ول ەلدىڭ اتى — قازاقستان, ول ەردىڭ اتى — نۇرسۇلتان

“Euronews” ارناسىن قاراپ وتىرمىز. ۆاشينگتونداعى سامميت. قورىتىندى شى­عارىلار شاق. سامميتكە قاتىسۋشىلاردىڭ ەستەلىك سۋرەتكە تۇسەتىن ءساتى. مىنە, ەل باس­شى­لارى بىرىنەن كەيىن ءبىرى كەلىپ جاتىر. ءۇش قاتارلى تابالدىرىققا بىرىنەن كەيىن ءبىرى كوتەرىلىپ جاتىر. جوعارعى قاتار تول­دى. ەلباسىمىز كورىنبەيدى. ورتاڭعى قاتار تولدى. ەلباسىمىز كورىنبەيدى. “اڭ­شىنىڭ كەشىككەنىنە ءسۇيىن” دەگەندەي كۇي­دەمىز. وندا پرەزيدەنتىمىزگە تيگەن ورىن ءبىرىنشى قاتاردان بولعانى. دۇرىس قوي, يادرولىق قارۋدان الەمدە العاش باس تارت­قان, تاجال پوليگونىن تاريحتا تۇڭعىش رەت جاپقان ەلدىڭ باسشىسىنا ءدال وسىنداي سامميتتە ورىننىڭ ءبىرىنشى قاتاردان بەرىلۋى ءجون-اق قوي, دەيمىز ىشىمىزدەن. ال مەملەكەتتەر باسشىلارى حاتتاما بويىن­شا بەلگىلەنگەن ورىندارىنا تولىق جاي­عا­سىپ بولعان كەزدەگى كورگەنىمىز كۇت­كەندەگىمىزدەن دە اسىپ ءتۇستى. نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ورىن ءبىرىنشى قاتاردان عانا ەمەس, قاتاردىڭ قاق ورتاسى­نان, سامميت وتكىزگەن ەلدىڭ باسشىسى باراك وبامانىڭ ءدال جانىنان, وڭ جاعى­نان تيگەن ەكەن. الەمدەگى ەڭ قۋاتتى ەل باسشىسىنىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىنە ەرەكشە ىقىلاسىن ءبىز بۇگىن گازەتتىڭ ءبى­رىن­شى بەتىنە جاريالاعان سۋرەتتەن وزدەرىڭىز دە كورىپ وتىرسىزدار. ال مىنا سۋرەتتى, ءجون-جوسىعى, جولى جونىنەن ءبىرىنشى بەتكە ورنالاستىرىلۋعا ءتيىستى بولسا دا, كولەمىن بارىنشا ۇلكەيتىپ بەرۋ, ءسويتىپ سول ءساتتىڭ ەلىمىز شەجىرەسىنەن ويىپ تۇرىپ الار ورنىن ايشىقتاي ءتۇسۋ ءۇشىن ءبىز جەدەعابىل جازىپ جاتقان مىنا ماقالامەن قوسا جەكە جاريالاۋعا بەكىندىك. ەسىمىزدە ساقتايىق: بۇل وقيعا 2010 جىلى 14 ساۋىردە, ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپ­سىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميت كە­زىندە بولدى. ەستە ۇستايىق: بۇل كۇن – قازاق ەلىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن­داعى ەڭ كەرەمەت كۇندەردىڭ ءبىرى, نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ بۇكىل الەم كوشباسشىلارى جي­ى­نى­­نىڭ ءدال الدىندا, قاق ورتاسىندا تۇرعان سول ءساتى – قازاقتىڭ قازاق بولعالى كورگەن قۇر­مەت-قوشەمەتىنىڭ ەڭ ۇلكەنى, مەملەكەتىمىز شە­جىرەسىندەگى ەڭ شۇعىلالى شاقتاردىڭ ءبىرى. مۇنداي تولقىنىستى ءساتتى ءبىز وسىدان ەكى جارىم جىلداي بۇرىن دا باستان كەش­كەن­بىز. 2007 جىلعى 30 قاراشادا, مادريد قالاسىندا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەم­لە­كەت­تەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭە­سى­نىڭ جالپى وتىرىسىندا قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى ۇيىمنىڭ 2010 جىلعى ءتور­اعاسى بولىپ سايلانعان. مادريدكە جىبەر­گەن ءجۋرناليسىمىز سول شەشىمنىڭ قابىل­دان­­عانىن تەلەفونمەن حابارلاعاندا استانادا ءتۇن ورتاسى اۋىپ قالعان ەدى. “قالايدا نومىرگە ماتەريال جازىڭىز, گازەتكە تاڭعا جاقىن قول قويساق تا, حالىقتان ءسۇيىنشى سۇراۋىمىز كەرەك”, دەپ ءتىلشىمىزدىڭ قوناق ۇيگە جەتۋىن, ماقالانى تەرۋىن, ونىڭ ەلەكتروندى پوشتامەن كەلۋىن, مۇنداعى ازاماتتاردىڭ دايىنداپ بەرۋىن كۇتىپ وتىرىپ, ءتۇن ىشىندە باقىت تۋرالى ويعا باتقانبىز. “ەنتسيكلوپەديا­لىق سوزدىكتەر ادامنىڭ ءومىر قىزىعى مەن قۋانىشىنا, راحاتىنا قاناعاتتانۋ دارە­جە­سىن تانىتاتىن ەتيكالىق ۇعىم دەپ ءتۇ­سىن­دىرەتىن, نەگىزىندە ادامنىڭ ءومىرى ماعى­نالى جانە ناتيجەلى بولعان كەزدەگى ريزا­شىلىق سەزىمىنىڭ قالىپ­تاسۋى جاتادى دەپ سانالاتىن بۇل كاتەگوريا كوپ ماعىنالى. ماحاببات قۋانىشى, بالا-شاعانىڭ قىزى­عى, تابىسقا قول جەتكىزۋ, العا قويعان ماق­سات­تىڭ ورىندالۋى… بۇلاردىڭ ءبارى دە باقىتتىڭ بەلگىلەرى. وسىلار ءبىر باسىڭنان تۇگەلدەي تابىلىپ جاتسا جاقسى. تۇگەلدەي تابىلماسا شە؟ ومىردە نە بولمايدى؟ باسىڭا نە تۇسپەيدى؟ تاعدىردىڭ الدان نە توسارىن جالعىز جاراتقان يەمىز عانا بىلەدى. اسىلى, ءبىر باسىڭنىڭ باقىتىن ەلىڭنىڭ باقىتىمەن بايلانىستىرا, ءبىرتۇ­تاس قاراي الساڭ عانا كەمەل كىسىلىككە بەت­تەي بىلگەن بولاسىڭ. ەڭ باياندى باقىت – ەلىڭنىڭ باقىتى. ەڭ بيىك مارتەبە دە, ەڭ ءماندى, ەڭ ماڭگى مارتەبە دە – مەملە­كەتىڭ­نىڭ مارتەبەسى. امەريكان دەموكراتياسى­نىڭ اتا­سى ت.دجەففەرسون “تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسيا­سىندا” مەملەكەت باقىتقا ۇم­تىلۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتقان. وسى تۇرعىدان قاراعاندا 2007 جىلعى 30 قاراشا قازاق ەلىنىڭ باياندى باقىتقا جەتۋ جولىنداعى باستى بەلەستەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالارىنا ءبىز كامىل سەنەمىز. ول كۇنى قازاقستان بارى­سى سەرپىندى سەكىرىس جاسادى. ول كۇنى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاس­تىق ۇيىمىنا مۇشە 56 مەملەكەت ءبىراۋىز­دان قازاقستان كانديداتۋراسىن قولداپ, ەلىمىزگە ەۋروپا ءتورىن ۇسىندى. ول كۇنى ەقىۇ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازيالىق مەملەكەت, تۇڭعىش رەت تمد مەملەكەتى, تۇڭعىش رەت حالقىنىڭ نەگىزگى بولىگى مۇ­سىل­مان ءدىنىن ۇستاناتىن مەملەكەت, تۇڭ­عىش رەت تۇركى تىلدەس ۇلت ۇيىستىرىپ وتىر­عان مەملەكەت الەمدىك ارەناداعى وسىنداي بيىك تۇعىرعا كوتەرىلدى. ول كۇنى كەشەگى كەڭەستىك كەڭىستىكتەن شىققان مەملەكەتتەردىڭ ەۋروپالىق ۇلگى-قالىپ­تارعا دا ساي كەلەتىن دەموكراتيا قۇرۋعا شىنداپ كىرىسكەندىگى, سول جولدا تولىمدى تابىستارعا قول جەتكىزگەندىگى العاش رەت رەسمي مويىندالدى, قۇجات تۇرىندە تانىل­دى. ول كۇنى قازاق ەلى جاڭا ساپالىق بە­لەسكە اۋىستى – ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز ەندىگى جەردە الەمدىك ساياساتتىڭ بۇرىنعىداي سىرتتاي باقىلاۋشىسى, قازىرگىدەي قاتى­سۋ­شىسى قالپىنان سول ساياساتتى قالىپ­تاس­تىرۋشى, ايقىنداۋشى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. ول كۇنى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ادامزات تاريحىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن تۇلعالار توبىنان تابىلاتىنى ايداي الەمگە ايقىن تانىلدى – اينالاسى 16 جىلدىڭ ىشىندە قيران­دىدان, قۇلاندىدان مەملەكەت قۇرۋ, قوعام­دى ءبىر فورماتسيادان ەكىنشى فورما­تسياعا اۋىستىرۋ, وتپەلى كەزەڭدەگى قيىن­شى­لىقتاردان ەسەڭگىرەي جازداعان حالىق­تى تار جول, تايعاق كەشۋدەن امان-ەسەن الىپ ءوتۋ, ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋ, اياعىنان تىك تۇرعىزۋ, الىس تا, جاقىن دا, باتىس تا, شىعىس تا مويىندايتىن, ساناساتىن, قۇرمەتتەيتىن ەلگە اينالدىرۋ, سان ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى بىرنەشە عاسىر بويىندا دۇنيەجۇزىلىك وركەنيەتتەن شەت­تەتىلىپ قالعان ەلدى جەر-جاھانعا تانىتۋ تەك شىنايى رەفورماتوردىڭ, ۇلتتىڭ ۇلى پەرزەنتىنىڭ عانا قولىنان كەلەدى”, دەپ تولعانعانبىز سول تۇستا. الدىڭعى كۇنى تەلەديدار الدىنداعى تەبىرەنىسىمىز دە بولەكشە ەدى. بۇل كۇنگە دە جەتتىك. قالاي جەتتىك؟ وسىدان توعىز جىل بۇرىن, 2001 جىلعى 28 تامىزدا پرەزيدەنتتىڭ الماتىداعى رەزي­دەنتسياسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ “بەيبىتشىلىك كىندىگى” كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى وتكىزىلدى. كىتاپ اۆتورى ءسوز ءسوي­لەدى. ءسوزىن ۇلى فيزيك البەرت ەينشتەيننىڭ: ء“ۇشىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ادامزاتتىڭ قانداي قارۋ قولدانا­تىنىن مەن بىلمەيمىن, مەنىڭ بىلەتىنىم – ءتورتىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ادامدار­دىڭ قولدارىنا تاس ۇستاپ سوعىساتىنى”, دەپ ايتقانىنا سىلتەمە جاساۋدان باستادى. ەلباسىمىز ادامزاتتىڭ ءۇشىنشى مىڭجىل­دىققا جاڭارعان سانامەن, جاھانداعى جان بىتكەندى جايپاپ وتە الاتىن اپات قاتەرىنىڭ الدىندا ءوز ەلىنىڭ, ءوز جەرىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل جۇمىر جەردىڭ تاعدىرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە الاتىنداي سانامەن قادام باسۋى قاجەتتىگىن ايتتى. “قازىرگى عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەستىڭ قارقىندى دامىپ كەتكەنى سوندايلىق, باز ءبىر مەم­لەكەت مۇزداي قارۋلانىپ شىقسا-اق