قازىر الەم سوڭعى 100 جىل ىشىندە بولماعان اسا كۇردەلى داعدارىستى باستان وتكەرۋدە. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, جاھاندىق ەكونوميكانى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن كەمىندە 5 جىلعا دەيىن ۋاقىت قاجەت.
«دەي تۇرعانمەن, بولاشاقتا كوش باستايتىن مەملەكەتتەردىڭ باسەكەگە ءتۇسۋ قابىلەتى ءدال وسىنداي داعدارىستار مەن ىرگەلى وزگەرىستەر كەزىندە شىڭدالادى. قازاقستان جاڭا الەمدە ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن الۋعا ءتيىس» دەپ باستالاتىن ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بيىلعى جولداۋىنىڭ التىن ارقاۋى – «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» ەندىگى كەزەكتە ەشكىمگە ەلىكتەپ-سولىقتاماي, ەسەمىز كەتكەن تۇستاردىڭ ورنىن تولتىرىپ, ەل ومىرىندەگى ەڭسەگەي ماسەلەلەردى ەكشەپ, بيلىك پەن بۇقارا بولىپ بىرلەسە شەشۋ جولدارىن ۇسىنىپ وتىر. دەمەك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بىلتىرعى «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» جولداۋىنداعى تەگەۋرىندى تۇجىرىمدار باستاپقى ينەرتسيالىق قۋاتىن ۇدەتىپ, بۇگىنگى باستى قۇجاتپەن كىرىگە جىمداسىپ, جاۋاپكەرشىلىك پەن مىندەتتەر ءبولىنىسىن ايقىنداپ, قازاق ۇلىسىنىڭ دامۋ ستراتەگياسىنىڭ تۇتاس پانوراماسىن قۇرايدى.
بۇل رەتتە جولداۋدىڭ ءون بويىندا سىمداي تارتىلعان 11 باعىتتىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا حالىقتىڭ كوكەيىندەگى تۇيتكىلدەر مەن ءۇمىت پەرنەسىن ءدوپ باسقان, وسىعان دەيىن قول جەتكىزگەن كەلەلى كورسەتكىشتەرىمىزدىڭ قاباتىندا قوردالانىپ, ىلگەرى ۇمتىلعان قادامىمىزدى ىلگەكتەي تارتقىلاعان, كۇندەلىكتى پەندەلىك تىرشىلىكتەرىمىزدە ءسات سايىن بەتتەسىپ, توبىعىمىزدان تۇساۋلاعان, قوعامدىق وي-پىكىردىڭ قوزعالىسىن تەجەپ, الەۋمەتتىك بەلسەندىلىگىمىزدى باسەڭدەتەتىن ستەرەوتيپتىك قالىپتاردان ارىلۋعا جول اشقان نەگىزگى فاكتورلار ەكەنىن ايتۋىمىز ورىندى. «كوش جۇرە تۇزەلەدى» دەسەك تە, «قيمايتىن», بىراق اتاننىڭ بەلىن قينايتىن «ەسكى كەبەجەلەردى» «جۇرتتا» قالدىراتىن ۋاقىتتىڭ جەتكەنى عوي بۇل!
بيلىك جاڭا رەفورمالىق وزگەرىستەردى وزىنەن باستاپ وتىر. تىكەلەي پرەزيدەنت باعىنىسىنداعى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىن جانە رەفورمالار جونىندەگى جوعارعى پرەزيدەنتتىك كەڭەس قۇرۋ – مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ بىرەگەي ۇلگىسىن قالىپتاستىرىپ قانا قويماي, «ادام رەسۋرستارىن بارىنشا جۇمىلدىرىپ, ياعني جەكە سەكتور مەن قوعام وكىلدەرىن تولىققاندى سەرىكتەستەر رەتىندە جۇمىستىڭ بارلىق كەزەڭىنە – جوسپارلاۋعا, ورىنداۋعا جانە باعالاۋعا تارتىپ», ءىس-قيمىل ۇدەرىسىندە تۇپكى ناتيجەلەردى قامتاماسىز ەتپەك. وسىلايشا ءوزىمىز كوپتەن كوكسەپ جۇرگەن ازاماتتىق قوعامنىڭ شىنايى مودەلى ورنىقتىرىلادى. ايتپەسە, باس-باسىنا بي بولعان سان-سالالىق مينيسترلەردىڭ دەكوراتيۆتىك «رەفورمالارىنان» دىڭكەلەپ بىتكەنىمىز قاش-شان! «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» شىعار, بىراق اششى دا بولسا اشىعىن ايتايىق, داقپىرتتىڭ جۇمىرىندا جوعالعان قوماقتى قارجىنىڭ سۇراۋى بولدى ما؟ نارقى كەلمەگەنمەن, نيەت ءتۇزۋ, ەشكىم جازالانبايدى. ەڭ ارىسى, «رەفورماتورىڭىز» ورنىنان ءتۇسىپ نەمەسە باسقا قىزمەتكە اۋىسىپ, ءتىپتى كەيبىرى جوعارىلاپ كەتىپ جاتادى.
