىنشى ون جىلدىقتا ءبىزدى جاڭا مىندەتتەر كۇتىپ تۇر. ەلىمىزدى ىلگەرى دامىتىپ, ءاربىر ازاماتتىڭ لايىقتى تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك. ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ باستى جولى – ءتيىمدى باسقارۋ جۇيەسى.
مەن جولداۋىمدا مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىنە باسا ءمان بەرگەنىمدى بىلەسىزدەر. وسىعان وراي, كوپتەگەن ناقتى شارا اتقارىلۋدا.
جالپى, جاڭعىرۋدىڭ جان-جاقتى بولعانى ءجون. بۇكىل حالقىمىز زامان اعىمىنا ىلەسە بىلۋگە ءتيىس. وزگەرىستەرگە بەيىمدەلە الاتىن جۇرت قانا ۋاقىت تىنىسىن ءدوپ باسادى. ءبىز ءبىلىمدى ءارى بىلىكتى, ۇقىپتى جانە جاۋاپتى, ىسكەر دە ەڭبەكقور جۇرت بولۋىمىز قاجەت. بۇل – ۇلى اباي ايتقانداي, «تولىق ادامنىڭ» ايقىن كورىنىسى. وعان قوسا, اركىمنىڭ جەكە قاسيەتى مەن ماقساتى ەلدىك مۇددەمەن تىعىز استاسىپ, پاتريوتيزمگە ۇلاسۋى كەرەك. سوندا عانا مەملەكەتشىلدىك يدەياسى باستى قۇندىلىققا اينالادى.
قۇرمەتتى وتانداستار!
وكىنىشكە قاراي, پاندەميا كەسىرىنەن ءبىز ەلىمىزدىڭ باستى ۇلتتىق مەرەكەسىن جىلداعىداي كەڭىنەن اتاپ وتە المايمىز. بىزگە ازاماتتارىمىزدىڭ دەنساۋلىعى, ءومىرى مەن اماندىعى بارىنەن قىمبات.
سوندىقتان بارلىق ءىس-شارامىزدى شەكتەۋلى فورماتتا جانە ونلاين رەجىمدە وتكىزىپ جاتىرمىز. الايدا بۇل تاۋەلسىزدىك كۇنىنىڭ ءمانى مەن قۇندىلىعىن ەشبىر جاعدايدا دا كەمىتە المايدى. وسى ۇلى مەرەكەنىڭ سالتاناتتى كوڭىل كۇيى ءاربىر ۇيدە ورناپ, بارلىق قازاقستاندىقتىڭ جۇرەگىن قۋانىش پەن ماقتانىشقا تولتىراتىنىنا سەنىمدىمىن.
ءبىز قيىندىقتار مەن كەدەرگىلەرگە قاراماستان, العا ىلگەرىلەۋدى جالعاستىرامىز. بۇل جولداعى ءبىزدىڭ باستى شامشىراعىمىز تاۋەلسىزدىك بولدى جانە سولاي بولىپ قالا بەرەدى.
وسى جىلدارى شىنايى ەگەمەندىك پەن ۇلتتىڭ بىرەگەي تۇتاستىعىنىڭ ارقاسىندا ءبىز كوپ نارسەگە قول جەتكىزدىك. ءدال وسى جۇيەقۇراۋشى ەلەمەنتتەر ەلىمىزدىڭ ورنىقتى, سەرپىندى دامۋىنىڭ كەپىلىنە اينالدى.
بۇگىندە قازاقستاننىڭ الدىندا اۋقىمدى جاڭا مىندەتتەر تۇر. ءبىز ەكونوميكالىق قۋاتتى, الەۋمەتتىك ءادىل جانە بەرىك تىرەگى مەن پروگرەسشىل قۇندىلىقتارى بار اشىق قوعام قۇرىپ جاتىرمىز.
ءبىز جۇيەلى رەفورمالار مەن ساپالى وزگەرىستەر جولىمەن كەلەمىز. بۇل ساياسات جالعاساتىن بولادى. بۇعان بالاما جوق, ەندى ارتقا قايتۋ دا جوق. بۇل ءبىزدىڭ جالپىحالىقتىق كونسەنسۋسقا نەگىزدەلگەن سانالى تاڭداۋىمىز.
