ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى جانەل كۇشىكوۆانىڭ ايتۋىنشا, وداققا ورتاق نارىقتىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن بىرنەشە فاكتور بار. بۇل رەتتە, ەڭ الدىمەن ءوزارا ساۋداداعى كەدەرگىلەر ويعا ورالادى.
– البەتتە, ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءبارى ەڭ الدىمەن رەسەي نارىعىنا شىعۋدى جوسپارلايدى. سوندىقتان ءبىز سول ەلدەگى قۇقىقتىق كەدەرگىلەردى انىقتاۋعا تىرىسامىز. ال انىقتالعان ماسەلەلەر حالىقارالىق الاڭدا تالقىلانادى. ونى جويۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلادى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە.
بەلگىلى بولعانداي, كەيبىر ەلدەر ەاەو اياسىندا قابىلدانعان مىندەتتەمەلەردى دۇرىس ورىندامايدى. دەسە دە, ولاردىڭ ءبارى كەڭىنەن تالقىلانىپ, كوپ جاعدايدا وڭ شەشىلەدى.
– ماسەلەن, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار نارىعىنا كىرۋ قۇقىعىنا قاتىستى ماسەلەنى الايىق. بۇعان دەيىن جەكەلەگەن سەرىكتەس ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارىنىڭ قول جەتىمدى ەمەس ەكەنىن ايتقانبىز. شەكتەۋلەر بار. بۇعان كەيبىر مەملەكەتتەردە ەلەكتروندى فورماتتىڭ جولعا قويىلماۋى دا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. بۇدان بولەك مەملەكەتتەردىڭ تاعى ءبىر بولىگى جوعارى تالاپ قويىپ, سۋبەكتيۆتى سەبەپتەردى تۋىنداتادى. تيىسىنشە ءبىزدىڭ تاۋارلار باسەكەگە ساي بولماي, اتالعان تەندەرلەرگە قاتىسا الماي جاتادى, – دەدى ج.كۇشىكوۆا.
بۇل رەتتە, ۆيتسە-مينيستر قازاقستان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياعا قاتىسۋ قۇقىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءتيىستى حاتتاما ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. وعان ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى قول قويماق.
– اتالعان حاتتاماعا كوميسسيا قىزمەتكەرلەرىن بەكىتۋدە بىلىكتىلىك بويىنشا مىندەتتى ىرىكتەۋ ەنگىزۋ, ول ءۇشىن اتتەستاتتاۋ وتكىزۋ نورمالارىن, شۇعىل كەلىسىمشارتتار بويىنشا تالاپتار ەنگىزدىك. ءبىز كوميسسياعا جۇمىس ىستەۋگە باراتىن قىزمەتكەرلەردى بىلىكتىلىك بويىنشا ىرىكتەۋدەن وتكىزەمىز, – دەپ ناقتىلادى ج.كۇشىكوۆا.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرىلعالى بەرى قازاقستاننىڭ سەرىكتەس مەملەكەتتەرمەن اراداعى ءوزارا ساۋداسى 33 پايىزعا وسكەن. قازاقستاندىق ەكسپورتتىڭ ناقتى كولەمى 4 پايىزعا ۇلعايعان. بۇل رەتتە ەكسپورت قۇرىلىمىندا وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى. بۇگىندە ول 58 پايىزعا تەڭ. سونداي-اق ەلدىڭ ەكسپورتتىق قورجىنىنىڭ اسسورتيمەنتى 2 ەسەگە كوبەيدى. ەاەو ەلدەرى ينۆەستيتسيالارىنىڭ ۇلەسى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 6 پايىزىنا دەيىن ءوستى. مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قاتىسۋىمەن كاسىپورىندار سانى دا 2 ەسە ارتتى.
– قازاقستان ءۇشىن ەاەو-نىڭ بىرنەشە ارتىقشىلىعى بار. بىرىنشىدەن, بۇل دەگەنىمىز – 184 ملن ادامدى قۇرايتىن اۋقىمدى تۇتىنۋ نارىعى. بۇل بىزگە تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ەكسپورتىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن, ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردە ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ءبىلىم قۇجاتتارى ءوزارا مويىندالادى. ەلگە كەلگەن كۇننەن باستاپ 30 تاۋلىك بويى تىركەۋسىز ءجۇرۋ مەرزىمى بەلگىلەنگەن. سونداي-اق جۇمىسقا ورنالاستىرۋدا شەكتەۋ جوق. وسى ورايدا 53 سەكتوردا بىرىڭعاي قىزمەت كورسەتۋ نارىعىنىڭ جۇمىسى بويىنشا ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.
