قاڭتارىلعان قۇرىلىس, سەندەلگەن سالىمشى كوپ

اقتاۋ قالالىق اكىمدىگىنىڭ مالى­مەتىنە سۇيەنسەك, قالا اۋما­عىن­­دا رۇقساتناما قۇجاتتارى راسىم­دەلمەي جاتىپ قۇرىلىس جۇمىس­­تارى باستالىپ كەتكەن كوپ قا­بات­تى تۇرعىن ۇيلەر بار. مىسا­لى, №19 «ا» شاعىن اۋدانىندا ور­نا­­لاسقان «سامعاۋ» تۇرعىن ءۇي كە­شەنى جوسپارلاۋ جوباسىنا ساي­كەس كەلمەيدى, №20 شاعىن اۋداندا ور­نالاسقان «گاۋھار تاس» دەگەن ءۇي اۆتوتۇراقتىڭ ورىنىنا سالى­نۋدا, سونداي-اق «ماحاببات» تۇر­عىن ءۇي كەشەنى, №16 شاعىن اۋدان­دا ورنالاسقان «ايسار» تۇر­عىن ءۇي كەشەنى دە داۋلى قۇرى­لىستاردىڭ ساناتىندا.

– ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمى­نىڭ قاۋلىسى نەگىزىندە ءتيىس­تى رۇقسات قۇجاتتارىن رەسىمدە­مەي, قۇ­رىلىس-مونتاجداۋ جۇمىس­تارىن باستاعان 15 كومپانياعا قاتىستى وب­لىستىق قالا قۇرىلىسى جانە جەر­دى باقىلاۋ باسقارماسى تارا­پىنان قوسىمشا تەكسەرىس تاعا­يىن­دالدى. اقتاۋ قالالىق ساۋ­لەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمى قالا اۋماعىندا سالىنىپ جا­ت­قان نى­ساندارعا تۇراقتى تۇردە موني­تورينگ جۇرگىزەدى, – دەيدى اقتاۋ قالالىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى بەكنۇر بالي ۇلى.

ونىڭ ايتۋىنشا, وسى مو­نيتورينگ بارىسىندا بەلگى­لى بولعان, ءتيىستى رۇقسات قۇجات­تارىن راسىم­دەمەستەن باستالىپ كەتكەن قۇرى­لىس-مونتاجداۋ جۇ­مىس­تارى بويىنشا, ماڭعىستاۋ وبلى­سىنىڭ قالا قۇرىلىسى جانە جەردى باقىلاۋ باسقارماسى 2018 جىلى 66 اكىمشىلىك ءىس قوزعاپ, ايىپ­پۇل سالدى. 2019 جىلى 130 اكىم­شىلىك ءىس قوزعالىپ, ءبىراز كوم­پا­نياعا ايىپپۇل سالىندى. بيىل 30 نىسانعا قاتىستى تەكسەرۋ جۇ­مىستارىن جۇرگىزۋگە حات جول­داندى. الايدا مەملەكەت باس­شىسى ق.توقاەۆتىڭ بىلتىر جەل­توق­سان ايىندا شىعارىلعان № 229 جارلىعىنا سايكەس, شاعىن كاسىپ­كەرلىك سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋ توق­تاتىلۋىنا بايلانىستى, جول­دانعان حاتتاردىڭ كوپشى­لىگىنە قاتىستى تەكسەرىس تاعايىن­دال­مادى.

سونىمەن قاتار اقتاۋ قالا­لىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمى تاراپىنان, ءتيىستى رۇقسات قۇجاتىنسىز, ياعني ءوز بەتىنشە سالىنىپ جاتقان قۇرىلىس­تاردى بۇزۋعا قاتىستى قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسى­نىڭ ازاماتتىق كودەكسىنىڭ 244-بابى بويىنشا 2019 جىلى – 14, ال 2020 جىلى – 9 تالاپ ارىز جولداندى. الاي­دا سوت ورگاندارى تاراپىنان بۇل تالاپ ارىزداردىڭ باسىم بولىگى قاناعات­تاندىرىلمادى.

