تالانتتى ۇيىمداستىرۋشى كەيىنگى ءبىر كەزدەسكەن كەزدە وركەستردىڭ قۇرىلعانىنا بيىل 20 جىل تولاتىنىن ەسكە سالىپ وتكەن ەدى. وسى ءبىر جايت ويعا ويعا تۇرتكى بولىپ, وركەستردىڭ جەتكەن شىعارماشىلىق جەتىستىكتەرى مەن العان اسۋلارى جونىندە ەكى-ءۇش اۋىز اڭگىمە قوزعاعاندى ءجون كوردىك.
وسى ورايدا ەڭ الدىمەن ارادا ءۇش جىل وتكەن سوڭ, ياعني 2003 جىلدىڭ 30 مامىرى كۇنى ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىنا سايكەس وركەسترگە حالىق كومپوزيتورى, كۇيشى داۋلەتكەرەي شىعاي ۇلىنىڭ ەسىمى بەرىلگەنىن ايتا كەتكەنىمىز ورىندى. ونىڭ وزگە حالىق كومپوزيتورلارىنان باستى ءبىر وزگەشەلىگى – تورە كۇيلەرىنىڭ ءداستۇرىن ورنىقتىرىپ, تورە تارتىستى تۇتاس ءبىر مەكتەپ دەڭگەيىنە كوتەرە العاندىعى. بۇل رەتتە حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار ۇلدارىنىڭ ءبىرى, اكادەميك احمەت جۇبانوۆ داۋلەتكەرەيگە «تورە كۇيلەرىنىڭ اتاسى» دەپ بيىك باعا بەرگەنى دە ءوز الدىنا ءبىر بولەك اڭگىمە. ءسويتىپ, حان تۇقىمىنان وربىگەن تەكتى ۇل ءومىردىڭ ءمانى مەن ءسانىن سۇلتاندىق بيلىكتەن ەمەس, كۇيشىلىك ونەردەن تاپقان دەۋگە تولىق نەگىز بار.
داۋلەتكەرەي ءوزى عۇمىر كەشكەن الماعايىپ كەزەڭدە سىرلى دا سازدى كۇيدى جۇبانىش ەتۋمەن بىرگە, وسى ارقىلى سول تۇستاعى قوعام مەن زامانعا ۇكىم ايتا بىلگەن ساڭلاق سۋرەتكەر ەكەندىگى الداعى ۋاقىتتا ارنايى زەرتتەۋ نىسانىنا اينالا الاتىنى انىق. مىنە, و باستان ونەرى مەن مادەنيەتى جان-جاقتى دامىعان ورال وڭىرىندە قۇرىلعان حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ قايتالانباس تۇلعانىڭ ەسىمىمەن اتالۋى قادامىن جاڭادان باستاعان جاس شىعارماشىلىق ۇجىم ءۇشىن بيىك مارتەبە بولدى دەي الامىز. سونداي-اق مۇنىڭ ءوزى وركەسترگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنى دە انىق.
بۇل كۇنى وركەستر قۇرامىنداعى دومبىرا-پريما, بايان, قوبىزشىلار جانە ۇرمالى اسپاپتار دەپ اتالاتىن بىرنەشە توپتار ورتاق شىعارماشىلىق جەتىستىككە جەتۋگە جۇدىرىقتاي جۇمىلعان. ءبىز وركەستردىڭ جاي-كۇيىمەن تانىسۋ بارىسىندا اتالعان ءاربىر توپتىڭ كونتسەرتمەيسترلەرى كاسىبي دەڭگەيلەرىن ودان ءارى شىڭداۋعا ۇدايى كوڭىل اۋدارىپ وتىراتىنىن بىلدىك. بۇل ءۇشىن رەپەتيتسيادان تىس ازىرلىكتەر دە جۇرگىزىلەدى ەكەن. سونىمەن بىرگە ولاردىڭ ارقايسىسى جەكە ورىنداۋشى رەتىندە وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ونەر كورسەتۋى دە داستۇرگە اينالىپتى.