بيىل پاندەميا ءبىزدى عانا ەمەس, بۇكىل الەمدى سىنعا سالدى. تۇتاس دۇنيەنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى وزگەردى. ءبىز بۇل سىناققا توتەپ بەرىپ, ەلىمىزدى جاھاندىق داعدارىستان الىپ شىعۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمىلدىردىق.
ەكونوميكاعا قاتىستى تەرىس بولجامداردى جوققا شىعارىپ, ىندەتتىڭ زاردابىن ازايتتىق. دەر كەزىندە قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا احۋالدى ءبىرشاما تۇراقتاندىردىق. جاھاندىق دۇربەلەڭگە قاراماستان مەملەكەتىمىزدىڭ ىرگەسى مىعىم, تۇعىرى بەكەم ەكەنىن دالەلدەدىك.
حالقىمىز جاناشىرلىق پەن قامقورلىقتىڭ, ۇيىمشىلدىق پەن بەرەكە-بىرلىكتىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتتى. ۆولونتەرلەر قوزعالىسى جالپىۇلتتىق سيپاتقا يە بولدى. دارىگەرلەر مەن مۇعالىمدەردىڭ, ءتارتىپ ساقشىلارى مەن اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىمىزدەگى ماڭىزدى ءرولىن ايقىن سەزىندىك. قاۋىپتى دەرتپەن كۇرەستىڭ ءتيىمدى جۇيەسى, ەڭ الدىمەن, سولاردىڭ تاباندى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قالىپتاستى.
ەلىمىزدە كارانتين جانە توتەنشە جاعداي رەجىمى ۋاقتىلى ەنگىزىلدى.
ەپيدەمياعا قارسى كەشەندى ءىس-شارالار ءۇشىن 350 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى بولدىك.
قىسقا مەرزىمدە جاڭا جۇقپالى دەرت اۋرۋحانالارى سالىنىپ, ونداعان مىڭ قوسىمشا توسەك قامتاماسىز ەتىلدى. قاجەتتى مەديتسينالىق بۇيىمدار مەن دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ جەتكىزىلىمى جانە ءوندىرىسى جولعا قويىلدى.
عالىمدارىمىز كىدىرمەستەن قازاقستاندىق ۆاكتسينا جاساۋعا كىرىستى, بۇل ۆاكتسينالار جۋىردا عىلىمي سىناقتىڭ بارلىق كەزەڭدەرىنەن وتەدى دەگەن ۇمىتتەمىز. كوروناۆيرۋسپەن كۇرەستىڭ العى شەبىندەگى دارىگەرلەردى قولداۋ ءۇشىن 200 ميلليارد تەڭگە شاماسىندا قاراجات ءبولىندى.
پاندەميا وسى ستراتەگيالىق ماڭىزدى سالادا جۇيەلى رەفورمالاردىڭ وزەكتىلىگىن انىق بايقاتتى. وسى ماقساتپەن ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن قابىلدادىق. ونى جۇزەگە اسىرۋعا 3 تريلليون تەڭگەدەن استام قاراجات جوسپارلانعان.
ءبىز توتەنشە جاعداي مەن قاتاڭ كارانتيندىك شەكتەۋلەر كەزىندە جاپپاي حاوسقا جول بەرمەدىك جانە رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋدى جالعاستىردىق.
بولىنگەن اۋقىمدى قاراجات ونىڭ ماقساتسىز جۇمسالۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن قاتاڭ باقىلاۋدا بولادى.
مەنىڭ پرەزيدەنت لاۋازىمىنداعى باستى ميسسيام – الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ. سوندىقتان مەملەكەتتىڭ كۇن سايىنعى كۇش-جىگەرى ازاماتتارىمىزدىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا جۇمىلدىرىلادى.
بيىل ءبىز 4 ميلليونعا جۋىق ازاماتىمىزدىڭ زەينەتاقىسى مەن الەۋمەتتىك جاردەماقىلارىنىڭ كولەمىن ۇلعايتتىق. الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ تولەمدەرىن ورتاشا 50%-عا كوتەردىك. از قامتىلعان وتباسىلارداعى 500 مىڭنان اسا بالا ءۇشىن كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك پاكەت ەنگىزدىك.
پاندەميا كەزىندە كۇردەلى جاعدايعا تاپ بولعان ادامداردى قولداۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ وڭىردە تەڭدەسى جوق قادامعا باردىق. ازاماتتارىمىزعا 42 500 تەڭگە كولەمىندە تىكەلەي تولەمدەر جاسالدى. 4,5 ميلليوننان اسا ازامات مەملەكەتتەن قارجىلىق كومەك الدى.
