كومىر جاعىپ, كۇل شىعارعان كۇندەر ارتتا قالدى
تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بەس الەۋمەتتىك باستاماسىندا» ەلىمىزدە گاز ءوندىرۋ تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە جىلىنا 8-دەن 52 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن ارتقانىن, ءارى قاراي دا وسە تۇسەتىنىن ايتقان بولاتىن.
«قازىر ەلىمىزدەگى تۇرعىنداردىڭ 50 پايىزعا جۋىعى گازبەن قامتاماسىز ەتىلگەن. 9 وبلىسقا گاز تارتىلعان. دەگەنمەن ورتالىق جانە سولتۇستىك وڭىرلەر ءالى دە گازسىز وتىر. ءبىز قاراوزەك (قىزىلوردا وبلىسى) – جەزقازعان – قاراعاندى – تەمىرتاۋ – استانا باعىتىندا ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن سالۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. وعان تيىسىنشە قاراجات تارتۋ قاجەت بولادى, سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنان دا. بۇل 2,7 ملن ادامدى گازبەن قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جاڭا وندىرىستەرىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە ەكولوگيا جاقسارادى. گازعا كوشۋ تەك استانانىڭ وزىندە زياندى قالدىقتاردىڭ اۋاعا تارالۋىن 6 ەسەگە نەمەسە جىلىنا 35 مىڭ تونناعا ازايتادى. بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءارى قاراي وزگە وڭىرلەردى دە گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەگەن ەدى ن.نازارباەۆ.
بۇگىندە نۇر-سۇلتاننىڭ تۇرعىن اۋداندارىندا ۇيلەردى گازعا قوسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جەلەزنودوروجنىي ەلدى مەكەنىندە ءبىرىنشى تۇتىنۋشى گازعا قوسىلدى. 700-دەن اسا تۇرعىن تەحنيكالىق شارتتار الدى, فرونت-كەڭسەلەردە 3 مىڭنان اسا ادام كەڭەس الدى.
«بىزگە ءبىر تۇندە 20-عا جۋىق كورشىمىز كەلىپ, قاراپ, قىزىعۋشىلىق تانىتتى. اۋەلدە كومىردەن گازعا اۋىسۋعا بولاتىنىنا سەنىمسىزدىك بولدى. قازىر ءبارى قۋانىشتى. تۋىستارىمىز جازىپ, قوڭىراۋ شالىپ, گازعا قوسىلعانىمىزبەن قۇتتىقتاپ جاتىر», دەيدى گازعا قوسىلعان العاشقى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى.
تۇرعىنداردىڭ قۋانىشىنا وراي گازدىڭ باعاسى دا تومەندەتىلدى.
«گاز تارتىلدى. بۇل – ۇزاق ۋاقىت بويعى تىنىمسىز ەڭبەك ناتيجەسى. گازعا 11 قاراشادا قوسىلدىق. ءبىزدىڭ اۋدانداعى تۇرعىندار بۇل شارۋانىڭ راسىمەن جۇزەگە اسىپ جاتقانىن كورىپ, كومىردەن گازعا كوشۋگە بەل بۋعانىن ايتادى. بيىل گاز تارتىلاتىنىنا سەنبەيتىندەر دە بولدى. گازعا قوسىلدىق. ەلباسى ەلورداعا گاز جەتكىزىلەتىنىن ايتقان ەدى. ءبىز سول جۇمىستىڭ ناتيجەسىن كورىپ وتىرمىز. وتە ريزامىز», دەيدى يندۋستريالنىي ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىنى داۋلەت بەكبوسىنوۆ.
اگروقالاشىق ەلدى مەكەنىنىڭ ءبىر بولىگىندە, پرومىشلەننىي, كوكتال-2 ەلدى مەكەندەرىن دە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى اياقتالىپ, قىسىمدى سىناۋ ءجۇرىپ جاتىر. وسى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنا دەيىن گازعا قوسىلۋ جوسپارلانعان. جىل سوڭىنا دەيىن كوكتال-1 تۇرعىندارى دا گازعا قوسىلا الادى.
«ەلوردانى گازداندىرۋ – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاريحي جوباسى. گازداندىرۋ قورشاعان ورتانى جاقسارتۋعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جەكە سەكتور تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايلارىن ايتارلىقتاي جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كومىردى قايدا ساقتاۋ كەرەگىن, ونىڭ ساپاسىن ۋايىمداۋدىڭ قاجەتى جوق. ادامدار كومىرقىشقىل گازىمەن ۋلانعان جاعدايلار بولدى. وسى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى شەشىمىن تابادى. گازداندىرۋ پروتسەسى بىرنەشە ساتىدا وتەدى جانە بارلىق تۇرعىن اۋداندار كەزەڭ-كەزەڭىمەن قوسىلادى. وسى جىلىتۋ ماۋسىمىندا جەو-1 جانە جەو-2 بىرقاتار قازاندىقتارى دا گازعا اۋىستىرىلدى», دەدى ەلوردا اكىمى التاي كولگىنوۆ.