«زاڭسىز» نەمەسە «قۇجاتتارى رەسىم­دەلمەگەن» دەگەن ۇعىمدى انىقتاۋ قيىن­نىڭ قيىنى. ءۇي سالۋ ءۇشىن كاسىپكەر جەردى اكىمدىكتەن الادى. وزگە بىرەۋدەن ساتىپ العاننىڭ وزىندە ءۇي سالۋعا رۇقسات الۋ ءۇشىن دە تالاي ەسىكتى توزدىرۋىنا تۋرا كەلەدى. بارلىق باسپالداقتان ءوتىپ, جۇمىستى باستاعان كەزدە, ياعني بولارى بولعان تۇستا «زاڭسىزدىقتار» قايدان شىعا كەلەدى؟

بيىل اقتاۋ قالاسى اۋماعىندا قۇ­رى­لىس مەكەمەلەرىنىڭ جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن جالپى سانى 61 كوپ پاتەرلى تۇر­عىن ءۇي سالىنىپ جاتىر. قۇرىلىس نى­سان­دارى قانشالىقتى كوپ بولسا, ولار­عا قاتىستى داۋ دا جەتكىلىكتى. اي­تا­لىق, «گاۋھار تاس» تۇرعىن ءۇي كە­شەنى­نە قاتىستى اڭگىمە جەلدەي ەسۋدە. «گاۋھار تاستى» №20 شاعىن اۋداندا «تاس­تەمىر لتد» جشس سالىپ جاتىر. ءوز بەتىن­شە سالىپ جاتقان كومپانيا تاپسى­رىس بەرۋشى «ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ قالا قۇ­رىلىسى جانە جەردى باقىلاۋ باسقار­ماسى» مم تاراپىنان, قر اقبتك 316-بابىنىڭ 1-بولىگى, 321-بابى جانە 463-بابىنىڭ 1-بولىگىمەن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.

سونىمەن قاتار اقتاۋ قالا­لىق ساۋ­لەت جانە قالا قۇرى­لىسى ءبولىمى تارا­­پى­نان ماڭ­عىستاۋ وبلىسىنىڭ ما­مان­­­دان­دىرىلعان اۋدانارالىق ەكو­نو­ميكالىق سوتىنا اتالعان زاڭسىز قۇرى­لىستى بۇزۋ بويىنشا جولدانعان تالاپ ارىزدىڭ نەگىزىندە ازاماتتىق ءىس قوزعالىپ, بىراق قاناعاتتاندىرىلماي قالعان بولاتىن. اتالعان سوت شەشىمىنە اكىمدىك تاراپىنان ماڭعىستاۋ وبلىستىق سوتىنا اپەللياتسيالىق شاعىم جىبەرىلىپ, سوت القاسى تاراپىنان شاعىم تاعى دا قاناعاتتاندىرىلما­دى. وسىعان وراي تاپسىرىس بەرۋ­شى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى­نىڭ «قۇرىلىس سالاسىنداعى قۇ­رىلىس سالۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە رۇقسات بەرۋ راسىمدەرى­نەن ءوتۋ قاعيدا­لارىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىعىنا ساي­كەس, اقتاۋ قالالىق ساۋلەت جانە قالا قۇرى­لىسى بولىمىنەن جوبا­لاۋعا ارنالعان ساۋ­لەت-جوس­پارلاۋ تاپسىرماسىن الىپ, تۇر­عىن ءۇي كەشەنىنىڭ نوبايلىق جوباسى كەلىسىمدەلدى. الايدا ماڭعىستاۋ وبلىست­ىق پوليتسيا دەپارتامەنتى 2020 جىلعى 16 قىركۇيەكتە «گاۋھار تاس» تۇك ۇلەسكەرلەرىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابى (اسا ءىرى مولشەردە جاسالعان الاياقتىق) بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدى باستاعاندىعى حابارلاندى. ارتىنشا پوليتسيا دەپار­تامەنتى «تاستەمىر لتد» جشس باسشىسىن تۇتقىنداپ, ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قامادى. قازىرگى ۋاقىتتا ءىس بويىن­شا جەدەل-تەرگەۋ ءىس-شارالارى جۇر­گىزىلۋدە. تەرگەۋ بارىسى ماڭ­عىس­تاۋ وبلىسىنىڭ پوليتسيا دە­پار­تامەنتى باس­شىلىعىنىڭ با­قىلاۋىندا. ماسە­لەنىڭ ءمان-جايىن, ءىستىڭ اق-قاراسىن تەرگەۋ بارىسى انىقتايدى.