نەسيەلەر بويىنشا ۇسىنىلعان تولەمدەردى كەيىنگە شەگەرۋ شامامەن 1 ميلليون 900 مىڭ قازاقستاندىقتىڭ دەفولتقا ۇشىراۋىنا جول بەرمەدى. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى ماڭىزدى تۇراقتاندىرۋشى ءرول وينادى. 6,5 مىڭنان استام الەۋمەتتىك, كوممۋنالدىق جانە كولىك ينفراقۇرىلىمى جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا 1 تريلليون تەڭگە باعىتتالدى. كەلەسى جىلى تاعى 400 ميلليارد تەڭگە بولەمىز.
الەۋمەتتىك جاڭعىرۋ اياسىندا گۋمانيتارلىق ماماندىق يەلەرىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا دەن قويدىق. مادەنيەت جانە ونەر سالاسى وكىلدەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى 50%, دارىگەرلەردىكى – 30%, پەداگوگتەردىكى 25%-عا ءوستى.
ءبىز بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىڭ باستى ستراتەگيالىق رەسۋرسى ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسى ەكەنىن بىلەمىز. ءبىلىم, يدەيالار مەن تەحنولوگيالار پروگرەستىڭ تۇپكى قوزعاۋشىسى بولىپ وتىر. سوندىقتان ءبىز ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە قوستىق. ول وسى نەگىزگى باعىتتارعا ارنالعان شىعىستاردى ءىجو-ءنىڭ 7 %-نا دەيىن كوتەرۋدى قاراستىرادى.
بيىلعى داعدارىستى جاعدايلاردا كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ ءتيىمدى قىزمەتىنىڭ ءمانى كۇرت ۇلعايدى. كارانتيندىك ءىس-شارالارعا جۇمىلدىرىلعان ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن 18 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىندى. كەلەسى ءۇش جىل بويىندا قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارى مەن ارميادا قارجىلىق تولەمدەر ورتاشا 30%-عا ۇلعاياتىن بولادى.
قوعامدىق تۇراقتىلىق پەن ەلدىڭ الەۋمەتتىك ىلگەرىلەۋى بەرىك ەكونوميكالىق نەگىز بولعاندا عانا مۇمكىن بولادى. قاتاڭ شەكتەۋلەر مەن كارانتينگە قاراماستان, ءبىز حالىقتىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن ساقتاپ قالدىق, بيزنەستىڭ اعىمدا بولۋىنا كومەكتەستىك. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى داعدارىسقا قارسى شارالار پاكەتى اياسىندا نەسيەلىك تولەمدى كەيىنگە شەگەرۋ مۇمكىندىگىن, سالىقتىق دەمالىستار مەن وزگە دە جەڭىلدىكتەر, پرەفەرەنتسيالار الدى.
قولداۋدىڭ جالپى كولەمى 1,5 تريلليون تەڭگەدەن استى. بۇل 8 تريلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىرۋ كولەمىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. 200 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى قۇرىلدى, وتاندىق كومپانيالار 500 ميلليارد تەڭگە شاماسىندا مەملەكەتتىك تاپسىرىس الدى. وسىلايشا, 2025 جىلعا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى 35 %-عا جەتۋگە ءتيىس.
پاندەميا كەزىندەگى قيىندىقتارعا قاراماستان, ەل قامباسى استىققا تولدى. جاڭا جولدار سالىندى, تۇرعىن ۇيلەر مەن ينفراقۇرىلىمدىق نىساندار بوي كوتەردى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تىرشىلىك توقتاپ قالعان جوق. ءومىر ءوز اعىسىمەن جالعاسىپ جاتىر.
بيىل ديقاندارىمىز 20 ميلليون توننا بيداي جينادى. بۇل ىشكى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق شەتەلگە ەكسپورتتاۋعا دا جەتەدى.
10 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي سالىندى. 2600 شاقىرىم تاس جول پايدالانۋعا بەرىلدى. ەلىمىزدىڭ 10 ميلليونعا جۋىق تۇرعىنى كوگىلدىر وتىنعا قول جەتكىزدى. تسيفرلاندىرۋ بارىسىندا جۇزدەگەن اۋىل ينتەرنەتكە قوسىلدى. ارنايى كۇتىمگە مۇقتاج ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالى جۇمىس ىستەي باستادى.
