ءۇمىتتى ۇزبەگەن “ەكومەد” كومەگىمەن دۇنيەگە كەلگەن بالالاردىڭ الدى بۇگىندە 15-كە كەلدى

استاناداعى ء“RىXOS ءPrezىdent Hotel-Astana” قونا­قۇيىندە “قازاقستاندا دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋ باعدار­لاماسىنىڭ 15 جىلدىعى” اتتى ءىىى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى. وعان ەلىمىزدىڭ ادام ۇرپاعىن ءوربىتۋ ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى ماماندارى مەن پرەزيدەنت جانىن­داعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسى­لىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا­نىڭ ءتورايىمى, ەڭبەك جانە حالىق­تى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گ.ابدىقالىقوۆا, ۇلتتىق اكۋ­شەر-گينەكولوگ­تار اسسوتسياتسياسىنىڭ ءتورايىمى ن.كايۋپو­ۆا, دۇنيەجۇزىلىك رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا اسسوتسيا­تسيا­سىنىڭ پرەزيدەنتى س.انتينوري قاتىستى. ەلىمىزدە جاساندى ۇرىقتان­دىرۋ ءادىسى پايدا بولعالى بەرى سوڭعى 15 جىلدا 5 مىڭنان استام بالا دۇنيە ەسىگىن اشىپتى. جاڭا ءادىس بويىنشا وتكىزىلگەن 20 مىڭنان استام وپەراتسيا ءناتي­جەسى تۋرالى دەنەدەن تىس ۇرىق­تاندىراتىن العاشقى زەرتحانا­نىڭ نەگىزىن قالاۋشى, “ەكومەد” ەمحاناسىنىڭ باسشىسى سال­تانات بايقوشقاروۆا اڭگىمەلەپ بەردى. “15 جىل بۇرىن قازاقستاندا وسىنداي جالعىز زەرتحانا بولسا, بۇگىندە ونىڭ سانى 8-گە جەتتى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا عىلىم ءبىر ورىندا تۇرىپ قالماي العا جىلجىپ, مامانداردىڭ كومەگى­مەن 5 مىڭ ءسابي دۇنيە ەسىگىن اشتى” – دەدى ول. دارىگەردىڭ ايتۋىنشا, ارنايى جابدىقتار­دىڭ كومەگىمەن جاساندى ۇرىق­تاندىرىلعان ەمبريون­نىڭ دەن­ساۋ­لىعىن ونى ايەل جاتىرىنا ەنگىزبەي تۇرىپ كورۋگە بولادى ەكەن. سونىمەن قاتار, بولاشاق ۇرپاقتىڭ بويىن­دا گەنەتيكالىق اۋرۋلاردىڭ بار-جوعىن انىق­تاۋعا, الدىن الۋعا ءمۇم­كىندىكتەر دە بار كورىنەدى. ەلىمىزدە جاسان­دى ۇرىقتاندىرۋ ءادىسىنىڭ قۇنى الەمنىڭ وزگە ەلدەرىمەن, رەسەي­مەن سالىستىر­عاندا 4 ەسەگە ارزان. مىسالى, دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋدىڭ (دتۇ) قۇنى 150-190 مىڭ تەڭگەنىڭ اينالا­سىندا تۇرادى. وعان قوسا قۇنى 100 مىڭ مەن 200 مىڭ اراسىندا بولاتىن گارمونالدى ءدارى-دارمەكتەر تاعى بار. بۇل ءبىر جولعى قابىلدايتىن ەم. “بۇنى بارلىق ازاماتتاردىڭ قالتاسى كوتەرە بەرمەيدى. مۇمكىندىكتەرى جوق, – دەيدى س. بايقوشقاروۆا. – دەگەنمەن,  مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بولىپ جاتقان جاعدايدا بۇل باعانى ءالى دە تومەندەتۋگە بولادى”. جاساندى ۇرىقتاندىرۋ ءادىسى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە قولدانىلادى. ال ەلىمىزدە پايدا بولعان 15 جىلدىڭ ناتيجەسىن سالىس­تىرىپ قاراساق, ءادىس ءتيىمدى­لىگى 25 پايىز. سالتانات بايقوش­قاروۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل ادىسكە قازاقستاندىق جۇگىنۋ­شىلەر سانى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى ەكەن. ادام­دار جىلدان-جىلعا تابيعات­تان الشاقتاپ بارادى. سونىڭ ناتيجەسىندە تەك ايەل ادامداردىڭ عانا ەمەس, ەر­كەك­تەردىڭ دە دەنساۋ­لىعى ناشار­لاپ بارادى. مىسالى, اۋىلدىق جەرلەردە بەدەۋ­لىكپەن اۋىراتىن جاندار كوپ كەلە بەرمەيدى. وعان قوسا ەمگە جۇگىنە­تىن ءاربىر ايەلگە جاسالاتىن العاش­قى ەم-دومنىڭ ناتيجەلى اياقتالۋى 20-40 پايىز اراسىندا. بۇل ايەل­دىڭ جاسىنا دا بايلا­نىستى بولا­دى. ايەلدىڭ جاسى قان­شالىقتى ۇلكەن بولسا, مۇمكىندىك سونشا­لىق­تى از بولماق. سوندىق­تان العاشقى ەم ءساتسىز اياقتالسا, 3-4 رەت قايتالاۋعا تۋرا كەلەدى ەكەن. قازاقستاندا دتۇ زەرتحانا­سى­نىڭ نەگىزىن سالۋشى سالتانات بايقوشقاروۆانىڭ ەڭبەگى وسى كونفەرەنتسيا بارىسىندا ايقىن بايقالدى. سول جەردە جۇگىرىپ جۇرگەن كىشكەنتاي بالالار, ۇشەم­دەر مەن قولدى-اياققا تۇر­ماي تىپىرلاعان سابيلەردى كورگەندە دارىگەر ەڭبەگىنىڭ زايا كەتپەي, وعان قوسا شاڭىراقتارعا ءسابيدىڭ شات كۇلكىسىن سىيلاپ, ءۇمىت وتىن جاققان اق حالاتتى ابزال جاندارعا ايتار العىس مول. ۆەنەرا تۇگەلباي.