ەكى-ءۇش جىل اراسىندا وتكىزىلىپ تۇراتىن اتتەستاتسيالارى مەن پۋلتتەرارالىق ىشكى كونكۋرستارعا وركەستر مۇشەلەرىنىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن تەرەڭدەتە تۇسۋىنە سەپتىگىن تيگىزىپ ءجۇر. اتالعان سىناقتار كەزىندە وركەستر مۇشەلەرى قازاقستانعا تانىمال ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ الدىندا ءوز باقتارىن سىناپ تۇرادى. داۋلەتكەرەي اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ بۇگىنگى باس ديريجەرى ءارى كوركەمدىك جەتەكشىسى ەركىن نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇجىمنىڭ كەلەسى اتتەستاتسيادان ءوتۋ مەرزىمى اسىپ بارادى. ول مۇنىڭ باستى سەبەبىن ەلىمىزدە قالىپتاسقان كۇردەلى احۋالمەن, ياعني covid-19 ىندەتىنىڭ تارالۋى توقتالماي وتىرعانىمەن بايلانىستىردى. 20 جىل ىشىندە وركەستر ءوز رەپەرتۋارىن 1000-نان استام مۋزىكالىق شىعارمامەن بايىتقان. ونىڭ اراسىندا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرلەرىندەگى دومبىراشىلىق مەكتەپتەرى مەن حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ ءان-كۇيلەرى جانە قازاقستان كومپوزيتورلارى مەن شەتەلدىڭ كلاسسيكالىق مۋزىكالارى بيىك كاسىبي دەڭگەيدە ورىندالىپ ءجۇر.
ونەر ءورىسى وزگە شىعارماشىلىق ۇجىمدارمەن ءوزارا بايلانىس پەن قارىم-قاتىناستا بولعان جاعدايدا عانا تۇرلەنىپ, ودان ءارى باي تۇسپەك. بۇل باعىتتا داۋلەتكەرەي وركەسترى قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق حالىق اسپاپتار وركەسترىمەن جانە وڭىرلەردەگى وزگە ارىپتەستەرىمەن ۇدايى پارتيتۋرالارمەن الماسىپ تۇرادى. ءارى وزىندەگى جەتىستىكتى وزگە ارىپتەستەرىمەن بولىسۋگە ءازىر تۇرۋى دا اتالعان وركەستردىڭ پاراساتتىلىعىن بايقاتا الادى. ايتالىق, كەز كەلگەن وركەستردىڭ ءتىسى باتا بەرمەيتىن, ورىندالۋى اسا كۇردەلى جانتورەنىڭ «شالقىما» سىندى كۇيى تەك داۋلەتكەرەي اتىنداعى وركەستردىڭ رەپەرتۋارىندا بولۋى قايتالانباس جەتىستىگى ەكەنى انىق. سول سەكىلدى وزگە وركەسترلەردىڭ رەپەرتۋارىنا كىرمەگەن حالىق جانە قازاقستان كومپوزيتورلارىنىڭ جالپى سانى 300-گە تارتا ءان-كۇيى مەن اسپاپتىق شىعارماسى وركەسترگە ارنايى وڭدەلىپ, لايىقتالىپ تۇسىرىلگەن.
وركەستر قۇرىلعانىنا نەبارى ءبىر جىل وتكەن سوڭ تەرەڭ سىڭنان ءوتىپ ۇلگەرگەنىنە دە كۋا بولا الامىز. بۇل 2001 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن ءبىرىنشى رەسپۋبليكالىق ديريجەرلەر كونكۋرسى ەدى. جاڭادان قۇرىلعان داۋلەتكەرەي اتىنداعى وركەستردىڭ بازاسىندا وتكىزىلگەن كونكۋرس ونىڭ مۋزىكانتتارىنا ۇلكەن سىن مەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. ويتكەنى ۇمىتكەرلەردىڭ, ياعني ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىنان كەلگەن حالىق اسپاپتار وركەسترلەرى كاسىبي ديريجەرلەرىنىڭ قول قيمىلدارى مەن سىلتەۋلەرى, جۇمىس ىستەۋ تاسىلدەرى مەن تراكتوۆكالارى ءبىر-بىرىنە مۇلدەم ۇقسامايتىن. ولاردىڭ وزىندىك مانەرى مەن ماشىعىن بىردەن تانىپ, ۇعىنۋ وركەستر مۇشەلەرىنە وڭايعا تۇسكەن جوق. الايدا ورالدىق مۋزىكانتتار كاسىبي شەبەرلىك تانىتىپ, بۇل سىننان سۇرىنبەي ءوتتى. ءارى مۇنى وركەستر تاريحىنداعى العاشقى جەتىستىك دەپ باعالاعانىمىز ابدەن ورىندى بولماق.
بۇدان كەيىنگى جىلداردا داۋلەتكەرەي اتىنداعى وركەستر كوپتەگەن بايقاۋدىڭ جۇلدەگەرى اتانسا, 2 جىل بۇرىن تايۆان ەلىندە وتكەن حالىقارالىق فولكلور فەستيۆالىنە قازاقستاننىڭ اتىنان قاتىسىپ, باس جۇلدەنى يەلەندى. ىلە-شالا كاسىبي شىعارماشىلىق ۇجىم اتىراۋ قالاسىندا قۇرمانعازىعا ارنالىپ وتكىزىلگەن حالىقارالىق وركەسترلەر فەستيۆالىندە دە لاۋرەات اتاندى.