مۇلدە جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس ازىرلەندى.
بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى سىندارلى ديالوگ لايىقتى جالعاسىن تاپتى. ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىندە ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى, سونداي-اق ساياسي جاڭعىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى تالقىلاندى.
ساياسي رەفورمالاردىڭ العاشقى پاكەتى جۇزەگە اسىرىلدى. «بەيبىت جينالىستار تۋرالى» وتە ماڭىزدى جاڭا زاڭ قابىلداندى. «ساياسي پارتيالار تۋرالى», «سايلاۋ تۋرالى», «پارلامەنت جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.
ۇلتتىق كەڭەستىڭ باستاماسىمەن توعىز زاڭ قابىلداندى. تاعى جەتى زاڭ جوباسى قارالىپ جاتىر. بۇل – كەڭەس جۇمىسىنىڭ قاجەتتىگى مەن تيىمدىلىگىنىڭ ايقىن كورىنىسى.
ءبىز باسشىلاردىڭ جاڭا بۋىنىن دايىنداۋعا باسا ءمان بەردىك. پرەزيدەنتتىك كادر رەزەرۆىندەگى جاستاردىڭ جارتىسىنان كوبى قازىردىڭ وزىندە جاۋاپتى قىزمەتتەرگە تاعايىندالدى. جوبانىڭ كەلەسى كەزەڭىندە قوعام مۇددەسىنە ادال كوشباسشىلاردى ىرىكتەۋگە ەرەكشە نازار اۋدارامىز.
بارشا الەمگە قيىندىق اكەلگەن وسى جىلى دا ءبىرشاما جەتىستىككە جەتتىك. بۇل ورايدا قاجىرلى ەڭبەگىمەن جاڭا قازاقستاندى وركەندەتۋگە اتسالىسىپ جۇرگەن بارلىق ازاماتتارعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن.
حالقىمىز ىندەتتى بىرگە ەڭسەرىپ, ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە بىرلىگىن نىعايتا تۇسەدى دەپ سەنەمىن.
ءبىز قازىرگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە وسال تۇستارىمىزدى ايقىندادىق. الداعى ماقساتىمىزدى مەجەلەپ, وعان جەتۋدىڭ باعىتتارى مەن جولدارىن انىقتاپ الدىق. بۇل ماسەلەلەرگە مەن ءوز جولداۋىمدا تولىعىراق توقتالدىم. الداعى مىندەتتەردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرساق, ورنىقتى دامۋ جولىنا تۇسەتىنىمىز انىق.
قىمباتتى وتانداستار!
ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا جاڭا الەمدىك ءتارتىپ قۇرىلىپ جاتىر. گەوستراتەگيالىق بەلگىسىزدىك جاعدايىندا ەلدەردىڭ حالىقارالىق ارەنادا ساياسي وزىمشىلدىگى مەن ەكونوميكالىق ۇلتشىلدىعى كۇشەيىپ كەلەدى. ءبىز مەملەكەتتەر اراسىنداعى سەنىم دەڭگەيىنىڭ قالاي كۇرت قۇلدىراپ, ولاردىڭ اراسىندا رەسۋرستار مەن ىقپال ءۇشىن كۇرەستىڭ قانداي قاتاڭ فورما الا باستاعانىن كورىپ وتىرمىز.
بۇگىندە حالىقتاردىڭ جاھاندىق مارتەبەسى كوپ جاعدايدا تەحنولوگيالىق كوشباسشىلىق ءۇشىن جانتالاسقان جارىسپەن ايقىندالۋدا. سونداي-اق ءبىز بۇكىل الەمدە ءدىني قاراما-قايشىلىقتاردىڭ ورىستەۋىنىڭ جانە كسەنوفوبيالىق كوڭىل كۇيدىڭ كۇشەيە ءتۇسۋىنىڭ كۋاگەرلەرى بولىپ وتىرمىز.
قازىرگى كەزدە ەكولوگيالىق پروبلەمالار وتكىر ايتىلا باستادى. «مۇناي ءداۋىرىنىڭ» تاياۋ ارادا اياقتالاتىنى تۋرالى بولجامدار دا ناقتىراق سيپات الىپ كەلەدى. وسى سىن-قاتەرلەر مەن الەمدىك تەپە-تەڭسىزدىكتەر كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ اياسىندا كۇرت ۋشىعىپ وتىر. سوندىقتان ەلدى دامىتۋدىڭ ىشكى جانە سىرتقى مىندەتتەرىنىڭ ۇيلەسىم تابۋىنىڭ ماڭىزى كۇرت ارتادى.
