وتاندىق كومپانيالاردىڭ ءحالى قالاي؟
جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا كومپانيا تابىس تابۋدىڭ ورنىنا, ونداعان ميلليارد تەڭگە شىعىن شەكتى. ونىڭ سەبەبى تۇسىنىكتى, 22 ناۋرىزدان باستاپ مامىر ايىنا دەيىن ەل اۋماعىنداعى جانە حالىقارالىق اۋە رەيستەرىنىڭ بارلىعى توقتاتىلعان بولاتىن. ەكى ايعا جۋىق ۋاقىت بويى كومپانيا شەتەلدەگى ازاماتتارىمىزدى اكەلۋ, جۇك تاسىمالى سىندى از-كەم جۇمىستى مىسە تۇتۋعا ءماجبۇر بولدى.
مامىر ايى تۋعاننان كەيىن دە اۋە رەيستەرى تۇگەل قالپىنا كەلە قويعان جوق. الدىمەن ەل اۋماعىنداعى ءىرى قالالاردىڭ اراسىنداعى باعىتتار عانا بىرتىندەپ اشىلا باستادى. حالىقارالىق باعىتتاردىڭ كەيبىرەۋى جاز مەزگىلىندە عانا ءىشىنارا اشىلدى. ادەتتە جاز ايلارى جولاۋشىلار تاسىمالى قىزاتىن ماۋسىم ەكەنى ءمالىم. Forbes.kz حابارلاعانداي, Air Astana بۇرناعى جىلدارى دا العاشقى توقساندا شىعىن كورگەنىمەن, جاز ايلارىنان قارا كۇزگە دەيىن جولاۋشىلار اعىنى كۇشەيىپ, ناتيجەسىندە, جىل قورىتىندىسى بويىنشا ۇنەمى پايداعا شىعاتىن. الايدا بيىل ءبارى باسقاشا بولدى. 9 ايدا كومپانيانىڭ تازا شىعىنى 35,96 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتار بولساق, بىلتىر 9 ايدا كومپانيا 9,09 ملرد تەڭگە تابىس تاپقان بولاتىن.
ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن جاعداي وڭالادى دەۋگە نەگىز جوق. بىرىنشىدەن, كۇن سالقىنداعان كەزدە ەل حالقى از ۇشاتىنى بۇعان دەيىنگى تاجىريبەلەردەن بەلگىلى. ەكىنشىدەن, كوروناۆيرۋستىڭ ەكىنشى تولقىنى كۇشەيگەنىنە بايلانىستى اۋە كومپانيالارى حالىقارالىق رەيستەردى قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولىپ جاتىر. ەل اۋماعىنداعى اۋە رەيستەرىنە شەكتەۋ قويىلماعانىمەن, جولاۋشىلار كوۆيد تەستىنەن وتكەنى تۋرالى انىقتاما الۋعا مىندەتتەلۋدە. بۇل دا ءوز كەزەگىندە جولاۋشىلاردىڭ ۇشاقپەن قاتىناۋعا دەگەن ىنتاسىنىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتەدى.
ەلىمىزدەگى وزگە دە اۋە كومپانيالارىنىڭ قارجىلاي جاعدايى ءماز ەمەس. ايتالىق, تاسىمال كولەمى بويىنشا ەلىمىزدە ەكىنشى ورىن الاتىن SCAT-تىڭ كوكتەمدەگى ء«ولى كەزەڭدەگى» شىعىنى 5,6 ملرد تەڭگەدەن اسىپ ءتۇستى.
«سامۇرىق-قازىنا» ءال-اۋقات قورىنىڭ اكتيۆتەردى باسقارۋ جونىندەگى ديرەكتورى الماسادام ساتقاليەۆتىڭ حابارلاۋىنشا, قورعا قاراستى Qazaq Air-ءدىڭ بيىلعى التى ايداعى شىعىنى 10 ملرد تەڭگەدەن اسىپ تۇسكەن.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, بيىل ناۋرىز-ماۋسىم ايلارى ارالىعىندا حالىقارالىق رەيستەردىڭ 99 پايىزى ورىندالعان جوق. وتاندىق اۋە كومپانيالارىنىڭ جولاۋشىلار تاسىمالداۋ قارقىنى ەكى ەسەدەن ارتىق تومەندەدى. بۇل جاعداي جاز ماۋسىمىندا بولعانى اۋە تاسىمالداۋشىلارى ءۇشىن ەكى ەسە سوققى بولعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ناتيجەسىندە, قازاقستاندىق كومپانيالار بارلىعى 300 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجىلاي شىعىنعا ۇشىرادى.
جاعدايدىڭ كۇردەلەنۋىنە بايلانىستى ۇكىمەت ولاردى قولداۋ شارالارىن قولعا الۋعا ءماجبۇر بولدى. ءسويتىپ, قازاقستاندىق اۆياكومپانيالار قوسىمشا قۇن سالىعىنان بوساتىلدى.