«سان الۋان كورسەتكىشتەر مەن ينديكاتورلاردان تۇراتىن مەملەكەتتىك باعدارلامالار ازىرلەۋدى توقتاتۋ قاجەت. بارشا ازاماتقا تۇسىنىكتى, قىسقا ءارى نۇسقا ۇلتتىق جوبالار فورماتىنا كوشكەن ءجون» دەپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋدا ايتقانىنداي, مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ, كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى, وزىق تاجىريبەلەر جيىنتىعىن بويىنا سىڭىرگەن, باستاماشىل, زيالى مامانداردى جاساقتاۋ ارقىلى قايتا قۇرۋ, مەملەكەتتىك اپپارات پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانىن 2020 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 10, 2021 جىلى 15 پايىزعا قىسقارتۋ, ۇنەمدەلگەن قارجىنىڭ ەسەبىنەن قالعان قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن كوبەيتۋ شارالارىنا ۇلاسۋى كوڭىل كونشىتەدى. «ەڭبەكاقىسى از مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ قوعام ءۇشىن پايداسىنان زيانى كوپ. بۇل ماسەلەگە جەتە نازار اۋدارماۋ كەرى كەتۋگە, بىلىكتىلىك پەن باستاماشىلدىقتان ايىرىلۋعا, سونداي-اق ەڭ سوراقىسى, جەمقورلىققا اكەپ سوقتىرادى» دەگەن قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ «دياگنوزىمەن» كەلىسپەسكە امالىڭ جوق.
مەن 1996-1999 جىلدارى قىزىلوردا قالاسىنىڭ اكىمى قىزمەتىن اتقاردىم, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ ەكى شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى بولدىم. سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاي-كۇيى ەتەنە تانىس. ايتاتىنى جوق, سوڭعى جيىرما شاقتى جىلدا مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ شتات بىرلىكتەرى تىم ۇلعايىپ كەتتى. مينيسترلىكتەردە, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا, قالا بەردى ايماقتىق دەپارتامەنت, باسقارمالاردا بيلىك بۋىندارى قوسارلانىپ ءجۇر. قىزمەتكەرلەر كوكتەمگى قۇس قونعان كولدەي جىرتىلىپ-ايىرىلادى. ءبىر-بىرىنە سەنبەيتىن مەكەمەلەر ءتارىزدى ەكى جاعى دا تەكسەرۋ جۇرگىزەدى. مىسالى, وبلىستاردا اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ءتورت باسقارما بار. ەكەۋى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە, ەكەۋى وبلىس اكىمىنە باعىنادى. توتەنشە جاعداي ماسەلەسىمەن اينالىساتىن ەكى قۇرىلىم دا سولاي. ءبىرى – مينيسترلىككە, ەكىنشىسى وبلىس اكىمىنە قارايدى. ورمان, اڭ شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن قۇرىلىمدار دا ءبىرىن-ءبىرى قايتالايدى. قوسارلانعان سوڭ, كەيدە ءبىر-بىرىنە باعىنباعاندىقتان, ماسەلەنىڭ شەشۋسىز قالاتىن كەزدەرى دە بولادى. وسىنىڭ ارا جىگىن اجىراتۋ, كىمنىڭ نەمەن اينالىساتىنىن ايقىنداۋ ماسەلەسى پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءوزى مىندەتتەگەن تالاپتارىمەن ۇيلەسەدى. باسقارۋ تەورياسى بويىنشا دا ءبىر ىسكە باسشىلىق جاساۋ كەزىندە قوسارلانعان جۇمىستارعا جول بەرىلەتىن بولسا, بەرەكەسىزدىككە اكەپ سوقتىراتىنى بەلگىلى.
ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت مارتەبەسىنە ارنايى توقتالۋىنىڭ ۇلكەن ءمانى بار. جولداۋدا كورسەتىلگەن مىندەتتەردى مۇلتىكسىز ورىنداۋ, باسقارۋ, ۇيلەستىرۋ, ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە جۇكتەلەدى. ەكستەنسيۆتىك سيپاتتان ينتەنسيۆتىك فورماتقا كوشپەسەك, «قويشى كوپ بولسا, قوي ارام ولەدى», تۇپكى ناتيجەگە جەتۋدىڭ جولدارى اۋىرلايدى.
جانە ءبىر ويدى ۇشقىنداتساق, جوعارعى قۇزىرلى ورگانداردا بولسىن, جەرگىلىكتى باسقارمالاردا ما, قىزمەتى ءبىرىن-ءبىرى اينىتپاي قايتالايتىن بولىمدەر جەتكىلىكتى, شتاتتىق كەستەسى اجەپتاۋىر, تەحنيكالىق مۇكاممالى مول. ال ولاردى ۇستاپ تۇرۋعا قانشا قارجى جۇمسالاتىنىن باعامداي بەرىڭىز. سەنات دەپۋتاتى كەزىمىزدە ءبىز پارلامەنتتىڭ كۇن تارتىبىندە وسى ماسەلەنى كوتەرگەن بولاتىنبىز. ورتالىقتاندىرىلعان بازاسى بار ساندىق جۇيەگە كوشىپ جاتقان تۇسىمىزدا ينكۋباتسيالىق باسقارما, ءبولىم, قۇرىلىمداردىڭ قاجەتى قانشا؟ بيۋروكراتيالىق بوگەتتەردى بۇزعىمىز كەلسە, ۇنەمدەلگەن قارجىنى الەۋمەتتىك ماقساتتارعا جۇمساۋدى ويلاساق, مەملەكەتتىك اپپارات جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور شتاتتارىن قىسقارتۋ جانە ۇلتتىق كومپانيالاردى باسقارۋ ءىسىن جاقسارتۋ ۇدەرىسىندە مۇنى ەسكەرۋىمىز كەرەك.
جولداۋدىڭ بەتاشار سوزىندە پرەزيدەنت: «قازىرگى كۇردەلى جاعدايدا الدىمىزدا تۇرعان باستى مىندەت – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى, جۇمىس ورىندارىن جانە حالىقتىڭ تابىسىن ساقتاپ قالۋ. داعدارىسقا قارسى جەدەل شارالاردىڭ ەكى توپتاماسى قابىلداندى. ۋاقىتشا تابىسسىز قالعان 4,5 ميلليوننان استام ازاماتىمىز 42500 تەڭگە مولشەرىندە كومەك الدى. بۇعان 450 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالدى. وسىنداي جاردەم كورشىلەس ەلدەردە, ءتىپتى, باسقا ءىرى مەملەكەتتەردە بەرىلگەن جوق.
الداعى ايلاردا كۇش-جىگەرىمىزدى بارىنشا جۇمىلدىرىپ جۇمىس ىستەيتىن بولامىز. وسىعان دايىن بولۋىمىز كەرەك. ماسەلە تۋىنداعان كەزدە عانا شۇعىل قيمىلداماي, الدىن الا شارالار قابىلداپ, بارلىعىن جان-جاقتى ويلاستىرىپ جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك» دەگەن بولاتىن.