ىشكى گازبەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن ورناتقان تۇرعىنداردى قوسۋ ءۇشىن رەسپۋبليكا داڭعىلى, 24 مەكەنجايى بويىنشا «پاراسات» بيزنەس ورتالىعى «قازترانسگاز ايماق» اق كەڭسەسىنە حابارلاسۋ قاجەت. بۇل ۇيىم ىشكى گازبەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تىكەلەي قوسىلۋىن تەكسەرۋمەن اينالىسادى, ءارى قارايعى جۇمىسىنا دا جاۋاپ بەرەدى.
جىلۋ ورتالىعى جارتىلاي گازعا اۋىستىرىلدى
جەو قازاندىقتارىنىڭ جۇمىسىن گازعا اۋىستىرۋ قورشاعان ورتاعا كومىر شاڭى, كۇكىرت سياقتى زياندى قالدىقتاردى اي̆تارلىقتاي̆ ازاي̆تادى. بۇل تۋرالى نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ ءوزىنىڭ ءىnstagram-داعى پاراقشاسىندا جازدى.
«جەو-1 جانە جەو-2 جۇمىسى ءىشىنارا گازعا اۋىستىرىلدى. بۇگىن گاز قازاندىقتارى رەسمي تۇردە ىسكە قوسىلدى. ول ءۇشىن بىرنەشە اي̆ بوي̆ى جابدىقتاردى اۋىستىرۋ, قورعاۋ, جەلدەتۋ جانە گاز شارۋاشىلىعى جۇي̆ەلەرىن ورناتۋ بوي̆ىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. قالعان قازاندىقتاردى گازعا اۋىستىرۋ جۇمىستارى جالعاسادى. جەو قازاندىقتارىنىڭ جۇمىسىن گازعا اۋىستىرۋ قورشاعان ورتاعا كومىر شاڭى, كۇكىرت سياقتى زياندى قالدىقتاردى اي̆تارلىقتاي̆ ازاي̆تادى. سونىمەن قاتار 19 الەۋمەتتىك نىساندى (مەكتەپتەر, بالاباقشالار, مەديتسينالىق مەكەمەلەر) اۆتونومدى قازاندىقتاردان گازعا كوشىرۋ بوي̆ىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. سونىمەن بىرگە ەلدى مەكەندەردەگى جەكە سەكتورداعى ۇي̆لەر گازعا كوشىرىلە باستادى», دەدى ا.كولگىنوۆ.
ەلوردانىڭ بىرقاتار ەلدى مەكەنىندە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماسەلەلەرى بار. ينتەرناتسيونالنىي ەلدى مەكەنىندە ءبىرىنشى كەزەكتە جارىقتاندىرۋ, ايالدامالار ورناتىلىپ, اۆتوبۋس مارشرۋتتارىنىڭ قوسىمشا سانى ىسكە قوسىلادى. قازىر ماگيسترالدى سۋ قۇبىرى قۇرىلىسى باستالدى. ماگيسترالدى سۋ قۇبىرى اياقتالعاننان كەيىن, ورامىشىلىك جەلىلەر ۇيلەرگە وتكىزىلەدى. اتالعان جۇمىستاردى 2021 جىلى اياقتاۋ جوسپارلانعان.
«ەلوردادا 16 ەلدى مەكەن بار. مۇندا ورتالىقتاندىرىلعان دامىتۋمەن قاتار, اۋىز سۋ, كارىز, جارىقتاندىرۋ, جولدار سالۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەردى شەشۋ قاجەت. اۋدان تۇرعىندارى جارىقتاندىرۋ, نوسەر جانە شارۋاشىلىق ءناجىس كارىزدەرىن جۇرگىزۋ, ينتەرنەت, گازداندىرۋ, جولداردى, تروتۋارلاردى اسفالتتاۋ سياقتى ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرىن كوتەردى. ءبىرىنشى كەزەكتە جارىقتاندىرۋ, ايالدامالار ورناتۋ, اۆتوبۋس مارشرۋتتارىنىڭ قوسىمشا سانىن ىسكە قوسۋدان باستايمىز. تۇرعىنداردا ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ بەرىلمەگەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز ماگيسترالدى سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىن باستادىق. ماگيسترالدى سۋ قۇبىرى اياقتالعاننان كەيىن, ورامىشىلىك جەلىلەردى ۇيلەرگە وتكىزۋگە كىرىسەمىز. بۇل جۇمىستاردى 2021 جىلى اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جولداردى اسفالتتاۋعا كىرىسپەس بۇرىن, كارىز جانە گازداندىرۋ جۇمىستارىن اياقتايمىز. بيىلعى جىلىتۋ ماۋسىمىندا بىرقاتار ەلدى مەكەن گازعا كوشىرىلە باستايدى. پروتسەسس بىرنەشە كەزەڭگە بولىنگەن. اتالعان كەزدەسۋدە تۇرعىندار كوتەرگەن ماسەلەلەر جوسپارعا الىندى. وسىنداي كەزدەسۋلەردى بارلىق ەلدى مەكەندە وتكىزىپ, تۇرعىنداردىڭ ۇسىنىستارىن قالانى دامىتۋ جوسپارىنا ەنگىزەمىز. تۇرعىن ءۇي الاپتارىن دامىتۋ ماسەلەسى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ باقىلاۋىندا», دەدى قالا اكىمى.