قاۋىپ­سىز بولا قالادى ەكەن, الەمدى باعىندىرا الادى ەكەن دەگەن ۇعىم – بالاڭ ۇعىم. ەڭ باستىسى – مەملەكەتتەر مەن حالىقتار اراسىندا سەنىم بولۋى, ەڭ باستىسى – يادرولىق قارۋ ءتۇپتىڭ تۇبىندە بۇكىل پلانە­تانى جويىپ تىناتىنىن ءتۇسىنۋ”, دەدى نازارباەۆ. پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ يادرو­لىق قارۋدان باس تارتۋى قاندايلىق قيىن شەشىم بولعانىن, بۇل ءۇشىن ەلدىڭ ءوزىنىڭ ىشىندە دە سان رەت سىنعا الىنعا­نىن, مۇندايلىق قۋاتتى قالقاندى قولدان بەرىپ قويۋ ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ويلاماۋ دەگەن سىڭايدا اۋىر ايىپتار دا تاعىلعا­نىن اشىق ايتتى. سول تۇستا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە قىزمەت اتقارعاندىقتان يادرولىق قارۋدىڭ كولەمى جاعىنان ءتور­تىن­شى ارسەنالىنا يە بولۋ رەسپۋبليكامىزدى الەمدىك استام دەرجاۆالار ساناتىنا ءسۇي­رەپ شىعادى دەپ ساناعان, “قۇدىرەتتى قا­زاقستان يادرولىق قارۋى جوق, ءبىزدىڭ قام­قورلىعىمىزعا مۇقتاج كوپتەگەن ەلدەردى پانالاتۋدىڭ ورتالىعىنا اۆتوماتتى تۇردە اينالادى. بىزبەن كەلىسسوز جۇرگىزۋ ءۇشىن يادرولىق قارۋى بار ەلدەردىڭ مەملەكەت قايراتكەرلەرى كەزەككە تۇرادى...” دەگەندەي قانات­تى قيالعا ەرىك بەرگەن قايراتكەرلەر ارامىزدان تابىلعانىن ءوزىمىز دە جاقسى بىلەمىز. بىلە تۇرساق تا, تۇساۋكەسەر ءراسىمى كەزىندە رەسەيلىك اكادەميك ر.ن.ساگدەەۆ­پەن وسى تاقىرىپقا ءبىر اۋىز سويلەسىپ قالعانبىز, سوندا ول كىسىنىڭ اۋزىنان قازاقستان پرەزيدەنتىنە بۇل تۇرعىدا بىرقاتار مۇسىلمان ەلدەرى تاراپىنان قى­سىم دا بولعانىن ەستىگەنبىز. جوعارىدا اتالعان ەڭبەگىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان كەزىندە يادرولىق قارۋدان ونى ۇستاپ تۇرۋعا شاماسى جەتپەيتىندىكتەن, ونى قولدانا المايتىندىقتان, ءوز ارسەنا­لىن تولىقتىرۋعا مۇمكىندىگى جوقتىقتان باس تارتىپتى-مىس دەگەن جەل سوزدەردىڭ جونسىزدىگىن, مۇنىڭ ءوزى ەل حالقىنىڭ ەرىك-جىگەرىن تانىتاتىن, ەل باسشىلىعىنىڭ مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن الىستان ويلاپ بارىپ جاساعان قادامى ەكەنىن قولمەن قويعانداي دالەلدەپ شىققان ەدى. ەندى ارادا تالاي جىل وتكەن تۇستا سول كەزدەگى شەشىم جالعىز عانا دۇرىس شەشىم بولعا­نىن, مەملەكەت رەتىندە قۇرىلماي جاتىپ الەم ساحناسىنا يادرولىق قارۋمەن شىعا كەلگەن ەلدى تالايلار ىشتەن ءىرىتىپ, سىرت­تان سەتىنەتۋگە تىرىسارىن, مۇنىڭ اياعى ءتاي-ءتاي باسقان تاۋەلسىزدىككە تونەر انىق قا­تەر ەكەنىن ءبارىمىز دە كورىپ-ءبىلىپ وتىرمىز. ماقالادا بىلاي دەلىنەتىن: “بۇكىل الەم تاريحى – سوعىس تاريحى, قارۋلانۋ شە­جىرەسى. مىڭداعان جىلدار بويى ادام­دار ادامداردى قىرىپ-جويۋدىڭ جاڭا جولدارىن ويلاپ تابۋ ءۇشىن جانتالاستى, مەم­لەكەتتەر جويقىن قارۋ-جاراقتى كو­بەيت­كەن ۇستىنە كوبەيتۋگە ۇمتىلدى. مىڭ­دا­عان جىلدار بويى حاليف, حان, پاتشا, كورول, يمپەراتور, گەنسەك اتاۋلىنىڭ ءبارى ءوز ەلىنىڭ بەس قارۋى بويىندا بولۋىن, جات جۇرتتىقتاردى جاپپاي قىرىپ-جويۋعا دايىن تۇرۋىن كوزدەدى. تەك ءبىر ەل عانا جاڭا قارۋعا ۇمتىلۋ بىلاي تۇرسىن, قولىنا كەلىپ ءتۇسىپ تۇرعان اسا الاپات قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتتى. تەك ءبىر ەر عانا ايرىقشا ايبىن بولاتىن قاتەرلى قارۋدىڭ وڭەشىنە ءوز قولىمەن قۇم قۇيدى. ول ەلدىڭ اتى – قازاقستان. ول ەردىڭ اتى – نۇرسۇلتان”. ارادا توعىز جىل وتەر-وتپەستە يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق ءبىرىنشى سامميت ۇيىمداستىرىلدى. ول سام­ميتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىندا ءسوز نۇر­سۇل­تان نازارباەۆقا – ادامزات تاريحىندا يادرولىق قارۋدان باس تارتقان تۇڭعىش ەلدىڭ باسشىسىنا بەرىلدى. ءسال شەگىنىس جاسايىق. وسى وقيعادان ءدال ءبىر اپتا بۇرىن الەمدەگى ەڭ بەدەلدى ۇي­ىمنىڭ جەتەكشىسى – بىرىككەن ۇلتتار ۇي­ىمىنىڭ باس حاتشىسى پان گي مۋن قا­زاقستانعا كەلدى. الدىمەن سەمەي پولي­گو­نىنىڭ ورنىن كوردى. اجال اپانىنىڭ اۋزىندا تۇرىپ, تەبىرەنە ءسوز سويلەدى. ءما­لىمدەمە جاسادى. “قازاقستان پرەزيدەنتى­نىڭ وسىناۋ سىناق الاڭىن جاۋىپ قانا قوي­ماي, تۇتاس