وسى جولداردى وقىعانىمىزدا, ءالى دە ءاۋىرى باسىلا قويماعان پاندەميانىڭ شارىقتاۋ شەگىندە باسىمىزدان كەشكەن كۇردەلى جاعداياتتاردى ەسىمە ءتۇسىرىپ, كوڭىلىم بۇزىلسا دا, جۇقارعانمەن – تۇياعىمىز توزباي, قياعىمىز قيىلماي, ءداۋىردىڭ سىناعىنان امان ءوتىپ كەلە جاتقانىمىزعا شۇكىرشىلىك ەتتىم. كوروناۆيرۋس كەسەلىنەن ءبىزدىڭ ەلىمىز دە زور زارداپ شەكتى. جاراتىلىستىڭ مۇنداي جاماناتىن بۇرىن-سوڭدى كورمەگەسىن بە, ساقتىق شارالارىنا ونشالىقتى مويىن بۇرماي, ءبىر-بىرىمىزدەن وقشاۋلانباي, «قول سىنسا – جەڭ ىشىندە, باس سىنسا – بورىك ىشىندە» دەيتىن جايباراقاتتىلىققا سالىنىپ ءجۇرىپ, قارا دەرتتىڭ قاۋپىن اڭعارماي قالعاندايمىز. قينالعانىمىزدى, قۇرباندىقتار بولعانىن نەسىنە جاسىرامىز؟ سۇرىنگەن شىعارمىز, بىراق قۇلاعان جوقپىز. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ ء«بىز ازاماتتاردىڭ ءومىرىن جانە دەنساۋلىعىن قورعاۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىردىك. وسىنداي سىن ساعاتتا ىنتىماعى جاراسقان حالقىمىز جۇدىرىقتاي جۇمىلدى. ىندەتپەن كۇرەس دانا حالقىمىزعا ءتان اسىل قاسيەتتەردىڭ ارقاسىندا جۇزەگە استى. وزگەگە قول ۇشىن سوزىپ, تىلەۋلەس بولۋ, توسىننان كەلگەن كەسەلگە قارسى تۇرۋ ماڭىزدى ەكەنى انىق بايقالدى» دەۋى يمانداي شىندىق ەندى!
پرەزيدەنت جولداۋىنداعى «جاڭا جاعدايداعى ەكونوميكالىق دامۋ» باعىتتارىن زەردەلەپ وقىعانىمدا, مەن العا قويىلعان مىندەتتەردىڭ الەۋمەتتىڭ بۇگىنگى كوڭىل كۇيى مەن مۇمكىندىگىنە, يگەرىلمەگەن يگىلىكتەردىڭ يىنىنە ورايلاستىرىلىپ تۇزىلگەنىن اڭعاردىم. جولداۋدا ايتىلعانداي, «ارتاراپتاندىرىلعان جانە تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكا قۇرۋ جاي قاجەتتىلىك قانا ەمەس. ءبىز ءۇشىن بۇدان باسقا جول جوق». ءىس-قيمىل ۇستىندە جاڭالىق اشاتىن پراكتيكالىق ديسسەرتاتسياعا جۇك بولعانداي, كونتۋرلىق سۇلبا نەمەسە ۋتوپيالىق ۋاعىزدان اۋلاق, بيلىك پەن بارشانىڭ ناقتى جاۋاپكەرشىلىگىن نىعىزداعان تاراۋداعى جەتى قاعيداتتى:
- يگىلىكتەر مەن مىندەتتەردىڭ ءادىل ءبولىنىسى.
- جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ جەتەكشى ءرولى.
- ءادىل باسەكەلەستىك, كاسىپكەرلىكتىڭ جاڭا بۋىنى ءۇشىن نارىق اشۋ.
- ونىمدىلىكتى كوبەيتۋ, ەكونوميكانىڭ اۋقىمدىلىعىن جانە تەحنولوگيالىق سيپاتىن ارتتىرۋ.
- ادامي كاپيتالدى دامىتۋ, جاڭا ۇلگىدەگى ءبىلىم سالاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ.
- «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ.
- مەملەكەت تاراپىنان دايەكتى شەشىمدەر قابىلداۋ جانە سول ءۇشىن قوعام الدىندا جاۋاپتى بولۋ.
مەنىڭ نەگىزگى ماماندىعىم – ەكونوميست-عالىم. ۋنيۆەرسيتەتتە دە, قالا باسقارۋ ىسىندە, سەنات قابىرعاسىندا دا پرەزيدەنت كوتەرگەن ماسەلەلەرمەن تالاي مارتە بەتپە-بەت كەلىپ, تالقىلادىق جانە ۋاقىت كەڭىستىگىندە سولاردىڭ وڭدى شەشىلەتىنىنە سەندىك تە. سوندىقتان ءبىر كەزدە ارىپتەس بولعان, سىرتقى ساياساتتىڭ ساردارى, ۇكىمەت باسشىسى, مەملەكەتتىك حاتشى, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, سەنات سپيكەرى لاۋازىمدارىن اتقارىپ, جەر-جاھاننىڭ جاراقتى مەملەكەتتەرىنىڭ ىشكى-تىسقى قارىم-قاتىناسىن, يندۋستريالىق ورلەۋ تەتىكتەرىن, الەۋمەتتىك احۋالىن, ينۆەستيتسيا تارتۋ يىرىمدەرىن تەرەڭ زەرتتەگەن, ەكونوميكالىق ماڭىزدى مودۋلدەردى ەلىمىزدىڭ وندىرگىش كليماتىنا بەرىك ورنىقتىرۋدى كوزدەگەن قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ ۇستانعان تۇجىرىمداماسىن بار دىلىممەن قولدايمىن.
