1930-1940 جىلدارى قازاقستاندا بولعان ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن تاريحى, ەستەلىكتەر مەن قازىرگى قوعامنىڭ ستالينيزم تۋرالى ۇعىمىن سارالاعان مونوگرافياعا تاريحشىلار جۇلدىزبەك ءابىلحوجين, ميحايل اكۋلوۆ, زاۋرەش ساقتاعانوۆا, زەرتتەۋشى جۋرناليست ەكاتەرينا كۋزنەتسوۆا, جازۋشى يۋري سەرەبريانسكي, مادەنيەتتانۋشىلار الەكساندرا تساي, مارينيكا بابانازاروۆا, گۇلدانا سافاروۆا جانە سۋرەتشى اسەل قادىرحانوۆالاردىڭ ەڭبەكتەرى ەنگەن.
جيناق «تاريح», «زەردە», «ونەر» جانە «كورمە» دەپ اتالاتىن بولىمدەردەن تۇرادى. اۆتورلار اۋىل شارۋاشىلىعىن ۇجىمداستىرۋ, يندۋستريالاندىرۋ, ماجبۇرلەپ جەر اۋدارۋ, جاپپاي قۋعىن-سۇرگىن جانە ەڭبەكپەن تۇزەۋ لاگەرلەرى كەزىندەگى زورلىق-زومبىلىق, ازاپ پەن جوقشىلىقتىڭ حالىق جادىندا قالاي تاڭبالانعانىن باياندايدى. حالىقتىڭ رۋحاني جاراقاتىن ونەر قۇرالدارى ارقىلى كورسەتۋگە تالپىنادى.
كىتاپقا كىرىسپە جازعان بريتان عالىمى كاتريونا كەللي, بۇل ەڭبەكتىڭ ارتىقشىلىعى ءارتۇرلى ەتنيكالىق توپتى زەرتتەيتىن سان تاراۋ داستۇردەن قۋات العان عالىمداردىڭ ورتاق ديالوگىندا دەپ باعالاعان.
– جيناقتا رەپرەسسيا مەحانيزمدەرىنىڭ داڭعويلىعى بارىنشا اشىق كورسەتىلگەن. تاريحي دەرتتىڭ تابيعاتىن تۇسىنە وتىرىپ, ەۋروپا مەن ەۋرازيانىڭ ايماقتارىندا تۋىنداعان, ۇلتتىق ماقساتتار ءۇشىن ازاپ شەگۋدى اقتاعان «ەستەلىك سوعىستارىنان» اۋلاق بولا الامىز. ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ جاعىمدى جاقتارىن عانا اتاپ, قالعانىن جوققا شىعارۋ ۇلتقا جاسالعان قيانات. قازاقستاندا تەك جەر اۋىپ كەلگەندەر عانا ەمەس, جەرگىلىكتى تۇرعىندار دا جازىقسىز رەپرەسسياعا ۇشىرادى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن الماتى قالاسىندا تانىمال جانە جاقسى ساقتالعان اۋدان بار, ول باستاپقىدا نكۆد شەنەۋنىكتەرىنە ارناپ سالىنعان. وتكەنگە سالاۋات ايتىپ, جارقىن جەتىستىكتەرگە قول سوزۋ ءۇشىن جاس ۇرپاق ءوزىنىڭ تاريحىن تانىپ, تۋعان حالقىنا جاسالعان وكتەمدىكتى ءبىلۋى كەرەك. بۇل ولاردى قاناتتاندىرادى ءارى جىگەرلى بولۋعا جەتەلەيدى, – دەيدى كاتريونا كەللي.
جيناقتىڭ ەكىنشى ءبولىمى قازاقستانعا دەپورتاتسيالانعان پولياكتار مەن كورەيلەر تۋرالى باياندالسا, «ونەر» بولىمىندە قارلاگتىڭ سۋرەتشىلەرى جايلى كەڭىنەن ايتىلادى. ال قورىتىندى بولىمدە سول ءداۋىردىڭ ءۇنىن ءدال بەدەرلەگەن كورمە ماتەريالدارى ۇسىنىلىپ, تاقىرىپتى اشا تۇسكەن.
الماتى مۋزەيىندە 28 قاراشا مەن 22 جەلتوقسان ارالىعىندا «جادىڭنان وشپەس» ۇجىمدىق مونوگرافياسىنداعى زەرتتەۋلەر بويىنشا كورمە اشىلدى. جوبا سوروس-قازاقستان قورىنىڭ «ادام قۇقىقتارى» جونىندەگى باعدارلاماسىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسقان.
الماتى