وڭىردە يادرولىق قارۋدان ادا ايماق قۇرعانىنا زور قولداۋ بىلدىرەمىن. ونىڭ بۇل قادامى ءبىزدىڭ يادرولىق قارۋسىز الەمدى قۇرۋ ءىسىمىزدىڭ ەڭ بەرىك ىرگەتاسى ءىس­پەت­تى. بارلىق ەلدەردىڭ باسشىلارى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتان ۇلگى الىپ, ونىڭ جو­لى­مەن ءجۇرۋى ءتيىس. مەن بۇۇ-نىڭ باس حات­شى­سى رەتىندە يادرولىق سىناق الاڭى­نىڭ قاق جۇرەگىندە تۇرىپ, بارلىق الەم ەلدەرىن قا­زاقستاننان ۇلگى الۋعا شاقى­رامىن”, دەدى مالىمدەمەسىندە. سول ءتۇنى بو­رانداتىپ استاناعا جەتتى. ەلباسىمىز­بەن كەزدەسۋ كەزىندە قايتادان اقتارىلىپ كەتتى. “مەن كەشە سەمەيدە بولدىم. ول وڭىرگە جاساعان ساپارىم مەن ءۇشىن باعا جەت­پەس تاجىريبە. سەمەي پوليگونىنداعى سىناقتار بارى­سىن­دا زارداپ شەككەن ميل­ليونداعان ادام­داردىڭ قاسىرەتى مەن ونداعى ەكولوگيالىق احۋالدىڭ قيىندىق­تا­رىن سۋرەتتەۋگە ءتىل جەتپەيدى. ءتىپتى ونى ەلەستەتۋدىڭ ءوزى اسا اۋىر. ەگەر ءسىزدىڭ كورە­گەندىگىڭىز بەن باس­شى­لىعىڭىز بولماسا, كىم ءبىلسىن, قازىر دە ميلليونداعان ادام سول قاسىرەتتى باس­تان وتكەرىپ جاتقان بولار ما ەدى؟ مەن ءسىز­گە سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىن جاپ­قان جانە قازاقستان اۋماعىن­دا بارلىق يادرولىق ينفراقۇرىلىمدى جويعان ۇلت­تىڭ باسشىسى رەتىندە شەكسىز ريزا­لى­عىم­دى ايتقىم كەلەدى”, دەپ ءبىر قايىردى. “يادرو­لىق قارۋسىزدانۋ تۋرالى ايتۋعا, ونى تەرەڭ تالقىلاپ, باسقا مەم­لەكەت باس­شىلارىنا پىكىر ايتۋعا ءسىزدىڭ بارلىعىنان جوعارى مورالدىق قۇقى­عىڭىز, كۇشىڭىز بار, سوندىقتان دا داۋ­سى­ڭىز جارقىن شى­عۋى ءتيىس دەپ سانايمىن”, دەپ ءبىر قايىردى. “يادرولىق سىناقتاردى توقتاتىپ, يادرولىق قارۋلاردان ادا بولۋ قاجەتتىگىن الەمگە جار سالىپ ايتۋشى رولىنە جەر بەتىندە ءسىز­دەن لايىق ادام جوق”, دەپ ءبىر قايىر­دى. اقىر اياعىندا: “ارينە, ءسىزدىڭ بۇل سامميتتە قارالاتىن ماسەلەلەر جونىندە ءوز ءپى­كىرىڭىز, ءوز ۇستا­نىمىڭىز بار. مەن دە بۇۇ-نىڭ باس حات­شىسى رەتىندە ءوز ويىم­دى ورتاعا سالامىن. دەگەنمەن, ءبىز ءسوز­دە­رى­مىز بەن ۇستانىم­دارىمىزدى ۇيلەستىرىپ الىپ, بىرىگە ءسوي­لەسەك, ويلاعانداعىدان دا ۇلكەن تابىسقا قول جەتكىزە الار ەدىك”, دەپ بارىپ توقتا­دى. قازاقستان پرەزي­دەنتى­نەن دەمەۋ, قولداۋ كۇتتى. ءوزىنىڭ ميسسياسىن جۇزەگە اسىرۋعا كومەكتەسەتىن جورىق جولداسىنداي سەنىم ارتتى. ءبىز بۇل سوزدەرگە تۇسىنىكتەمە جاساماي-اق قويايىق. سونىمەن, سامميت باستالدى. سامميت الدىندا باراك وباما نۇرسۇلتان نازار­باەۆپەن كەزدەستى. 45 ءمينوت بويى سويلەستى. مۇنداي جيىنداردا ەلدەر باسشىلارىنىڭ ون مينوتتىك, كەيدە ءتىپتى بەس مينوتتىك, تازا حاتتامالىق سيپاتتاعى, كەزدەسۋدەن گورى جۇزدەسۋگە كوبىرەك جاقىندايتىن, نيەتتەستىكتى قۋاتتاۋدان اسپايتىن ءراسىم­دەرى كادۋىلگى جاعداي. تالاي ەلدەر باس­شىلارىنا ءتىپتى ونداي راسىمدەرگە دە ءمۇم­كىندىك تابىلماي جاتادى. دەلەگاتسيالار­دىڭ كوپتىگى سونداي, اقش پرەزيدەنتىنىڭ مەملەكەتتەر باسشىلارىن اتاقتى كون­گرەسس ورتالىقتا تەك قارسى الىپ, قۇرمەت كورسەتۋىنىڭ ءوزى ءبىر ساعاتتان استام ۋاقىتقا سوزىلعانىن ءبىزدىڭ گازەت الدىڭعى كۇنى عانا جازعان. ءسامميتتىڭ تۇسكە دەيىنگى ءبىرىنشى سەسسياسىندا, الدىڭعىلاردىڭ قاتارىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ءسوز بەرىلگەنىن دە جازعانبىز, ەلباسىمىزدىڭ ءسوزىن جاريالاعانبىز. قازاقستان باسشىسى ءوز سوزىندە حالىقارالىق قوعامداستىققا بىرقاتار قاعيداتتىق ماڭىزدى شارالاردى العا تارتتى. ءوز ەلىنىڭ اۋماعىندا حالىق­ارالىق يادرولىق وتىن بانكىن ورنالاس­تىرۋعا ءازىر ەكەنىن مالىمدەدى. يادرولىق قارۋسىز ايماقتار ءۇشىن حالىقارالىق-قۇ­قىقتىق نورمالار قاجەت دەپ سانايتىنىن ايتتى. اسكەري ماقساتتا بولشەكتەنەتىن ماتەريالداردى وندىرۋگە تىيىم سالۋ تۋ­رالى شارتتى جەدەل قابىلداۋدى ۇسىندى. يادرولىق سىناقتارعا بارشانى قامتيتىن تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ ءىس-ارەكەتكە كىرىسۋىن تەزدەتۋگە شاقىردى. سونىمەن بىرگە نازارباەۆ ءاربىر مەملەكەتتىڭ بەيبىت يادرولىق ەنەرگەتيكانى دامىتۋعا جانە پايدالانۋعا