بۇل اقتاۋ قالاسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىنداعى بىلىق-شىلىق­تىڭ كوپ ەكەن­دىگىنىڭ ءبىر عانا كورىنىسى. №19 «ا» شاعىن اۋداندا №32 جەر ۋچاسكەسىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان «سامعاۋ» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ دە باسى داۋدان ارىلار ەمەس. جەر تەلىمى باستاپقىدا شاعىن اۋداننىڭ بەكىتىلگەن ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوباسىنا سايكەس اۋكتسيون ارقىلى جەكە تۇلعاعا اكىمشىلىك عيماراتىن سالۋ ءۇشىن ساتىلعان. الايدا «Grand Story AST» كومپانيا­سى قۇرىلىس سالۋعا رۇق­سات قۇجاتتارىن رەسىمدەمەستەن جانە دە بەكىتىلگەن جوبادان اۋىتقىپ, تۇر­­عىن ءۇي سالۋعا كىرىسىپ كەتتى. وعان قا­تىس­تى وبلىستىق قالا قۇرىلىسى جانە جەردى باقىلاۋ باسقارماسى حات­تاما تولتىرىپ, ايىپپۇل سالۋعا ءماج­بۇر بولدى. سونداي-اق اقتاۋ قالا­لىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمى دە ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ مامان­دان­­دىرىلعان اۋدانارالىق ەكونومي­كالىق سوتىنا, اتالعان زاڭسىز قۇرى­لىستى بۇزۋ بويىنشا جولدانعان تالاپ ارىزدىڭ نەگىزىندە, ازاماتتىق ءىس قارالىپ, قاناعاتتاندىرىلمادى. ودان ءارى ماڭعىستاۋ وبلىستىق سوتى­­نا اپەللياتسيالىق شاعىم ءتۇسى­رىلىپ, ول جەر دە ءبىرىنشى ينس­تان­تسيالىق سوت شەشى­مىن وز­گەرىسسىز قالدىردى. ءارى قاراي سەرىك­تەستىك تاراپىنان اتالعان جەر ۋچاسكە­سىنىڭ نىسانالى ماق­ساتىن تۇرعىن ءۇي ەتىپ وزگەر­تىپ بەرۋدەن باس تارتۋ تۋرالى, اقتاۋ قالاسى اكىمدىگىنىڭ قاۋ­لىسىن زاڭسىز دەپ تانۋ تۋرالى ماڭعىستاۋ وبلى­سىنىڭ ما­مان­داندىرىلعان اۋدان­ارا­لىق ەكونوميكالىق سوتىنا تالاپ ارىز بەرىلىپ, بۇل جولى شاعىم قانا­عات­تاندىرىلدى. بۇل ەكى ارالىقتا باسى داۋعا قالىپ, سوتقا سۇيرەلگەن كەشەن­گە 50 ادام سالىمشى بولىپ, قارا­جاتىن سالىپ ۇلگەرگەن ەكەن. ەكى ورتادا قال­تاسىنداعى بارىن باسپانا الۋعا جۇمساعان قاراپايىم ۇلەسكەرلەر زارداپ شەكتى.

مۇنداي كەپ «ايسار» تۇرعىن ءۇي كەشەنى باسىندا دا بار. اقتاۋداعى №16 شاعىن اۋدان №15/2 جەر ۋچاسكەسىندە ءوز بەتىنشە سالىنىپ جاتقان «ايسار» تۇرعىن-ءۇي كەشەنىنە دە قاتىستى. «اقتاۋ قالالىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمى دە اتالعان زاڭسىز قۇرىلىستى بۇزۋ ءۇشىن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ما­مان­داندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونو­ميكالىق سوتىنا تالاپ ارىز جولدادى.

قارت كاسپيدىڭ جاعاسىن­داعى شاھار­دان پاتەر الۋدى ارمانداپ قوماق­تى قارجى سالعان ۇلەسكەرلەردى كۇندىز كۇل­كىدەن, تۇندە ۇيقىدان ايىرعان تاعى ءبىر قۇرىلىس – «قازاقمەتالل» جشس-نا قاراستى «B Group» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ ءبىر بولىگى. بۇل جەردە دە ۇلكەن ماسەلە بار. قۇرىلتايشى كاسىپكەرلەر مەن اكىمدىكتىڭ اراسىندا اڭتارىلسا, اقشاسى تولەنگەن ۇيىنە كىرۋ ارمان بولعان جۇرت كىمگە سەنەرىن, كىمنەن كومەك الارىن بىلمەي دال. ال اكىمدىكتەگىلەر بولسا بۇل كەشەننىڭ جۇمىسىمەن اينالىسىپ جاتقانىن ايتتى.

كورىپ وتىرعانىمىزداي, الاقانداي اقتاۋدا زاڭسىز قۇرىلىس نىساندارى كوپ. وعان قاراجاتىن سالىپ سان سوققان سالىمشىلاردىڭ قاراسى ءتىپتى دە قالىڭ. تۇپتەپ كەلگەندە, كىنارات زاڭسىزدىققا جول بەرگەن اكىمدىكتەرگە تىرەلەدى. ارينە, كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي سالۋ – كەز كەلگەن كاسىپكەر تاۋەكەل ەتە بەرمەيتىن اسا كۇردەلى جۇمىس. ال ول ىسكە زاڭسىزدىق ارا­لاسقان كەزدە «مىسىق پەن تىشقان» اتتى ەرتەگىنىڭ كەيىپكەرلەرى سەكىلدى, ءبىرى قۇرىلىس سالىپ, ەكىنشىسى بۇزۋدىڭ قامىن كۇيتتەپ, ەكى ورتادا توپىرلاپ جۇرگەن سالىمشىلار ادىلدىك ىزدەپ جۇگىرىپ جۇرگەن جايى بار.