بىزگە قازاقستاننىڭ ناقتى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جوعارىلاتۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەر مەن رەسۋرستاردى جۇمىلدىرۋ قاجەت. بۇگىندە ءاربىر ازاماتتىڭ ۇلتتى توپتاستىرۋ مەن تاۋەلسىزدىك قۇندىلىقتارىنا العاۋسىز قىزمەت ەتۋى قاي كەزدەگىدەن دە ماڭىزدى.
ءبىز كوپجاقتى قۇرىلىمدار مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋگە ىقپال ەتە وتىرىپ, ءوزىمىزدىڭ سىرتقى باعىتىمىزدى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن نىعايتۋ جولىندا جالعاستىرامىز. ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەمىزدى بەرىك قورعاپ, قازىرگى زامانعى كوپ پوليارلى الەمدە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن تەڭدەستىرىلگەن جانە كونسترۋكتيۆتى سىرتقى ساياساتىمىزدى دايەكتىلىكپەن جۇرگىزەتىن بولامىز.
قادىرلى الەۋمەت!
ەگەمەندىك ءداۋىرىنىڭ تاعى ءبىر پاراعى ەل شەجىرەسىنە ەنىپ, تاريح تاسپاسىنا جازىلدى.
بيىل اباي قۇنانباي ۇلى جانە ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ مەرەيتويلارى ءوتتى.
ءبىز حالقىمىز ءۇشىن ماڭىزدى بۇل شارالاردى مازمۇندى ءارى ماعىنالى ەتىپ ۇيىمداستىرۋعا كۇش سالدىق.
تاريحي تۇلعالاردان ونەگە الۋعا, تاعىلىمدى وي تولعاۋعا ءمان بەردىك.
ءال-فارابي زامانىنان بەرى تۇتاس ءداۋىر, اباي قوعامىنان بەرى عاسىردان استام ۋاقىت ءوتتى.
بىراق ۇلىلارىمىزدىڭ اسىل مۇراسى كۇنى بۇگىنگە دەيىن وزەكتى.
دالا دانىشپاندارى – ءاردايىم بولاشاققا باعىت سىلتەيتىن اينىماس تەمىرقازىعىمىز.
ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسى تۇعىرلى تۇلعالاردىڭ وسيەتىنەن, ونەگەسىنەن باستاۋ الادى.
تاعىلىمدى تاريح پەن كەمەل كەلەشەكتى ۇشتاستىرۋ – رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستى شارتى.
سونداي-اق كيەلى تۇركىستاندى تۇلەتۋ جولىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلۋدا.
ۇلىتاۋدا جوشى حان تاريحي-مادەني كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى.
ۇلىلاردى ۇلىقتاپ, تۇلعالاردى تانىتۋ – ءبىزدىڭ بۇلجىماس سالتىمىز.
بۇل مەرەيتويلاردىڭ ءمان-ماڭىزى تاۋەلسىزدىك قۇندىلىقتارىمەن استاسىپ جاتىر.
قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار!
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 29-جىلى كۇردەلى, دراماتيزمگە تولى, قالىپتان تىس بولدى. وسى تاقىلەتتەس تاعدىرشەشتى سىناقتار ءار بۋىننىڭ باسىنا تۇسە بەرمەيدى. بولاشاقتا ۇرپاقتارىمىز ءبىزدىڭ كۇش-جىگەرىمىزدى لايىقتى باعالايتىنىنا سەنىمدىمىن. جاھاندىق داعدارىستان شىنىعا وتىرىپ, الدىمىزعا بۇدان دا باتىل ماقساتتار مەن مىندەتتەر قويامىز.
الداعى جىل ءبىز ءۇشىن مەجەلى جىل بولادى. ول وتانىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى اياسىندا وتەدى. بۇل – قورىتىندى شىعارىپ, وتكەن جولىمىزدى سارالايتىن ۋاقىت. ءبىز حالقىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى وسى داتانى ناقتى ىستەرىمىزبەن جانە جاڭا جوبا-جوسپارلارىمىزبەن اتاپ وتەمىز.