دەگەن زاڭدى دا اجىراعىسىز قۇقىعىنا قولداۋ بىلدىرەتىنىن اشىق جەت­كىزدى. مۇنىڭ ءوزى بۇكىل الەمدەگى بارلانعان ۋران قورىنىڭ شيرەك بولىگى ورنالاسقان قازاقستان ءۇشىن وتە ماڭىزدى. نازارباەۆ يادرولىق قارۋعا يە بولىپ العان ەلدەر مەن يادرولىق شامشىلدىققا سالىناتىن ەلدەردىڭ قارىم-قاتىناسىنا بايلانىستى دا ماڭىزدى ۇسىنىس جاسادى. “مۇنىڭ وتەۋىنە ولار قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قۋات­تايتىن, بۇكىل “يادرولىق كلۋبتان” ولارعا يادرولىق قارۋدى قولدانباۋ جانە شابۋىل جاعدايىندا قورعاۋ كەپىلىن الۋى ءتيىس. بۇل ۇدەرىسكە بىرىككىسى كەلمەيتىن ەلدەرگە قا­تىستى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى سانكتسيالار مەن ماجبۇرلەۋگە دەيىنگى شەشۋشى شارالار قولدانۋى ءتيىس”, دەدى قازاقستان باسشىسى. راسىندا دا, ادام ويىن, عىلىم ىزدەنىسىن توق­تاتۋ وڭاي ەمەس. “سەندەر ونداي ويلا­رىڭدى قويىڭدار, يادرولىق قارۋ جاساي­مىن دەپ جۇرمەڭدەر” دەي سالاتىن جەر بۇل ەمەس. ولاردىڭ ءبارى بىردەي كورشىلەرىنە يادرولىق بومبانى تاستاپ كەپ جىبەرەيىن دەپ جەلىگىپ جۇرگەندەر ەمەس. ولاردىڭ اراسىندا كورشىلەرىمىز سونداي بومبا جاساپ, تاستاپ كەپ جىبەرە مە دەپ جانى شىعىپ جۇرگەندەرى دە از ەمەس. سوندىقتان قازىر يادرولىق قارۋى جوق ەلدەردىڭ بارىنە ونى جاساۋدان باس تارتۋدىڭ وتەۋى رەتىندە قاۋىپسىزدىك كەپىلى بەرىلۋگە ءتيىس. ەلباسىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى سارابدالدىعىنىڭ كەلىستى كورىنىستەرىنە تالاي كۋا بولىپ ءجۇرمىز. رەسمي ساپار­لار­دىڭ ءبىرازىنا قاتىسىپ, رەپورتاجدار جاز­عان جايىمىز دا بار. سونىڭ وزىندە دە پرە­زيدەنتىمىزدىڭ امەريكا قۇراما شتات­تارىنا وسى جولعى ساپارى, جاھاندىق سام­ميتكە قاتىسۋى, ونىڭ اياسىندا الەم­نىڭ كوپتەگەن ىرگەلى مەملەكەتتەرىنىڭ باس­شى­لارىمەن كەزدەسۋى ايرىقشا ءساتتى بولدى دەپ سانايمىز. قازاقستان باسشىسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق جيىندا سويلەگەن ءسوزى بۇكىل الەمنىڭ بەلدى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ نازارىن اۋداردى دەۋدىڭ ەش ارتىقتىعى جوق. “نيۋ-يورك تايمس”, “ۋولل ستريت دجورنەل”, “ۆاشينگتون پوست”, “رەيتەر”, “اسسوشيەيتەد پرەسس”, “اجانس فرانس پرەسس”, “چيكاگو تريبيۋن”, “فورين پوليسي”, “حيلل”, “پوليتيكو”, “حاففينگتون پوست” سەكىلدى باسىلىمدار مەن اقپاراتتىق اگەنتتىكتەر شەتىنەن جا­زىپ جاتتى. ءبىزدىڭ ءوتىنىشىمىز بويىنشا بىرقاتار ماتەريالداردىڭ ورىسشاعا اۋدار­ماسىن جەدەل جاساپ, كەشە تۇستەن كەيىن-اق رەداك­تسياعا جەتكىزىپ بەرگەن ازاماتتارعا رازى­لىعىمىزدى بىلدىرە وتىرىپ, سولاردىڭ كەيبىرىن سويلەتىپ كورمەكپىز. “نۇرسۇلتان نازارباەۆ – وزگەلەر تە­ڭەسۋگە ءتيىستى كوشباسشى. ۆاشينگتونداعى سامميت ونسىز وتپەس ەدى” – “اجانس فرانس پرەسس” اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ 12 ساۋىردەگى ماقالاسىنا تاپ وسىنداي تاقى­رىپ قويىلىپتى: “ۆاشينگتون سوۆەتتىك يادرولىق ارسەنالدىڭ وزىنە تيەسىلى بولىگى­نەن باس تارتقان قازاقستانعا, باراك وبامانىڭ سوزىمەن ايتقاندا, بۇكىل الەم ءۇشىن تۇپكىلىكتى ماقسات – تولىق يادرولىق قارۋسىزدانۋ بولىپ تابىلاتىن ىستەن ۇتىسقا شىققان ەل رەتىندە قۇرمەت كور­سەتتى. ۆاشينگتون كوشەلەرىندە جاھاندىق سامميت كۇندەرىندە ءىلىنىپ قويىلعان پلاكاتتاردا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ الىپ اۋقىمدى مەملەكەتى سوۆەت زامانىندا يادرولىق سىناقتاردان 1,5 ميلليون ادام زارداپ شەككەندىكتەن قولدا قالعان يادرو­لىق ارسەنالدان باس تارتقانىن تۇسىندىرەدى. اق ءۇيدىڭ كەڭەسشىسى مايك ماكفول وباما نازارباەۆتى “يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءما­سە­لەسىندە “تەڭەسۋگە ۇمتىلۋعا تۇراتىن” كوش­باسشىلاردىڭ ءبىرى دەپ سيپاتتاعانىن, ۆاشينگتونداعى سامميت “ونىڭ قاتى­سۋىنسىز” وتپەس ەدى” دەگەنىن مالىمدەدى”. ء“Foreىgn ءPolىcy” جۋرنالى 11 ساۋىردەگى ءنو­مىرىندە باراك وبامانىڭ سامميت الدىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەزدەسكەنىنە ەكپىن تۇسىرە ايتقان. “حيلل” گازەتى 13 ساۋىردەگى “قازاقستاننىڭ شاپاعاتتى