جەر اۋقىمى جونىنەن عالامدا توعىزىنشى (2 ملن 724902 شارشى شاقىرىم), ازيادا (قىتاي, ءۇندىستان, رەسەي) ءتورتىنشى ورىندى يەلەنەتىن, ەۋروپانىڭ 12 مەملەكەتى ەركىن سىيىپ كەتەتىن, ءبىر عانا قاراعاندى وبلىسىنا 1 گەرمانيا نەمەسە 2 بەلارۋس, ءتىپتى ۇساقتاساق, 4 بولگاريانى ورنالاستىرۋعا بولاتىن قازاقستاندا مەندەلەەۆ كەستەسىندەگى 126 ەلەمەنتتىڭ 99-ىن ءوندىرۋ مۇمكىندىگى بار. وعان 1225 ءتۇرلى مينەرالدار قوسپاسىن قۇرايتىن 5000-عا جۋىق كەنىشتى قوسىڭىز! مۇنشاما مۇكاممالدى سىرتقا شيكىزات كۇيىندە شىعارا بەرگەننەن ۇتارىمىز قايسى؟
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى جولداۋدا دۇرىس ماسەلەنى قوزعادى: «قازاقستاننىڭ الدىندا تۇرعان اسا ماڭىزدى مىندەت – ونەركاسىپتىك الەۋەتىمىزدى تولىق پايدالانۋ». قازىر ەۋروپا ەلدەرىندە, شىعىس ازيادا, كورشىلەس مەملەكەتتەردە قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن سالۋدىڭ زارۋلىكتەرى جەتكىلىكتى. بىرىنشىدەن, وزىندىك شيكىزات قورلارى ارزىمايدى, الىستان الدىرۋعا شىعىن كوپ, ەكىنشىدەن, حالىق تىعىز ورنالاسقان ايماقتا ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىك بۇزىلادى, ءونىم قالدىقتارىن توگەتىن ورىن جوق, ونىڭ ۇستىنە «جاسىلداردىڭ» ەكپىنى قاتتى! ۇشىنشىدەن, ساياسي فورماتتاردىڭ ءالسىن-ءالسىن وزگەرىپ وتىرۋىنان تۋىندايتىن ترانزيت تاسىمالىنىڭ كۇردەلىلىگى. تاعىسىن-تاعىلار... ال, اۋماعى 163 ميلليون حالقى بار 18 بانگلادەشكە تەڭ قازاق جەرىنە 163 زاۋىت سالساڭ دا, كوپتىك ەتپەيدى! «بۇل قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا, مۇناي حيمياسى, كولىك قۇراستىرۋ جانە ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن ازىق-ت ۇلىك ءوندىرۋ جانە باسقا دا سالالاردى قامتيدى». دۇنيە ءجۇزىنىڭ 146 ەلىمەن ەكونوميكالىق, گۋمانيتارلىق باعىتتا ىنتىماقتاسقان ەلىمىزدىڭ شيكىزاتتىق سەكتوردان شەتكەرى شىعىپ, ەكسپورتتىق باسىمدىققا يە بولۋى وسى فاكتورلارعا بايلانىستى.