ءبىز داڭعازا اكتسيالار مەن پافوستىق ءىس-شارالار فورماتىنان باس تارتامىز, بارلىق جۇمىس بارىنشا پراگماتيكالىق تۇرعىدا, مەن ايتار ەدىم, ۇنەمدى جاسالاتىن بولادى. ءبىز ەكونوميكادا, الەۋمەتتىك سالادا, ەكولوگيادا اۋقىمدى جۇيەلى شارالار كەشەنىن جۇزەگە اسىرۋدى جالعاستىرامىز. حالىقتىڭ بارلىق جىگىنىڭ, اسىرەسە جاستاردىڭ, ايەلدەردىڭ, مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامداردىڭ مۇقتاجدىقتارى مەن قاجەتتىلىكتەرىنە ءجىتى نازار اۋدارامىز.
ءبىز ەلىمىزدى ساياسي جاڭعىرتۋ ۇدەرىستەرىن بەرىك جالعاستىرۋ نيەتىندەمىز. قازىر رەفورمالاردىڭ تولىق پاكەتى دايىندالۋ ۇستىندە, ول تۋراسىندا كەلەسى جىلدىڭ باسىندا جاريالايتىن بولامىز. بۇل ەلىمىزدە «قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قۇرۋعا, ادىلەتتى جانە تەڭ مۇمكىندىكتەر قاعيداتتارىن ىلگەرىلەتۋ مەن بەكىتۋگە باعىتتالعان دەموكراتيالىق وزگەرىستەرگە جاڭا سەرپىن بەرەدى.
ەلىمىز ءۇشىن الداعى جىلعى ماڭىزدى وقيعا ءماجىلىس پەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋلارى بولادى. ولار ءبىزدىڭ قوعامنىڭ جوعارى ازاماتتىق بەلسەندىلىگى مەن ساياسي تولىسقاندىعىنىڭ ايعاعى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. سايلاۋ ناۋقانى قازاقستان مەملەكەتتىلىگىنىڭ ينستيتۋتتىق ورنىقتىلىعىن تاعى دا ايقىن دالەلدەيدى.
ءار جىل سايىن تاۋەلسىزدىكتىڭ اسقاق عيماراتىنىڭ جاڭا قاباتتارىن تۇرعىزا وتىرىپ, ءبىز ەلىمىز بەن ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعىن دا جۇيەلى قالىپتاستىرىپ كەلەمىز.
ءبىز وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن دامۋدىڭ كەڭ دە قىزىقتى كوكجيەكتەرىن اشامىز. ولاردىڭ جاسامپازدىق پەن پروگرەسس جولىندا جاڭا بيىكتەردى باعىندىرىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۋىن قازىرگىدەن دە جوعارى كوتەرە الاتىنىنا سەنىمدىمىن.
قۇرمەتتى قاۋىم!
قازاقستاننىڭ بۇگىنگى جەتىستىكتەرى – بارشا وتانداستارىمىزدىڭ ورتاق ەڭبەگىنىڭ جەمىسى.
«ازاتتىق – ەلدىڭ مۇراتى, ابىروي – ەردىڭ مۇراتى» دەيدى حالقىمىز.
مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋى جولىندا ادال قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن دارا تۇلعالارىمىز بارشىلىق.
ءبىز جىل سايىنعى ءداستۇر بويىنشا تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا وسىنداي ازاماتتاردى ۇلىقتايمىز.
بۇگىن مەنىڭ جارلىعىممەن بىرقاتار قايراتكەر مەملەكەتتىك ماراپاتقا يە بولدى.
اتاپ ايتقاندا, بيىل ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارى اتاعى مۇرات امانگەلدى ۇلى قايىرگەلدينگە بەرىلدى. ول ءوندىرىس سالاسىن وركەندەتۋگە قوسقان زور ۇلەسى ءۇشىن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاندى.
وسىنداي ازاماتتاردىڭ ەڭبەك جولى – كوپشىلىككە, اسىرەسە وسكەلەڭ ۇرپاققا جاقسى ۇلگى.
«قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعى سونداي-اق تەمىرتاۋ مەتاللۋرگيا كومبيناتىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ۆاديم بوريسوۆيچ باسينگە دە بەرىلەدى. كاسىپورىندا 30 جىلدان استام جۇمىس ىستەگەن ول زاۋىتتىڭ جۇمىسشىسىنان توپ-مەنەدجەرىنە دەيىنگى جولدان ءوتتى.