شاعى” اتتى ماقالاسىندا: “ورتالىق ازيا­داعى بۇل مەملەكەت ۆاشينگتوندا دۇيسەنبىدە باستالعان يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ەكى كۇنگى سامميتكە قاتىسۋشى 47 مەملەكەتتىڭ ىشىندەگى ەڭ كورنەكتىلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى”, دەپ جازعان. “پو­لي­تيكو” گازەتى 13 ساۋىردە بۇۇ باس حات­شىسى پان گي مۋننىڭ “1991 جىلى پرە­زيدەنت نازارباەۆ سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جاۋىپ, قازاقستاندى يادرولىق قارۋدان ادا ەتۋ ارقىلى ەرەكشە كوشباس­شى­لىعىن كورسەتتى. مۇنىڭ ءوزى ستراتە­گيالىق قادام, تاۋەلسىزدىكتىڭ شىنداپ جاريا ەتىلۋى ەدى. بۇگىندە بۇل پوليگون قا­رۋ­سىزدانۋ مەن بولاشاققا ءۇمىتتىڭ سيمۆو­لىنا اينالدى”, دەگەن ءسوزىن كەلتىرەدى. “ۆاشينگتون پوست” 13 ساۋىردە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “قازاقستان. يادرولىق قارۋ­سىز بەيبىتشىلىك قۇرۋ” اتتى ماقالاسىن جاريالاعان. اقش-تاعى تانىمال “حاف­فينگتون پوست” ۆەب-پورتالىندا البەرت ايزلي “يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى جاھاندىق ءسامميتتىڭ كوش باستاۋشىسى جانە وزەگى قازاقستان بولاتىنى نەلىك­تەن؟” دەگەن ماقالاسىندا قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىنداعى اسا كور­نەكتى ءرولى مەن سانا-سەزىمنەن وتكە­رىل­گەن كوشباسشىلىعى جونىندە ايتادى. وسى كۇندەردە جاھان جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىن اۋدارعان جاريالانىمداردىڭ ءبىرى – “ۆاشينگتون تايمس” گازەتىندەگى (13.04.2010) “يادرولىق قاۋىپسىزدىك پەن اۋعانستانداعى جاعدايدى تۇراقتان­دىرۋ­دىڭ ءتۇيىندى ويىنشىسى” دەپ اتالعان سۇح­بات. تاياۋ شىعىس پەن ورتالىق ازيا تا­قى­رىبىنا ماماندانعان بەلگىلى تالداما­شى كلود ءسالحانيدىڭ ءبىزدىڭ ەلباسىمىزعا قويعان سۇراقتارى مەن العان جاۋاپتارى­نىڭ بىرەۋىن عانا كەلتىرمەكشىمىز. “يران ۆاشينگتون سامميتىنە قاتىسپاي وتىر. يران باسشى­لارى­مەن كەزدەسسەڭىز ءسىز ولار­دىڭ يادرولىق تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزۋ جونىندەگى نيەتىنە بايلانىستى نە ايتار ەدىڭىز؟ ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, يراننىڭ يادرولىق شامشىل­دى­عىنا الاڭداپ وتىر­عان باتىستى, ەۋروپا مەن اقش-تى نە تىنىشتاندىرا الار ەدى؟” دە­گەن سۇراققا مىنانداي جاۋاپ قايتارىلىپ­تى: “قازاق­ستاننىڭ يادرولىق قارۋسىز تاڭداۋى كسرو تاراعاننان كەيىنگى (بۇل ارا­دا جۋرناليست قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءسو­زىن انىق جا­زىپ الماعان سياقتى, بالكىم, اۋىز­ەكى اڭگى­مەدە ەلباسىمىزدىڭ ءوزى ونشا ءدال ايت­پاعان دا بولار. دۇرىسىندا, سەمەي پو­ليگونى 1991 جىلى 29 تامىزدا, ياعني كسرو تاراماي تۇرعاندا, كرەملدىڭ تىيىم سا­لۋى­نا, اسكەري-ونەركاسىپتىك كەشەن باسشى­لارى­نىڭ قاتتى قارسىلىعىنا قاراماستان جا­بىل­­عان, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قول قويعان ول جارلىقتىڭ ەرەكشە قادىر-قاسيەتى دە سوندا – س.ا.) وتە قيىن جاعدايدا جاسالدى. قا­زاق­ستاننىڭ نەگىزگى تەرريتورياسى ازيادا ەكەنىن, ادامدارىمىزدىڭ باسىم بولىگى يسلامدى ۇستاناتىنىن ەسكە سالايىن. ءبىز سول تۇستا وزىمىزگە قوماقتى قارجى قولداۋ­ىن جانە يادرولىق قارۋعا يە تۇڭعىش ءارى جال­عىز مۇسىلمان ەلى رەتىندە حالىق­ارا­لىق “ابىرويعا” بولەنۋدى ۋادە ەتكەن كوپ­تەگەن سان­تۇرلى كەڭەسشىلەرمەن ىستەس بول­عانبىز. يراننىڭ يادرولىق باعدارلاما­سى­نا كەلسەك, ءبىز جاعدايدى تەك قانا ديپ­لوماتيالىق رەت­تەۋدى جاقتايمىز جانە مامىلەگە كەلتىرەتىن شەشىم تابىلادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ءبىز يران­نىڭ بەيبىت يادرولىق ەنەرگەتيكانى دامى­تۋعا قۇقىلى ەكەنىن مويىندايمىز. سونى­مەن بىرگە, بارلىق جۇمىستار ماگاتە-مەن بىرلەسە وتىرىپ, كەپىلدىكتەر تۋرالى كە­لى­سىمدى بۇلجىتپاي ساقتاۋمەن اتقارىلۋعا ءتيىس دەپ سانايمىز”. لوردتار پالاتاسىنىڭ ءمۇ­شە­سى جانە ور­تا­لىق ازيا ماسەلەلەرى بوي­ىنشا بۇكىل­پارتيالىق پارلامەنتتىك توپتىڭ توراعاسى بولىپ تابىلاتىن تانىمال ساياساتكەر دج.د.