ايماقتار • 20 قاراشا, 2020

شەكاراداعى شەپكە شىن جاناشىرلىق كەرەك

1614 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

ەكى ورتانى تىكەنەكتى سىم ءبولىپ تۇرعانى بولماسا, مارقاكولدەن ءدۇربى سالساڭ, قىتايدىڭ قىزىل شاتىرلى عيماراتتارى اپ-انىق كورىنەدى. ولار دا ارعى بەتتەن ءبىزدىڭ جاقتاعى تەرەزەلەرى ۇڭىرەيگەن جاداۋ ۇيلەرگە قىزىعا-قىزعانا قارايتىن شىعار بالكىم. كەيدە «كوك شالعىندى جون-جايلاۋىم اناۋ, مولدىرەگەن كولىم مىناۋ» دەپ لەپىرە ماقتانعانىمىزبەن, شەكارا شەبىندەگى ەل سيرەپ كەتكەن بۇگىندە. شامدانساق تا شىندىق سول.

شەكاراداعى شەپكە شىن جاناشىرلىق كەرەك

شەكارالىق اۋدانداردىڭ ماسە­لەسى «Egemen Qazagstan» گازە­تىندە بىرنەشە رەت كوتەرىلگەن دە. ناتيجە جوق ەمەس, شەكاراعا تاياۋ جاتقان بەس اۋداننىڭ 2020-2024 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ كەشەندى جوس­پارى قۇرىلىپ, بىرقاتار جۇمىس قولعا الىندى. كەشەندى  جوس­پار بويىنشا ءتۇۋ تۇكپىردەگى مارقاكول اۋىلىنا دا ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر بۇگىندە. كوڭىل بولىنبەگەندە, حالقى قوپارىلا كوشىپ, اۋىلدارى قاڭىراپ قالعان وڭىرلەردىڭ ءبىرى سول ەدى. ەلىمىز ەتەك-جەڭىن جيىپ, ەڭسەسىن تىكتەگەن سوڭ دا مارقالىقتاردىڭ ماڭدايى شىلقىعان جوق. كۇنى بۇگىنگە دەيىن جەتىمنىڭ كۇيىن كەشىپ كەلگەن. بيىل عانا كەشەندى باع­دار­لامانىڭ ارقاسىندا مەكتەپتەر, اۋىل­دىق اۋرۋحانا, مادەنيەت ءۇيى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. اۋرۋحاناعا ەندى قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الىنباق. حيرۋرگ پەن گينەكولوگ ماماندار شاقىرىلىپ, باسپانامەن قامتىلىپتى.

باسپانا دەمەكشى, وبلىس اكى­مىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن مارقاكول اۋىلىنداعى كراحمال كوشەسىنىڭ اياق جاعىندا قوس پاتەرلى 5 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالعان. الداعى ۋاقىتتا بۇل ۇي­لەر كوپبالالى انالار مەن از قامتىلعان وتباسىلارعا «شاڭى­راق» باعدارلاماسى ارقى­لى ساتىلاتىن كورىنەدى. مارقاكول اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى رۋستەم­بەك كەمەشوۆتىڭ ايتۋىنشا, ىرگە­تاسى قالانىپ ۇلگەرمەگەن ۇي­لەرگە قۇدا تۇسۋشىلەر كوپ سياقتى. سول ءۇشىن دە شىعار, جەكە كاسىپ­كەرلەردىڭ كۇشىمەن تاعى بەس ءۇي سالۋ جوسپاردا بار ەكەن. الايدا اۋىلدىقتار ۇيلەردىڭ بوس قالىپ جاتقانىنا جاندارى اۋىرادى.

– بۇرىنىراقتا ەل ء«ۇيىم وتسە كوشە­مىن» دەپ وتىراتىن. قازىر ساتىپ الۋشى تابىلماسا دا ەسىگىنە قارا ق ۇلىپ ىلەدى دە, كەتە بەرەدى. بوس ۇيلەر كوپ. ال بيۋدجەتتىڭ اق­شاسىن شىعىنداپ, جاڭا ءۇي سالىپ جاتقاندارىن تۇسىنبەدىم. اۋىلعا حالىق سىيماي جاتسا جا­رايدى, ءۇي سالۋعا بولار ەدى. ونىڭ وزىندە قالقايىپ بوس تۇرعان ۇيلەردى جوندەپ بەرسە, الدەقايدا ءتيىمدى بولماي ما؟! ەڭ دۇرىسى, الدىمەن اۋىلدا جۇمىس ورىندارىن اشۋ كەرەك. ايتپەسە مارقاكولدىڭ ورتاسىنا التىننان ساراي سوقسا دا حالىق تۇراقتامايدى, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى, زەينەتكەر ابزالبەك مۇحامەتجانوۆ. 

مارقاكولدىڭ ورتالىعىنا ال­­­تىننان ساراي سوعىلماسا دا, نۇر-سۇلتانداعى «بايتەرەكتىڭ» كوشىرمەسى ورنادى, كۇرشىمدەگىدەي ابايدىڭ قولادان قۇيىلعان ەسكەرتكىشى بوي كوتەردى. ءمۇسىننىڭ جان-جاعى اباتتاندىرىلدى, ەلەكتر شامدارى تارتىلدى. سون­داي-اق اۋىل اجارىن اشا تۇسەتىندەي اۋەندى سۋبۇرقاق ىسكە قوسىلدى. مۇنداعى مۋزىكالىق سۋبۇرقاقتىڭ ۇزىندىعى 12 مەتر, ەنى 9 مەتردى قۇرادى. اۋىلدىڭ ىشىندەگى جەتى كوشەگە جارىق تارتىلىپ, 8 كوشە اسفالتتالدى, ون كوشەگە قيىرشىق تاس توگىلدى. ءۇش بىردەي بالالاردىڭ ويىن الاڭى سالىندى. فۋتبول الاڭى بار. اۋدان باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى وتىز جىلدا مۇنداي جۇمىستار قولعا الىنباعان ەكەن. ءبىزدىڭ دە جەتىمنىڭ كۇيىن كەشتى دەپ وتىرعانىمىز سول ەمەس پە؟! 