بيىل جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادالار, سونىمەن قاتار ءبىر توپ دارىگەر مەن مەديكتەرگە بەرىلگەنىن, ولاردىڭ ىشىندە ءوز ومىرلەرىن كوروناۆيرۋس پاندەمياسىمەن كۇرەستە قيعاندار دا بار ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.
«قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعىنا قازا تاپقاننان كەيىن ولەگ نيكولاەۆيچ يساەۆ, قاليحان ەسبوسىن ۇلى قوزباعاروۆ لايىقتى دەپ تابىلدى. ولاردىڭ ەرجۇرەكتىگى مەن باتىرلىعى قازاقستاندىقتاردىڭ جادىندا ءاردايىم ساقتالادى.
بۇگىن «وتان» وردەنىمەن جەزتاڭداي ءانشى مايرا مۇحامەدقىزى ماراپاتتالدى.
مايرا – الەمنىڭ ەڭ ايگىلى ساحنالارىنان جارقىراي كورىنىپ, قازاق ونەرىن دارىپتەپ جۇرگەن دارىن يەسى. وكىنىشكە قاراي, مايرا دەنساۋلىعىنا بايلانىستى بۇگىن كەلە المادى.
بارشاعا تانىمال تالانتتى ونەر ساڭلاقتارىنىڭ ءبىرى ءجانيا اۋباكىروۆا ءبىرىنشى دارەجەلى «بارىس» وردەنىن يەلەندى.
ونىڭ ونەرى مەن شەبەرلىگى حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعان.
سونداي-اق ءبىرىنشى دارەجەلى «بارىس» وردەنىمەن كورنەكتى اقىن ءشومىشباي ساريەۆ ماراپاتتالدى.
ول – وزىندىك ولەڭ ورنەگى ارقىلى ەل قۇرمەتىنە بولەنگەن قالامگەر.
ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنىمەن پودپولكوۆنيك يۆان ۆالەرەۆيچ گاۆريلكو ماراپاتتالدى. ول وتقا ورانعان جويعىش ۇشاقتى ەلدى مەكەننەن بۇرىپ اكەتىپ, كوپتەگەن ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالدى.
بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, ءدىنتانۋشى عالىم قايرات جولدىباي ۇلى «قۇرمەت» وردەنىنە لايىق دەپ تانىلدى.
ول جاس ۇرپاقتىڭ جاڭاشا كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋعا ەلەۋلى ەڭبەك ءسىڭىردى.
سونىمەن قاتار «قۇرمەت» وردەنىمەن تاريحشى عالىم, تانىمال قالامگەر تۇرسىنحان زاكەن ۇلى ماراپاتتالدى.
بەلگىلى ءانشى سۆەتلانا ايتباەۆا «قۇرمەت» وردەنىمەن ناگرادتالدى.
ول ونەرىمىزدى دامىتۋعا, جاس تالانتتاردى تاربيەلەۋگە مول ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
«قۇرمەت» وردەنى «رەسپۋبليكالىق جەدەل مەديتسينالىق جاردەم عىلىمي ورتالىعىنىڭ» اعا فەلدشەرى فاتيما ياكۋپوۆنا جاكەنوۆاعا تاپسىرىلاتىن بولادى. كوپتەگەن جىل بويى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قايسارلىقپەن ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ول بۇگىندە كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسكە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ ءجۇر.
پوليتسيا ينسپەكتورى بەرىكبول كوكسەگەنگە «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالى بەرىلەدى.
بەرىكبول قىزمەتتىك مىندەتىن اتقارۋ كەزىندە ادام ءومىرىن اجالدان اراشالاپ قالدى.
«جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمىنىڭ بولىمشە كومانديرى قايىربەك نۇرلان ۇلى جۇمانباەۆ ماراپاتتالادى. ول اجال اۋزىنداعى ادامدى قۇتقارۋ كەزىندە شەشىمتالدىق پەن باتىرلىق تانىتا ءبىلدى.
تانىمال جۋرناليست يۋليا كۋشنارەۆا «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن باسقا دا بەلگىلى جۋرناليستەر اتاپ ءوتىلدى.
ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, بىلىكتى دارىگەر سەرىك كارىبايعا «شاپاعات» مەدالى تابىس ەتىلەدى.
