«تاڭداناتىن ەشتەڭەسى جوق, قازاق دالاسىندا تۋىپ-ءوستىم. پاۆلودار وبلىسى, تەرەڭكول اۋدانى, تەگىستىك اۋىلىندا 8-سىنىپقا دەيىن قازاق مەكتەبىندە وقىدىم. جوعارى سىنىپتاردى پاۆلودارداعى ى.التىنسارين اتىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتىندا وقىپ-ءبىتىردىم. الماتىداعى ءال-فارابي اتىنداعى قازمۋ-گە وقۋعا ءتۇستىم. ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتى ورىس مەكتەپتەرىندەگى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ مۇعالىمى ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ, 25 جىلدان بەرى ۇستازدىق ەتىپ كەلەمىن. وتباسىمىزدا 9 جانبىز. ۇيدە تۇگەل قازاقشا سويلەيتىنبىز. سەبەبى قازاقشا حات تانىپ, ساۋاتىمىزدى اشتىق. ۇيدە اكەم قازاقشا, انامىز ورىسشا, اجەم نەمىسشە سويلەيتىن. اتا-انامىز جەرگىلىكتى جۇرتپەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسىپ كەتتى, تازا قازاقى اۋىل بولعاننان ءبىز دە ءتىلدى تەز ۇيرەنىپ كەتتىك. ۇلكەن اعام ۆلاديمير شنايدەر فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت, «تۇران-استانا» ۋنيۆەرسيتەتىندە كافەدرا مەڭگەرۋشىسى. قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە, ءتىل بىلىمىنە قاتىستى ءبىرشاما ەڭبەكتىڭ اۆتورى», دەيدى ەليزاۆەتا الەكساندروۆنا.
– تاريحي وتاندارىڭىزعا ورالۋ تۋرالى وي بولمادى ما؟
– ءبىزدىڭ وتانىمىز – قازاقستان. بۇل مەنىڭ اكەمنىڭ ايتقانى. 1990 جىلدارى جەرگىلىكتى نەمىستەردىڭ گەرمانياعا قونىس اۋدارۋ ۇدەرىسى باستالدى. اۋىلدان, اۋداننان تاريحي وتاندارىنا ورالىپ جاتقاندارى بولدى. بىزدە ناقتى ونداي وي بولعان جوق. ونىڭ ۇستىنە ول كەزدە كوپ نارسەنىڭ بايىبىنا بارمايتىن جاستاۋ كەزىمىز. «اكە, ەل گەرمانياعا كەتىپ جاتىر عوي. ءبىز دە كەتەيىك تە», دەگەنبىز جاي عانا ازىلدەپ. «مەنىڭ اكە-شەشەمنىڭ سۇيەگى وسىندا جاتىر. مەن دە وسىندا قالامىن. مەن دە باسقا وتان جوق», دەپ كەسىپ ايتتى اكەم. وسى سوزدەن كەيىن وتباسىمىزدا بۇل ماسەلە قايتا قوزعالعان ەمەس. انامىز, ءبىراز باۋىرلارىمىز ءالى كۇنگە تەگىستىكتە وتىر, تىم قۇرىسا اۋدان ورتالىعىنا جىلجىساڭدارشى دەپ كەلتىرە المادىق. اۋىلعا ابدەن باۋىر باسقان.
«زوبالاڭ جىلدارى اتا-بابالارىمىز قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ, قازاق جەرىنە قونىس اۋدارعانى ءمالىم. قيىن كەزدەردە دەمەۋ بولىپ, قولداۋ كورسەتكەن اتا-بابالارىمىز ءۇشىن قازاق حالقىنا العىسىمىز شەكسىز. قازاق ەلىنە, جەرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمىزدى قازاق ءتىلىن ءبىلۋ ارقىلى جەتكىزە الامىز. جالپى, ءاربىر قازاقستاندىق مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى كەرەك. سەبەبى مەملەكەتتى تانۋ – مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋدەن باستالادى.
1995 جىلدان باستاپ ورىس سىنىپتارىنا قازاق ءتىلىن وقىتىپ كەلەمىن. بالالاردىڭ قازاق تىلىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعى زور. 4-9 سىنىپتاردا ورىسشا ارالاستىرامىز, اۋدارما جۇمىستارى بولادى. ال جوعارى سىنىپتا بىردە-ءبىر ورىس ءسوزىن ارالاستىرماي ءدارىس ءوتىپ ءجۇرمىن. مەكتەپ بىتىرگەندە بالالار ءوز ويىن قازاق تىلىندە تولىقتاي جەتكىزە الادى», دەيدى ەليزاۆەتا ۇستاز.
كەلەسى سۇحباتتاسىمىز دا وسى مەكتەپتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ۋكراين قىزى ۆيكتوريا ۆيزنوۆيچ. «مەن قاراعاندى وبلىسى قارقارالى اۋدانى, بۇركىتتى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدىم. تازا قازاقى ورتادا ءوستىم. ۇيدە, وتباسىمىزدا ورىس, قازاق تىلدەرىن قاتار قولدانامىز. قازاق مەكتەبىندە وقىعاندىقتان, قازاقى ورتادا وسكەندىك تە بولار, ماعان ويىمدى ورىسشا جەتكىزگەننەن قازاقشا جەتكىزۋ وڭاي. بالا كۇنىمنەن ۇستاز بولۋدى ارمانداۋشى ەدىم. ەلورداداعى گۋمانيتارلىق كوللەدجدى ءبىتىردىم, قاراعاندىداعى ە.بوكەتوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە «قازاق فيلولوگياسى» ماماندىعى بويىنشا 2-كۋرستا وقىپ ءجۇرمىن. بۇگىندە مىنە, ەلورداداعى «...مەن مارتتاعى نايزاعاي كۇركىرىمىن, قۇرمانعازى كۇيىنىڭ ءبىر ءتىلىمىن», دەپ جاسىنداي جارق ەتىپ جىرلاپ وتكەن تولەگەن اقىن اتىنداعى مەكتەپتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن ءدارىس بەرىپ, ۇستازدىق ەتىپ ءجۇرمىن. ماماندىعىمدى سۇيەمىن, وسىنداي عاجاپ مەكەن قازاق ەلىنىڭ ءبىر كىرپىشى بولىپ قالانۋعا, قىزمەت ەتۋگە بارىمدى سالامىن. كوپتەگەن كونفەرەنتسيا مەن كۋرستارعا قاتىسىپ, بىلىكتىلىگىمىزدى كوتەرىپ, لاتىن گرافيكاسى نەگىزىندەگى جاڭا ەملە ەرەجەلەرىن مەڭگەرىپ جاتىرمىز. وتانداستارىما ۇلتىڭىزعا, جاسىڭىزعا قاراماي, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيەنۋگە تالپىنىڭىز. سەبەبى قازاق ءتىلى – ءبىزدىڭ بايتاق وتانىمىزدىڭ باستى بايلىعى, ارقاۋ-ارناسى دەگىم كەلەدى», دەيدى جاس مۇعالىم ۆيكتوريا.
اتىرگۇل ءتاشىم,
جۋرناليست