وركەستردىڭ جەكە ورىنداۋشىلارى قاتارىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى حاتيموللا بەردىعاليەۆ, داۋلەسكەر كۇيشى ەرمەك قازيەۆ, وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن ونەر كورسەتىپ جۇرگەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى قاناتقالي قوجاقوۆ, جۇماعانىم راحيموۆنا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى مۇرات ءامىرحانوۆ جانە وزگە دە دارىندى جاس انشىلەر بار ەكەنىن ايتۋ پارىز.
بۇگىندە وركەستردىڭ تولىق قۇرامى جاستارى 25-40 ارالىعىنداعى 50 مۋزىكانتتان تۇرادى. شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىندە قۇرىلعان حالىق اسپاپتار وركەسترلەرىنەن ەرەكشەلىگى – ونىڭ 90 پايىزى كاسىبي ونەر يەلەرى ەكەندىگى. ءارى كوپشىلىگى الماتى مەن نۇر-سۇلتان قالالارىنداعى جوعارى مۋزىكالىق ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارى مەن كونسەرۆاتوريانى ەمەس, كەرىسىنشە ورال مۋزىكالىق كوللەدجى مەن م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مۋزىكا فاكۋلتەتىن اياقتاعاندار. ولاردىڭ ءبارى دە ءوز وركەسترىنىڭ شىنايى جاناشىرلارى دەپ بىلەمىن. ءارى ۇجىم مۇشەلەرىن قوسىمشا قاراجات تابۋ جونىندەگى جەكە باستىڭ مۇددەسى ەمەس, ۇجىمدىق رۋح جانە وركەستردىڭ مەرەيى مەن مارتەبەسىن بيىك ۇستاۋ جونىندەگى ورتاق ماقسات بىرىكتىرىپ جۇرگەنىن سەزىنە الامىن. سوندىقتان دا شىعار, ءبىزدىڭ وركەستر ۇجىمى ءوز قۇرامىنىڭ تۇراقتىلىعى جانە ءتۇرى مەن مازمۇنىنىڭ ءوزارا ۇندەستىگىمەن دارالانا الاتىنىن ايتادى وركەستردىڭ باس ديريجەرى ءارى كوركەمدىك ديريجەرى ەركىن نۇرىمبەتوۆ.
قۇرىلعانىنا 20 جىل تولىپ وتىرعان شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ ماتەريالدىق تۇرعىدان جاراقتاندىرىلۋى قانداي دەڭگەيدە دەگەن ماسەلەگە توقتالساق, سول كەزدەن بەرى مۋزىكالىق اسپاپتار جاڭارتىلماعانىن, ەسكىلەرى جوندەۋگە جىبەرىلىپ, جاڭاسى ساتىپ الىنباعانىن ايتۋعا تۋرا كەلەدى.
ايتەۋىر, تاياۋدا ۇلتتىق ناقىش پەن ديزاينداعى ۇلدار مەن قىزداردىڭ جاڭا كوستيۋمدەرىن تىگۋگە سۇرانىس بەرىلىپتى. سونداي-اق عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى بقو فيلارمونياسىنىڭ كونتسەرت زالى وركەستردىڭ تولىق قۇرامدا رەپەتيتسيا جاساۋىنا جانە كونتسەرت قويۋىنا تارلىق ەتىپ جۇرگەنى دە ويلاندىرماي قويمايدى. ءبىز وسى جايلى باتىس قازاقستان وبلىسى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسىنان سۇراعان ەدىك:
– وبلىس ورتالىعىندا بۇگىنگى زاماناۋي تالاپتارعا سايكەس كەڭ اۋقىمداعى ونەر شەبەرلەرىنىڭ كونتسەرتتەرىن وتكىزەتىن زالدىڭ بولماۋى تەك فيلارمونيا ۇجىمى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە وڭىردەگى بارلىق ونەرسۇيەر قاۋىمنىڭ وكىلدەرىن الاڭداتىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. دەگەنمەن الداعى جىلى بۇل ولقىلىقتىڭ ورنى تولادى دەپ سەنەمىز. ورال قالاسىنىڭ جاڭا شاعىن اۋداندارىنىڭ بىرىندە 920 ورىنعا ارنالعان ونەر ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى بوي كوتەرىپ كەلەدى. قۇرىلىسى الداعى 2021 جىلدىڭ ءىىى توقسانىندا اياقتالماق, – دەدى سايران دۇيسەنتەگى.
قۇرىلعانىنا 20 جىل تولىپ وتىرعان داۋلەتكەرەي اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق حالىق اسپاپتار وركەسترى جاڭا شىعارماشىلىق بيىكتەرگە ۇمتىلۋدا. مۇندايدا «پا, شىركىن وركەستر!» دەپ تاعى ءبىر مارتە ءسۇيسىنىس ءبىلدىرۋ ارتىق بولا قويماس, ءسىرا.
ورال