بيىلعى جىلى قازاقستان حالقىنىڭ سانى 19 ميلليون ادامنان اسادى, ونىڭ ىشىندە قازاقتىڭ سانى 13 ميلليون ادامدى قۇراماق. جەرگىلىكتى ۇلت ۇلەسى, قۇدايعا شۇكىر, جاستار اراسىندا ءوسىپ كەلەدى. 8 ميلليون 794 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان, بىراق ونىڭ 6 ميلليون 700 مىڭى جالدامالى, 1 ميلليون 500 مىڭى جەكە جۇمىسشىلار, 262,1 مىڭ فەرمەر بار. ال جۇمىس كۇشى قۇرامىنا كىرمەيتىن 4 ميلليون ادامدى بىلاي قويعاندا, جارتى ميلليونعا جۋىق جۇمىسسىز تىركەلگەن. جولداۋدا كورسەتىلگەندەي, 2020-2021 جىلدارى 10+15 پايىز مەملەكەتتىك, «قازاگرو» مەن «بايتەرەك» حولدينگتەرىنىڭ بىرىگۋىنەن 50 پايىز قىزمەتكەرلەردىڭ قىسقاراتىنىن ەسكەرسەك, ۋاقىتشا جۇمىسسىزدار سانى كوبەيەيىن دەپ تۇر. سوندا ولار قايدا بارادى؟
ماماندىقتارىنا سايكەس جاڭادان قۇرىلعان وندەۋشى كاسىپورىنداردا, كولىك-لوگيستيكالىق كەشەندەرىندە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستە, تاعى باسقا سۇرانىستى سالالاردا جۇمىس ىستەيدى. قايتا, بۇرىن مەملەكەتتىك قىزمەتپەن اينالىسقان جاستار ەندى قوسىمشا ماماندىقتار الىپ, بيلىك باسپالداقتارىنداعى بىلىكتىلىگى مەن تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ, جاڭا ەكونوميكالىق دامۋىمىزدا قۋاتتى, شەشۋشى ءرول اتقارادى. ولار ۇلتتىق يندۋستريانى وركەندەتۋ ءۇشىن جاڭعىرتىلعان زاڭنامالاردى تەز قاعىپ الادى جانە تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى, رەتتەلەتىن ساتىپ الۋ جۇيەسىنە بولىنەتىن 15 تريلليون قارجىنى يگەرۋگە قاتىسادى, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءوندىرىسىن بەس جىل ىشىندە كەم دەگەندە ءبىر جارىم ەسە ارتتىرۋعا ۇلەس قوسادى. دەمەك, مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتىن وڭتايلاندىرۋ – قازاقستاننىڭ الەۋەتىن كۇشەيتەتىن جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ءبىر پاراسىنا اينالماق.
پرەزيدەنت جولداۋىنداعى «ساپالىق تۇرعىدان مۇلدەم جاڭا ۇلتتىق يندۋستريانى دامىتۋ ءۇشىن جاڭعىرتىلعان زاڭناما قاجەت. وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ قاعيداتتارىن, ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن بەلگىلەيتىن «ونەركاسىپ ساياساتى تۋرالى» ءبىرىزدى زاڭ جىل سوڭىنا دەيىن ازىرلەنۋگە ءتيىس. مەملەكەت پەن ينۆەستورلار اراسىنداعى ۋاعدالاستىقتاردى بەكىتۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيالىق كەلىسىم جاسالادى. بۇل – جاڭا ءتاسىل» دەگەن تۇجىرىمدار ايتىلمىش سالانىڭ تۇعىرىن تاپجىلمايتىن, بولاشاعىن باياندى ەتەتىن, كەن قازبالارىنان باسقاعا قارجى قۇيۋعا ق ۇلىقسىزداۋ نەمەسە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ومىرشەڭدىگىنە سەنىمسىز قارايتىن شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ سەزىگىن سەيىلتەتىن, بولماسا, ءساتتى ۋاقىتىندا مول پايداعا كەنەلىپ, بىراق داۋلەتىن سىرت ەلدىڭ سەيفىندە ساقتاپ, پايىزدىق وسىمىنە مالدانعان وتاندىق ءىرى كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ قارجىلارىن «امنيستياسىز-اق» قازاقستانعا قايتا اكەلىپ, ءوندىرىسىمىزدىڭ وركەندەۋىنە جۇمساۋعا جول اشاتىن سەنىم گراموتاسى ىسپەتتى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى تاپسىرعان زاڭدى ازىرلەۋدە جانە قابىلداۋدا ينۆەستيتسيا تارتىمدىلىعى جانە كاسىپ يەلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بارىنشا ەسكەرىلۋى ءتيىس.