بۇدان بولەك, ەاەو ءۇشىنشى ەلدەرمەن وتكىزۋ نارىعىن كەڭەيتۋگە جول اشادى.
– ەاەو ارقىلى ءبىز وزگە نارىقتارعا ايتارلىقتاي تارتىمدى بولا باستادىق. ۆەتنام, سەربيا, يران, سينگاپۋر ەلدەرىمەن ەركىن ساۋدا تۋرالى كەلىسىمدەر جاسالدى. بۇل ءبىزدىڭ ونىمدەرگە باجسىز نەمەسە كەدەندىك باجداردىڭ تومەندەتىلگەن مولشەرلەمەلەرى بويىنشا قولجەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ج.كۇشىكوۆا.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى دينارا ششەگلوۆا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا ەنگەلى بەرى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ بازالىق كورسەتكىشتەرىنە توقتالدى. 2016-2019 جىلدارى رەسەيدىڭ وڭدەۋشى ونەركاسىبىندەگى جالپى يمپورتىنداعى قازاقستاننىڭ ۇلەسى 60 پايىزعا دەيىن ۇلعايىپ, 1,5 ملرد دوللاردان 2,5 ملرد دوللارعا جەتكەن.
– اتالعان كەزەڭدە رەسەي قازاقستاننىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبى يمپورتى قۇرىلىمىنداعى ۇلەستى 65 پايىزدان 70 پايىزعا دەيىن ارتتىردى. اقشاعا شاقساق, 6 ملرد دوللاردان 10 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايدى, – دەدى ول.
اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى نۇربەك دايىربەكوۆتىڭ مالىمەتىنشە, 5 جىل ىشىندە قازاقستان ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر نارىعىنا كوكونىس ەكسپورتىنىڭ كولەمىن – 9 ەسە, جەمىس ەكسپورتىن – 4,5 ەسە, ءسۇت ونىمدەرى ەكسپورتىن 2 ەسە ۇلعايتتى جانە مۇنىمەن توقتاماق ەمەس. ويتكەنى, ەلىمىز اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن, تەرەڭ وڭدەلگەن ونىمدەردى ەكسپورتتاۋ كولەمىن ۇلعايتۋ بويىنشا ۇلكەن الەۋەتكە يە.
– الايدا قالىپتاسقان وڭ ۇردىسكە قاراماستان, ءىس جۇزىندە قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ ەركىن قوزعالىسىنا قاتىستى پروبلەمالار ءالى دە تۋىنداۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا اگرارلىق سەكتوردىڭ دامۋىنا تەرىس اسەر ەتەتىن 20-دان استام كەدەرگى بار. بۇل كەدەرگىلەر نەگىزىنەن فيتوسانيتارلىق جانە ۆەتەرينارلىق-سانيتارلىق باقىلاۋ, سونداي-اق تەحنيكالىق رەتتەۋ سالالارىنا قاتىستى, – دەدى ول.
قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى قانات باەدىلوۆ ەاەو ەلدەرى ترانزيتتىك جۇك تاسىمالىن تولىعىمەن ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرۋدى كوزدەپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
– ترانزيتتىك جۇكتەرگە ونلاين رەجىمدە مونيتورينگ جۇرگىزۋ ماقساتىندا ناۆيگاتسيالىق پلومبالاردى پايدالانۋ جوسپارلانىپ وتىر. جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقىلى بىرىڭعاي ترانزيتتىك جۇيەنى دۇرىس قۇرا وتىرىپ, ءبىز قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلارعا ەكونوميكالىق وداقتىڭ بۇكىل اۋماعى بويىنشا ترانزيت ەركىندىگىن قامتاماسىز ەتەمىز. ولار ساناۋلى كۇننىڭ ىشىندە تاۋارىن ەش كەدەرگىسىز جەتكىزۋگە مۇمكىندىك الادى, – دەدى ق.باەدىلوۆ.