سونداي-اق بيىلعى ۆولونتەر جىلىندا ەرەن ەڭبەگىمەن ەرەكشەلەنگەن نۇربانۋ امىرعاليەۆا, ناتاليا كونوۆالوۆا جانە ساۋلە مۇقاشەۆا «شاپاعات» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا جوعارى ناگرادالارمەن بىرگە, ءوز سالاسىندا ەلەۋلى تابىستارعا جەتىپ, زور ەڭبەك سىڭىرگەن بىرقاتار ازاماتقا مەملەكەتتىك سىيلىقتار تاپسىرىلادى.
بيىل «قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىك بەيبىتشىلىك جانە پروگرەسس سىيلىعى» اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆقا بەرىلدى. ول مەديتسينا سالاسىن دامىتۋعا, بەيبىتشىلىكتى جانە حالىقتار اراسىنداعى دوستىق پەن ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا ەرەكشە ۇلەس قوستى.
«قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىك بەيبىتشىلىك جانە پروگرەسس سىيلىعى» 10 جىل بويى ەلىمىزدەگى جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ فلاگمانى – نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتى باسقارىپ كەلە جاتقان شيگەو كاتسۋ مىرزاعا بەرىلدى.
حالىقتىڭ وي-ساناسى جانە تانىم دەڭگەيى رۋحاني قازىناسىنا قاراپ باعالانادى. ۇلى ابايدى ۇلىقتاعان جىلى اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولۋدىڭ ءمان-ماڭىزى زور. ادەبيەت پەن ونەر سالاسىنداعى ەڭ تاڭداۋلى شىعارمالار ءۇشىن بەرىلەتىن جوعارى ماراپات بيىلدان باستاپ ۇلى اقىننىڭ اتىمەن اتالاتىن بولدى.
بيىل كورنەكتى جازۋشىلار تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ پەن روزا مۇقانوۆا, بەلگىلى اقىندار سەرىك اقسۇڭقار مەن باقىتجان قاناپيانوۆ, تانىمال ادەبيەتتانۋشىلار مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جانە عاريفوللا ەسىم مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتاندى. سىزدەردىڭ تۋىندىلارىڭىز قازاق ادەبيەتىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, ۇلتتىق سانانى بايىتا تۇسەدى دەپ سەنەمىن.
ۇلى اباي «دۇنيە دە ءوزى, مال دا ءوزى, عىلىمعا كوڭىل بەرسەڭىز» دەپ, بار يگىلىكتىڭ باستاۋى عىلىم ەكەنىن باسا ايتقان. وسى سالادا زور تابىسقا جەتكەن ازاماتتار دا بۇگىن ءبىزدىڭ ورتامىزدا. ولار عىلىم مەن ءوندىرىستى ۇشتاستىرىپ, ەلىمىزدى وركەندەتۋگە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا.
ءال-فارابي اتىنداعى عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىق قاراعاندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اريستوتەل يساعۇلوۆ باستاعان عالىمدار توبىنا بەرىلدى. ولاردىڭ زەرتتەۋ جۇمىستارى تەحنيكا سالاسىنا جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزۋدى كوزدەيدى.
سونداي-اق وسى سىيلىققا ۇلتتىق عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىقتىڭ جەتەكشىسى اباي بايگەنجين باستاعان ءبىر توپ عالىمدارىمىز لايىق دەپ تانىلدى. ولاردىڭ ەڭبەگى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى كلينيكالىق مەديتسينادا قولدانۋعا ارنالعان. بۇل – وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ءۇشىن ماڭىزدى عىلىمي جۇمىس.
ءال-فارابي اتىنداعى عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىق ماڭىزدى عىلىمي جۇمىستاردىڭ تسيكلى ءۇشىن ماتەماتيكا جانە ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى ماحمۇد ابدىسامەت ۇلى سادىبەكوۆكە بەرىلەدى.
قادىرلى قاۋىم!
سىزدەردى بۇگىنگى ماراپاتتارىڭىزبەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن!
ءبارىمىزدىڭ ماقساتىمىز – ورتاق, مىندەتىمىز – ءبىر.
قاسيەتتى وتانىمىزدىڭ مەرەيى ءاردايىم ۇستەم بولسىن!
بارشاڭىزعا تولاعاي تابىس تىلەيمىن!
تاۋەلسىزدىگىمىز تۇعىرلى, ەلدىگىمىز عۇمىرلى بولا بەرسىن!