مەن «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭىن» قازىپ وقىپ, عالىم تۇيسىگىمەن قادالا زەرتتەگەنىمدە, اڭعارعانىم – بۇل جولداۋ ابستراكتىلىك ويلاردان ادا, ناقتى ارەكەتتەردىڭ قادامىن سانايتىن, ءزارۋ ماسەلەلەردىڭ سەبەپ-سالدارىن ءدال انىقتاپ, ولاردى ىسكەرلىكپەن شەشۋدىڭ جولدارىن ۇسىنعان, «سىرى دا, سىنى دا كەتپەيتىن», سپرينتەرلىك ۋاقىتپەن شەكتەلمەيتىن كوپجىلدىق قۇندىلىق. جاسىراتىنى جوق, ءبىز ادەتتە, وسى كەزگە دەيىن جىل سايىنعى جولداۋلاردى بيلىكتىڭ ءداستۇرلى ءىس-شاراسى رەتىندە قابىلداپ, ونىڭ ۇزاق مەرزىمدىك مازمۇنىنا بويلاي بەرمەي, تەز ارادا اقپاراتتىق – ناسيحاتتىق توپتار قۇرىپ, جەر-جەردى ارالاپ, «كونسپەكتىلىك» نۇسقاسىمەن ەلدى تانىستىرۋمەن كەلدىك. ۇيىندە وتىرىپ-اق عالامتور ارقىلى جاھاننىڭ جاقپار-جارتاسىمەن تىلدەسەتىن, ساياساتىڭىزدىڭ قاتپارىن قىرتىستاعان, قىزىل سوزبەن كوبىك ساپىرعاننان مەزى بولعان قازاعىم ءسىزدىڭ سۋ توگىلمەس جورعاداي جەلدىرگەنىڭىزگە دەن قويا ما؟ ءماندى قۇجاتتىڭ ماڭىزىن قالقىپ ءىشىپ, سىرتتاي ءسۇيسىنىپ, ىشتەي ءتۇيسىنىپ, ەندىگى كەزەكتە جوسپارلانعان ءىس-قيمىل شوعىرىنا ات قوسۋعا شارت ءتۇيىنىپ ءازىر وتىرعان جوق پا؟ ەندەشە, پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىنا وراي, ۇكىمەت, مينيسترلىكتەر مەن اگەنتتىكتەر, ايماقتار باسشىلىعى بۇرىنعى ەكستەنسيۆتىك كورسەتكىشتەردى قۇرايتىن كونۆەيەرلىك باعدارلامالاردان ىرگەنى اۋلاق سالىپ, ءار ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە شيكىزاتتىق-تەحنولوگيالىق رەلەفىنە ساي كەلەتىن, «بارشا ازاماتقا تۇسىنىكتى, قىسقا ءارى نۇسقا ۇلتتىق جوبالار فورماتىنا كوشىپ», جولداۋداعى مىندەتتەر اياسىندا تۇزىلگەن ءىس-شارالارىن حالىققا جاريالاپ, بارشانى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرۋى كەرەك! بۇل دا – ازاماتتىق قوعام قالىپتاستىرۋدىڭ كورىنىسى.
مەن پرەزيدەنت جولداۋىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ, قولجەتىمدى ءارى ساپالى ءبىلىم ماسەلەلەرىن ادەيى اينالىپ ءوتتىم. اۋىل. كاسىپ. ءبىلىم. بۇلار – ءيىسى قازاق بالاسىنىڭ كەشەگى, بۇگىنگى جانە ەرتەڭگى ومىرىمەن وزەكتەسە ورىلگەن, تۇتاس تاعدىرىنىڭ ولشەمى ىسپەتتى ماڭگىلىك تاقىرىپتار! ءبىر تۋىندىنىڭ كولەمىنە سىيۋى مۇمكىن ەمەس. جانە دە قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ اتالمىش تاقىرىپتار توڭىرەگىندەگى تولعامدارى عۇمىرىنىڭ ءبىر ءتىنى اۋىلعا بايلانعان, ءومىر بويى ءبىلىم سالاسىندا كوزمايىن تاۋىسقان, ەكونوميست-عالىم رەتىندە كاسىپكەرلىكتىڭ تابيعاتىن عىلىمي-پراكتيكالىق تۇرعىدا زەرتتەگەن ماعان كوكىرەگىمدە كوپتەن بەرى قوزدانعان ويماۋىت ويلاردى سالماقتاپ, سارالاپ, دارالاپ جازۋدى مىندەتتەپ وتىر. سوندىقتان ءساتتى كۇنى وسى ءۇش باعىت تۋرالى تالداۋ پىكىرىمدى ەلىمىزدىڭ باس گازەتى – «Egemen Qazaqstannyń» وقىرماندارىنا ۇسىناتىنىم كامىل.
باقبەرگەن دوسمانبەتوۆ,
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى,
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