ۋەيۆەرليدىڭ “Roll Call” گا­زەتىندەگى (14.04.2010) “يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى نى­عايتۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى ماقالاسىندا بىلاي دەلىنەدى: “كەيىنىرەك ەلدە عىلىمي جانە حالىقارالىق ىستەر جونىندەگى گارۆارد بەلفەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى گرەم ەليسون كەم قويعاندا 100 جاڭا يادرولىق اتۋ جاراقتارىن وندىرۋگە جەتەدى دەپ باعالاعان جوعارى بايىتىلعان ۋران­نىڭ ەلەۋلى قورى تابىلدى. قارۋ-جاراق­تىق ۋراندى تاسىمالداۋ مەن ساتۋدان ولار­دىڭ قورىنان باس تارتىپ, جويۋدى ءجون كور­گەن قازاقستان الەمگە قارۋ-جاراققا باقىلاۋ جاساۋ تاريحىندا بولىپ كورمەگەن ۇلگى كور­سەتتى”, “قازاقستان قابىلداعان شەشىمدەردىڭ ماڭىزى بولەكشە. قازاقستان قاۋىپسىز ساقتاۋعا بەرگەن يادرولىق قوردىڭ تيتىمدەي بولىگىنىڭ ءوزى, ەگەر ولار قىل­مىس­كەرلەردىڭ قو­لىنا تۇسە قالسا, بۇكىل­الەمدىك ساۋدا ورتا­لىعىن عانا ەمەس, مان­حەتتەندى تۇگەل جويىپ جىبەرۋگە جەتەر ەدى. قازاقستان ەين­شتەين­نىڭ اقتىق سىي­لى­عىنا اينالعان پا­گۋوش كونفەرەنتسيا­سىنىڭ اسقاق مۇرات­تا­رىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ سيرەك مىسال­دا­رى­نىڭ ءبىرى”. وسىلاي جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. ءبىزدىڭ قولىمىزعا كەشە كەشكە دەيىن تيگەن ءپى­كىرلەردىڭ ءوزى عانا نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ جاھاندىق سامميتتەگى ءسوزى شىن مانىندە جاھانعا جايىلعانىن كورسەتىپ وتىر. قازاقستان پرەزيدەنتى باستاپ بەرگەن جەڭىستى جول جەمىستى جالعاسىپ جاتىر. ءدال سامميت باستالاردىڭ الدىندا, 7 ءساۋىر كۇنى الەم تاريحىندا تاعى ءبىر اسا ەلەۋلى وقيعا بولىپ ءوتتى. پراگا قالاسىندا اقش پەن رەسەي پرەزيدەنتتەرى ستراتەگيالىق شا­بۋىل­داۋ قارۋلارىن قىسقارتۋ جونىندەگى جاڭا كەلىسىمگە قول قويدى. ول بويىنشا ەكى جاق الداعى جەتى جىلدىڭ ىشىندە سترا­تەگيالىق ۇشىرعىشتار – قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق زىمىراندارىن, سۇڭگۋىر قايىقتارداعى بالليستيكالىق زىمىران­دا­رىن, سونداي-اق اۋىر ستراتەگيالىق بوم­بالاۋشى ۇشاقتارىن 700 بىرلىككە قىس­قار­تۋ­عا مىندەتتەمە الدى, وقتۇمسىقتار ۇشىر­عىش­تار سانى ءار جاقتىكىن ەسەپتەگەندە 800 بىرلىكتەن اسپاۋعا ءتيىس, وقتۇمسىقتاردىڭ ەڭ كوپ ورتاق سانى 1550 بىرلىك دەپ ايقىن­دالدى. بۇل شىن مانىندە قارۋسىزدانۋ جولىنداعى ايرىقشا قادام. ارينە, ءبىز قارۋسىزدانۋ ۇدەرىسى ءالى دە تالاي ۋاقىتقا سوزىلاتىنىن جاقسى بىلەمىز. سول اقش-تا 3500, سول رەسەيدە 2800 وقتۇمسىق ساق­تا­لىپ وتىرعانىن دا ينتەرنەتتەن وقىپ جاتىرمىز. ۇلىبريتانيانىڭ وزىندە 512, قىتايدا 400, فرانتسيادا 384 وقتۇمسىق رەسمي تىركەلگەن. وسىنداي سۇمدىقتۇم­سىق­تاردىڭ تىم قۇرىسا بىرەۋى الدا-جالدا حالىقارالىق لاڭكەستەردىڭ قولىنا تۇسە قالسا نە بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ويلاساڭىز ازا بويىڭىز قازا تۇرادى. سوندىقتان دا نۇرسۇلتان نازارباەۆ سامميتتەگى سوزىندە ورتالىق ازيا ايماعى اياسىندا قازاقستان يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, يادرولىق ماتەريالداردىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ جانە يادرولىق لاڭكەستىكپەن كۇرەس ج­ونىن­دە وڭىرلىك ءىس-قيمىل جوسپارىن ازىرلەۋگە باستاماشى بولعانىن حابارلاپ, وسى ءتاجى­ريبەنى الەمنىڭ باسقا وڭىرلەرىنە دە تا­راتۋ­دى ۇسىندى. شىنتۋايتىندا, نازار­باەۆ ۇلگىسى قازىردىڭ وزىندە الەمگە تارالىپ تا جاتىر. اقش پەن رەسەيدىڭ كۇنى كەشە قانداي تاريحي قۇجاتقا قول قويعانىن ايتتىق. ۋكراينا 2012 جىلعا دەيىن ءوزىنىڭ جوعارى بايىتىلعان ۋران قورىن جويۋعا بەكىندى. چيلي مەن كانادا وزدەرىنىڭ جو­عارى بايىتىلعان يادرولىق ماتەريالدارىن اقش-تىڭ باقىلاۋىنا بەرۋگە كەلىستى. بۇل ۇدەرىس جالعاسا تۇسەدى دەپ سەنگىمىز كەلەدى. ۆاشينگتوندا قازاقستان پرەزيدەنتىنە “شىعىس-باتىس” ينستيتۋتى بەلگىلەگەن بەيبىتشىلىك جانە الدىن الۋ ديپلو­ما­تيا­سى سىيلىعى تابىس ەتىلدى. بۇعان دەيىن بۇل سىيلىققا اقش پرەزيدەنتى ۇلكەن دج.بۋش, چەحيا پرەزيدەنتى ۆ.گاۆەل, گەر­مانيا كانتسلەرى گ.