– وكىنىشكە قاراي, قالادا زاڭسىز سالىنىپ جاتقان بىر­نەشە ءۇي بار. تۇرعىندار­دىڭ اقشا­سىن الىپ, ەندى ءۇيدى سا­لىپ بىتىرە الماي جاتىر. قارجى سالعان ازاماتتار ارىز جازۋى كەرەك. كەيىن قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارى قۇرىلىس سالىپ جات­قان مەكەمەنىڭ باسشىلارىن تەكسەرەدى. سودان كەيىن ءتيىستى شارالاردى قابىلدايدى. ءبىز اكىمشىلىك تاراپىنان بەي-جاي قالمايمىز. بۇل ماسەلە قازىر تىكەلەي وبلىس اكىمىنىڭ باقىلاۋدا تۇر. الداعى ۋاقىتتا زاڭ­سىز قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتسا, ولار­دى توقتاتامىز. بۇل جەردە قۇرى­لىس مەكەمەلەرىمەن عانا ەمەس, جارناما بەرەتىن كومپانيا­لارمەن دە اينالىسامىز. ەگەر زاڭسىز قۇرىلىس بولسا, ولارعا جارناما بەرىلمەسىن دەگەن تاپسىرما بار, – دەيدى بۇل جايىن­دا اقتاۋ قالا­سىنىڭ اكىمى ن.قي­لى­باي. اكىمدىك ەندى ەسىن جيعان­داي, اۋەل باسىندا بەيجاي قار­اماسا ماسەلە تۋىنداماس ەدى عوي!

اقتاۋ قالالىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ب.بالي­ ۇلىنىڭ ايتۋىن­شا, قالا تۇرعىندارىنا ۇلەستىك قاتى­سۋ ءتارتىبىن ءتۇسىندىرۋ ماق­ساتىندا اكىمدىكتىڭ الەۋمەتتىك جەلى­لەردەگى رەسمي پاراقشالارىنا 40-تان استام حابارلاما مەن ۆيدەوروليكتەر جا­ريا­لانىپتى.

– سونداي-اق قالا اۋماعىندا ورنا­لاسقان 5 بيلبوردقا جادىناما ءىلىندى جانە بىرنەشە رەت قالالىق اكىمدىكتە, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ جانە دە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتتەرىن كورسەتۋ ورتا­­لىق­تارىندا اشىق ەسىك كۇن­دەرى دە وتكىزىلدى. قالا اۋما­عىن­دا جارناما قىزمەتىمەن اينالى­ساتىن In Aktau, لادا, تۋمبا, Krisha.kz سياقتى مەكەمەلەرگە قۇرىلىسى اياقتالماعان تۇرعىن ۇيلەردى جارنامالاۋدى توقتاتۋ كەرەكتىگىن ايتىپ حات جولدا­­دىق. تۇرعىنداردان اتالعان جار­­نامالارعا الدانىپ قال­ماۋىن, قارا­جات سالماۋىن سۇ­راي­­مىز, – دەيدى ول. اقپا­راتتىق جۇ­مىس­تىڭ, ءتۇسىندىرۋ, الدىن الۋ جۇ­مىس­تارىنىڭ جۇرگىزىلگەنى دۇرىس, ارينە. بىراق كەز كەلگەن ءىس ناتي­جەسىمەن ولشەنبەۋشى مە ەدى؟! ال ناتيجە كوڭىل كونشىتپەي تۇر.

قۇرىلىستىڭ زاڭسىزدىعى, سالىمشى­نىڭ سان سوعۋى – ءبىر ماسەلە بولسا, سالىن­عان ۇيلەردىڭ ءبارى بىردەي ساپا جاعىنان سۇيسىنتە بەرمەيتىندىگى تاعى بار. اقتاۋدا نوسەر جاۋعاندا سۋعا كەتىپ جاتقان دا سۋ جاڭا ۇيلەر, ارنايى كارىزدىك قۇبىر جۇيەلەرى دۇرىس سالىنباي, قويىلعان ىدىسى قوقىسقا تولعان كەزدە شيكىلىگى شىققان دا سول سوڭعى سالىنعان ۇيلەر. جەر تەلىمدەرىن بەرۋ تارتىبىندەگى الا-قۇلالىق, ينفراقۇرىلىم سالۋداعى سالعىرتتىق تۋرالى ماسەلەگە كەلگەندە سالانى جەتىك بىلەتىن ماماندار ايتارعا ءسوز تاپپاي كۇيىنەدى...

ماڭعىستاۋ وبلىسى