– اۋىلدا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارلىعىنا دەرلىك جەرگىلىكتى ازاماتتار تارتىلدى. گەولوگيالىق زەرتتەۋ ءجۇرىپ جات­قان «ماڭقا» كەن ورنىندا دا اۋىل­دىڭ جيىرما شاقتى تۇرعىنى جۇمىس ىستەپ ءجۇر. بيىل مارقاكول اۋىلدىق وكرۋگىندە عانا 1 ملرد-عا جۋىق قارجى يگە­رىلدى, – دەيدى وكرۋگ اكىمى رۋس­تەم­بەك كەمەشوۆ.

وكرۋگ اكىمى اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىندا اتقارىلعان جۇمىستار­دى دا ءتىزىپ شىقتى. ماسەلەن, ەگىستىك­تى سۋارۋ ماقساتىنداعى «ششۋكين­سكي» جانە «ساندىق­توعان» اتتى ۇلكەن ەكى كانالدىڭ كوز­دەرى اشىلعان. سۋ جەتكەن سوڭ بوس جاتقان 600 گەكتار القاپ­قا بيداي, ارپا, كوپجىلدىق شوپ­تەر ەگىلگەن. وكرۋگتىڭ شارۋا قو­جالىقتارى تەحنيكالارعا قول جەتكىزىپ جاتىر. تارباعاتاي اۋدا­نىنداعى «ىقىباي» شارۋا قوجالىعىنان اسىل تۇقىمدى 37 بۇقا اكەلىنگەن. ء«نۇرالى» شا­­رۋا­شىلىعىنىڭ بازاسىندا ءسۇت فەرماسى سالىنىپ, كەلەر كۇندەرى جۇمىسىن باستاماق نيەتتە. جانىنان 1000 باسقا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭى بوي كوتەرگەن.

سونىمەن قاتار اۋىز سۋ ما­سە­­لەسى دە تولىق شەشىمىن تاپ­قان­عا ۇقسايدى. اۋىلدان بەس شا­قىرىمداي جەردەگى ۇشقۇدىق باستاۋىنان شىعىپ جاتقان سۋعا قۇبىر تارتىلىپ, سۋ جيناقتايتىن ورىنعا جەتكىزگەن.

ر.كە­مە­شوۆ ەرتەڭگى كۇنگە قۇ­رى­لىپ وتىر­عان جوسپارلارىمەن دە ءبولىستى.

– دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن سالۋ ءۇشىن جەر بەلگىلەنىپ قويدى. كەلەسى جىلى 24 پاتەرلى ۇيلەردىڭ ءبىرىن جوندەپ, اۋىلعا كەلگەن جاس مامانداردى, مۇعا­لىمدەردى باسپانامەن قامتۋ وي­دا بار. سول كوپ قاباتتى ءۇيدى جون­دەپ, اشساق قالادا پاتەر جالداپ جۇرگەن جاستار كەلەدى دەپ ويلاي­مىن. پوشتانىڭ ءۇش قاباتتى عي­ماراتى اۋكتسيون ارقىلى ساتىپ الىندى. كەلەسى جىلى جوندەلىپ, ساۋدا ورتالىعى رەتىندە اشىلماق. دالاداعى دۇڭگىرشەكتەردىڭ بار­لىعىن سوندا جيناقتايمىز. ات­قارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارلىعى بيىلمەن شەكتەلمەي, الداعى ۋاقىتتاردا جالعاسىن تابا بەرەدى, – دەيدى وكرۋگ اكىمى.

ر.كەمەشوۆتىڭ سوزى­ن­ە سۇيەن­سەك, حالىقتىڭ باسقا جاق­قا­ كو­شۋى توقتادى. كەرىسىنشە شا­عىن اۋىلدارعا كوشىپ كەلىپ, شارۋا­شىلىق اشىپ جاتقاندار بار. شارۋاشىلىقتارى شالقىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر, ارينە. بىراق وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن مارقاكولدە شۇجىق تسەحى مەن ءسۇت زاۋىتى اشىلىپ, ءوزىن ءوزى اقتاي الماسا كەرەك, قايتا جابىلىپ قال­عان. تۇرعىنداردىڭ پىكىرىنشە, تسەح, زاۋىت سىندى جۇمىس ورىندارىن اشپايىنشا, تۇكپىردەگى حالىقتى ۇستاپ قالۋ قيىن. ونىڭ ۇستىنە وتىن-كومىردىڭ باعاسى دا قىمبات كورىنەدى. اعاش وتىننىڭ تەكشە مەترى 20 مىڭ تەڭگەدەن باس­تالسا, قاراجىرادان جەتكىزىلەتىن كومىردىڭ تونناسى – 25 مىڭ تەڭگە. قىسى قىتىمىر مارقا ءوڭىرى ءۇشىن بۇل دا – ۇلكەن ماسەلە. قورىتا ايت­قاندا, شەكارا شەبىندەگى ەلگە شىنايى جاناشىرلىق كەرەك. 

 

سوڭعى جاڭالىقتار