«جەلەزنودوروجنىي» ەلدى مەكەنىندە العاشقى تۇتىنۋشى گازعا قوسىلدى
«جەلەزنودوروجنىي» ەلدى مەكەنىندە گازبەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالدى. تۇتىنۋشىلاردى كەزەڭ-كەزەڭمەن قوسۋ شارالارى باستالدى.
گازبەن جابدىقتاۋدىڭ ىشكى جەلىلەرىن جۇرگىزگەن تۇرعىندار گاز قوسۋ ءۇشىن رەسپۋبليكا داڭعىلى, 24, «پاراسات» بو مەكەنجايىنداعى «قازترانسگاز ايماق» اق كەڭسەسىنە جۇگىنۋ قاجەت. سونداي-اق «پرومىشلەننىي», «كوكتال-2», «اگروقالاشىق» ەلدى مەكەندەرىندە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى اياقتالدى, سىعىمداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. قوسىلۋ وسى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنا دەيىن جوسپارلانعان. جىل سوڭىنا دەيىن «كوكتال-1» ەلدى مەكەنى تۇرعىندارى گازعا قوسىلا الادى.
ەلوردادا تۇرعىن ءۇي الاپتارىندا گازبەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن سالۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. گازداندىرۋ پروتسەسى ءۇش كەزەڭگە بولىنگەن, تۇرعىن ءۇي الاپتارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن گازعا قوسىلادى. گازداندىرۋ ەكولوگيانى جاقسارتۋعا جانە تۇرعىندار دەنساۋلىعىنا جاعىمدى اسەر ەتىپ قانا قويماي, جەكە سەكتور تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن ايتارلىقتاي جەڭىلدەتەدى.
تاريف تومەندەدى
نۇر-سۇلتاندا گاز ءتاريفى تومەندەتىلدى. گازدىڭ ءبىر تەكشە مەترىنىڭ باعاسى 45 تەڭگەدەن 34,6 تەڭگەگە تومەندەتىلدى. بۇعان دەيىن ءبىر تەكشە مەتردى 60 تەڭگە دەپ بەلگىلەۋ بولجانعان ەدى.
ەلوردادا تۇرعىن اۋدانداردا ورامىشىلىك گازبەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن سالۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسۋدا. مىسالى, جەلەزنودوروجنىي تۇرعىن الابىندا گاز تاراتۋ جەلىلەرى ارقىلى ىسكە قوسۋ تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن. تۇتىنۋشىلاردى قوسۋ ءۇشىن قاجەتتى شارالار قابىلدانۋدا.
كوكتال-2 جانە پرومىشلەننىي تۇرعىن اۋداندارىندا ورامىشىلىك گازبەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا جۇمىستار اياقتالدى – گاز جەتكىزۋ قۇبىرى ارقىلى ىسكە قوسىلدى. ىشكى جەلىلەردە پايدالانۋعا بەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. كوكتال-1 تۇرعىن الابىندا گاز تاراتۋ جەلىلەرىنىڭ 90 پايىزى تارتىلدى. بۇل جۇمىس اگروقالاشىق, وڭتۇستىك شىعىس تۇرعىن الاپتارىندا دا جۇزەگە اسىرىلادى. پايدالانۋ شارتى بويىنشا ۇيلەردى گازعا جانە ەسەپتەۋ قۇرالدارىنا قوسۋدىڭ تەحنيكالىق شارتتارىن الۋ ءۇشىن تۇرعىندار فرونت-كەڭسەلەرگە حابارلاسۋلارى كەرەك.