ۇلكەن بەستىكتىڭ جاعدايى ناشارلادى
جالپى, بيىلعى جىل جاھاندىق اۆيايندۋستريا ءۇشىن ۇلكەن سوققى بولعانى انىق. حالىق تاراپىنان ۇشاقپەن قاتىناۋعا دەگەن سۇرانىستىڭ تومەندەۋىنەن شەككەن شىعىندارىن ايتپاعاندا, پاندەمياعا بايلانىستى الەمدىك ەكونوميكاداعى ءوسىمنىڭ تومەندەگەنى ولاردىڭ اكتسيالارىنىڭ قۇلدىراۋىنا اكەلىپ سوقتىردى.
Airport Industry Review جۋرنالىنىڭ حابارلاۋىنشا, بىلتىر كىرىس كولەمى بويىنشا امەريكالىق Delta Airlines (47 ملرد دوللار), American Airlines (45,7 ملرد دوللار), United Airlines (43,2 ملرد دوللار), گەرمانيالىق Lufthansa (40,7 ملرد دوللار) جانە فرانتسيالىق Air France-KLM (30,45 ملرد دوللار) سىندى كومپانيالار ۇزدىك بەستىككە كىرگەن بولارىن. Delta Airlines-ءتىڭ اكتسيالارى NYSE-تە جىل باسىنان بەرى 45 پايىزعا ارزانداپتى. بۇل كومپانيانىڭ فلوتى مىڭنان استام ۇشاقتان جاساقتالعان, قازىر سونىڭ جارتىسى قاڭتارىلىپ تۇر.
American Airlines-ءتىڭ اكتسيالارى 58 پايىزعا ارزاندادى, جىل باسىنان بەرگى شىعىنى 3 ملرد دوللاردان اسادى. United Airlines-ءتىڭ شىعىنى 1,8 ملرد دوللار. كومپانيا قازان ايىنان باستاپ, قىزمەتكەرلەرىن جۇمىستان بوساتا باستادى.
اۋە كولىكتەرى حالىقارالىق قاۋىمداستىعىنىڭ IATA بولجامى بويىنشا, اۋە تاسىمالىنا دەگەن جالپى جاھاندىق سۇرانىس تەك 2024 جىلى عانا قالپىنا كەلەدى. كوروناۆيرۋستىڭ اقش-تا تەز تارالىپ جاتقانى, وعان قوسا دامۋشى ەلدەردەگى ەپيدەميالىق احۋالدىڭ ءالى دە كۇردەلى كۇيىندە ساقتالۋى اۆيايندۋسترياعا اۋىر سوعىپ تۇر.
IATA باس ديرەكتورى الەكساندر دە جيۋنياك وسىعان بايلانىستى:
– ءبىز كۇردەلى جاعدايمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرمىز, جاعدايدىڭ قاشان وڭالاتىنىنا ءدال بولجام جاساۋ قيىن. سول سەبەپتى ءار مەملەكەتتىڭ ۇكىمەتتەرىن وسى سالاعا جاسالعان قارجىلاي قولداۋ پاكەتتەرىن ساقتاۋعا, وزگە دە قارجىلاي قولداۋ تەتىكتەرىن قاراستىرۋعا شاقىرامىز. كۇردەلى جاعدايدان اۋە كومپانيالارىنىڭ جابىلىپ قالماي, امان شىعۋى ءۇشىن ۇكىمەتتەردىڭ قولداۋى وتە كەرەك, – دەدى.
ساراپشىلار بىلتىرعى كورسەتكىشتەرمەن سالىستىرعاندا, بيىلعى اۋە تاسىمالىنىڭ اۋقىمى بەينەلى تۇردە ايتقاندا ويىنشىق بولىپ قالدى دەپ سانايدى. جىل باسىنان بەرى دۇنيە ءجۇزى بويىنشا جولاۋشىلار اعىنى 95 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعانى وسىنى كورسەتەدى. ازاماتتىق اۆياتسيا سوڭعى ءجۇز جىلدا ءدال مۇنداي قۇلدىراۋدى باستان وتكەرىپ كورمەگەن.
كۇنى كەشە كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينانىڭ تابىلعانى تۋرالى اقپاراتتان كەيىن ەكونوميكانىڭ كوپتەگەن ماڭىزدى سەكتورلارىنا بىردەن قان جۇگىرىپ, ءىرى كومپانيالاردىڭ اكتسيالارى قارقىندى تۇردە قىمباتتاي باستاعانى ءمالىم. اۋە كومپانيالارىنىڭ جاعدايى باسقاشا. ساراپشىلار اۆيايندۋسترياعا تيگىزگەن پاندەميانىڭ اسەرى ءالى ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن سوزىلاتىنىن, جولاۋشىلار اعىنى قالپىنا كەلگەننەن كەيىن دە بىرنەشە جىل بويى جالعاساتىنىن ايتىپ وتىر.