كول سياقتى ايتۋلى تۇلعالار يە بولعانىن ەسكەرسەڭىز, بيىك ماراپات ەكەنىن كورەسىز. سونىمەن بىرگە, نازارباەۆتىڭ ادامزات تاريحىندا “قوش بول, قارۋ!” ۇرانىن ءىس جۇزىنە اسىرعان, قارۋ­سىزدانۋ سالاسىنداعى ۇزدىك ۇلگىسىنەن بۇكىل الەم ۇيرەنسە ارتىق ەتپەيتىن العاش­قى مەملەكەت باسشىسى ەكەنىن ەسكەرسەڭىز, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ساياسي كورە­گەندىلىك پەن ادامدىق ەرلىككە, مەملەكەتتىك كەڭدىككە نەگىزدەلگەن بۇل ەڭبەگى الەمدەگى ەڭ جوعارى, ەڭ بەدەلدى, ەڭ اتاقتى سىي­لىق­قا دا لايىقتى دەگەن ويعا ءوزىڭىز-اق توقتايسىز. بىراق ءبىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆقا بۇل قادامدى جاساتقان باستى قوزعاۋشى كۇش ەڭ الدىمەن تۋعان جەرىنىڭ اشىق كوك اسپانى مەن تۋعان ەلىنىڭ الاڭ­سىز كوڭىلىن ويلاعان ازاماتتىق ۇستانىم ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. “جىگىتكە ەرلىك تە وڭاي, ەلدىك تە وڭاي, اگاركي قابىرعالى بولسا حالقى”, دەگەن ەكەن ابۋباكىر كەردەرى بابامىز. قىلى­شى­نان قان تامىپ تۇرعان كرەملدەن قاي­مىقپاي, تاجالدى تۇنشىقتىرۋعا پارمەن بەرگەندە دە نازارباەۆ ەڭ الدىمەن ءوزىنىڭ تۋعان حالقىنا, قازاقستانىنا سۇيەنگەن. “قابىرعالى حالقى بولماسا, قانداي باسشىنىڭ دا تاۋى شاعىلماي, تاۋانى قايت­پاي قويمايدى” دەگەندى دە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سوندىقتان ايتقان. پرەزيدەنت كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرىندە اكادەميك ە.پ.ۆەليحوۆ سويلەگەنى ەستە. “دانالىق پەن باتىلدىق پرەزيدەنتتىڭ بويىندا دا, ول باسقارعان حالىقتىڭ بويىندا دا بول­دى. مۇنداي قادامدى بىرلىگى مىقتى حالىق قانا جاسايدى”, دەگەن ەدى اتاقتى عالىم. ءدال سولاي. نۇرسۇلتان نازارباەۆقا: “مەن ءوز حالقىمنىڭ جولىندا باسىمدى بايگەگە تىككەن اداممىن. ساداعاڭ كەتەيىن, اينا­لايىن حالقىم! سەنىڭ مۇددەڭ جولىندا بويداعى قۋات, ويداعى ءناردىڭ ءبارىن سارپ ەتۋگە بەيىلمىن”, دەگىزگەن ۇلى كۇش تە – پەرزەنتتىك پارىز بەن پرەزيدەنتتىك قارىز. سول ۇلى كۇش كۇنى كەشە قازاقستاندى تاعى ءبىر بيىككە كوتەردى – ۆاشينگتونداعى جا­ھان­دىق سامميت كەزىندە وتكەن كوپتەگەن كەز­دەسۋلەردىڭ ناتيجەسىندە ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمى­نىڭ 11 جىلدان بەرى شاقىرىلماي كەلە جاتقان ءسامميتى بيىل توراعا ەلدىڭ تورىندە – قازاقستاندا وتەتىن بولىپ نەگىزىنەن شەشىلدى. بۇل ءبارىمىزدىڭ ورتاق ابىرويىمىز. جارقىن جەڭىسىمىز. وسىدان توعىز جىل بۇرىن جازعان ماقالامىز تاعى ويعا ورالىپ وتىر. ول بىلاي اياقتالاتىن: “ادامزات بالاسى ءتۇپتىڭ تۇبىندە ءوزىن-ءوزى قۇرتىپ تىناتىن جاپپاي قارۋلانۋ جولىمەن ۇدايى جۇرە بەرمەس. كۇندەردىڭ كۇنىندە دەمەگەنمەن, جىلداردىڭ جىلىن­دا الەم مەملەكەتتەرى يادرولىق قارۋدان باس تارتۋعا ۋاعدالاسار. سول ءبىر جىلداردا ادامزات بالاسى تاريحتا تۇڭعىش رەت اتوم قارۋىنان ءوز ەركىمەن باس تارتقان, يادروسىز الەمگە جول اشىپ بەرگەن ەلدى دە, سول ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولعان, سوعىس ەپيتسەنترىن بەيبىتشىلىك ەپيتسەنترىنە اي­نالدىرعان سول تاريحي شەشىمدى قابىل­داعان ەردى دە رازىلىقپەن اۋىزعا الارىنا سەنەمىز ءبىز. سەمسەردەن سوقا سوعۋ – ادامزاتتىڭ سوناۋ ءتاۋرات زامانىنان بەرى كەلە جاتقان اسىل ارمانى. سول ءىستىڭ قازاق دالاسىندا باستالعانىن, سول ءىستى قازاق بالاسى باستاپ بەرگەنىن ماقتان ەتەمىز ءبىز”. اۋزىمىزعا قۇداي سالعانداي ەكەن. ءيا, وسى ءىس قازاق دالاسىندا باستالعان. ءيا, وسى ءىستى قازاق بالاسى باستاعان. ماقتان ەتەمىز! ەلىمىزدى دە, ەلدى باسقارعان ەرىمىزدى دە. ول ەلدىڭ اتى – قازاقستان. ول ەردىڭ اتى – نۇرسۇلتان. الەم مويىنداعان مەملەكەتكە اينالۋ دەگەن وسىنداي بولادى. الەم تانىعان تۇلعاعا اينالۋ دەگەن وسىنداي بولادى. ەلىڭدى ەڭسەلەنتۋ, حالقىڭنىڭ باعىن جاندىرۋ دەگەن وسىنداي بولادى. قازاقستاندى بۇكىل الەمدەگى بەيبىتشىلىك ءىسىنىڭ كوشباسشىسى دەپ بۇكىل الەم ايتا باستادى. عاسىرلار بويى تاريحقا كەتكەن ەسەمىز قايتا باستادى. تاۋبە دەيىك, اعايىن. ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.