بيىل جەو-1 جانە جەو-2 قازاندىقتارى دا گازعا اۋىستىرىلدى. نۇر-سۇلتان قالاسى وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەنى جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, گاز تاراتۋ جەلىلەرىن, ونىڭ ىشىندە كۆارتالىشىلىك جەلىلەردى سالۋ جوبانىڭ تەن-ىنە سايكەس ءۇش كەزەڭگە ءبولىنىپ, ولاردىڭ قۇرىلىس سوماسى 44,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
«9 ىسكە قوسۋ كەشەنى بار جوبانىڭ 1-كەزەگىنىڭ قۇرىلىسى 2019 جىلدىڭ كۇزىندە باستالدى. جوبانىڭ 1-ءشى كەزەگىنىڭ جالپى قۇنى 20,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. جوبانىڭ 2 جانە 3-كەزەگى بويىنشا جوبالاۋ-ىزدەستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جوبانىڭ 2, 3-كەزەگىن ىسكە اسىرۋ مەرزىمى 2021-2023 جىلدار كەزەڭىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن, سونداي-اق جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتا وتىرىپ جوسپارلانادى. ميچۋرينو, ينتەرناتسيونالنىي, كۇيگەنجار تۇرعىن الاپتارى (2-كەزەك) «قازترانسگاز ايماق» اق قاراجاتى ەسەبىنەن گازداندىرىلادى. بۇگىندە 1, 2 كەشەن (جەو-1, جەو-2-گە جەتكىزۋ جەلىلەرى), 3 كەشەن بويىنشا (كوكتال تۇرعىن الابىنا گاز قۇبىرىن جۇرگىزۋ), سونداي-اق 7 كەشەن بويىنشا («جەلەزنودوروجنىي» تۇرعىن الابى) جۇمىستار اياقتالدى, تابيعي گاز ىسكە قوسىلدى. جەلىلەر سەنىمگەرلىك باسقارۋ شارتى بويىنشا «قازترانسگاز ايماق» اق-عا بەرىلدى. كوكتال-1, كوكتال-2, اگروقالاشىق تۇرعىن الاپتارىندا گاز تاراتۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى 3-6 ىسكە قوسۋ كەشەندەرى اياسىندا جالعاسۋدا. 4 گتپ جەتكىزۋ ورىندالدى, گاز قۇبىرى سالىندى: بولات – 9,1 كم, پوليەتيلەن – 155 كم. 7-9 ىسكە قوسۋ كەشەنى اياسىندا جەلەزنودوروجنىي, پرومىشلەننىي, وڭتۇستىك-شىعىس تۇرعىن الاپتارىن گازبەن جابدىقتاۋ جۇرگىزىلۋدە. قازىرگى ۋاقىتتا گاز قۇبىرلارى سالىندى: بولات – 4,1 كم, پوليەتيلەن – 95 كم», دەيدى باسقارما ماماندارى.
سونداي-اق 10 جەلتوقسانعا دەيىن 4 ىسكە قوسۋ كەشەنىنىڭ (كوكتال-2, اگروقالاشىقتىڭ ءبىر بولىگى) قۇرىلىسى اياقتالادى. ودان ءارى «قازترانسگاز ايماق» اق-عا بەرىلەتىن 6 ىسكە قوسۋ كەشەنى (كوكتال-1) اياقتالادى. 2021 جىلدىڭ تامىزىنا دەيىن 5 ىسكە قوسۋ (اگروقالاشىق), 8 ىسكە قوسۋ (وڭتۇستىك-شىعىس سول جاعى), 9 ىسكە قوسۋ كەشەنى (وڭتۇستىك-شىعىس وڭ جاعى) اياقتالادى. جوعارىدا باياندالعاندى ەسكەرە وتىرىپ, قۇرىلىستىڭ 1-ءشى كەزەگىن 9 ىسكە قوسۋ كەشەنىمەن اياقتاۋ 2021 جىلعى تامىزعا جوسپارلانعان.
نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەنى جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىمەن گاز تاراتۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى جونىندەگى جۇمىستار جالعاسۋدا. جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەگى جەو-1, 2, كوكتال-1, 2, جەلەزنودوروجنىي كەنتىنە, پرومىشلەننىي, وڭتۇستىك-شىعىس (وڭ جانە سول جاعى) دەيىن گاز تاراتۋ جەلىلەرىنە گاز بەرۋدى بولجايدى. 1-كەزەڭ اياقتالعان سوڭ 13,5 مىڭ ءۇيدىڭ تۇرعىندارى گازعا قول جەتكىزە الادى. جوبانىڭ ەكىنشى كەزەگى – ميچۋرينو, ينتەرناتسيونالنىي, كۇيگەنجار, تەلمان, پريگورودنىي, Garden Village, Family Village تۇرعىن الاپتارى. ءۇشىنشى كەزەكتە يلينكا, شۇبار, ءوندىرىس تۇرعىن الاپتارى گازداندىرىلادى.
