ەكونوميكا • 12 قاراشا, 2020

قازاق قۇرىق ۇستاۋدان قاشا ما؟!

1210 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

الىستاعى امەريكانىڭ كوۆبويلارىن بۇكىل الەم بىلەدى. كوۆبوي دەسە, ەلدىڭ كوزىنە ات قۇلاعىندا وينايتىن, باسىنان ستەتسون قالپاعىن تاستامايتىن, كوز ىلەسپەس قيمىلمەن رەۆولۆەرىن سۋىرىپ الىپ جاۋىن جايراتىپ سالاتىن سۇرمەرگەننىڭ رومانتيكالىق وبرازى ەلەستەيدى.

قازاق قۇرىق ۇستاۋدان قاشا ما؟!

كوۆبوي ءسوزى اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعاندا  kowboy, ياعني سيىر باعاتىن بوزبالا دەگەندى بىلدىرەدى. شەتى مەن شەگى جوق پرەريانى جاۋلاعان ءھام جايلاعان حالىقتىڭ مىڭعىرعان مالىن باعىپ, قاجەت كەزدە جەرگىلىكتى تايپا­لارعا دا, قاراقشىلارعا دا تويتارىس بەر­گەندەردىڭ ەرلىگى تالاي انگە, باللادالارعا, اڭىز-اپسانالارعا ارقاۋ بولعان. سول داۋىرگە دەگەن ساعىنىشتىڭ اسەرىمەن كوۆبويلار تاقىرىبى كانتري سياقتى مۋزىكالىق جانردا, كينوداعى ۆەستەرن جانرىندا كورىنىس تاپتى. كوميكستىڭ دە باستى كەيىپكەرىنە اينالدى. كەڭەس كەزىندە تۇسىرىلگەن «كاپۋتسين بۋلۆارىنان شىققان ادام», «باسسىز سالت اتتى» سىندى فيلمدەرگە قاراپ-اق ۆەستەرن جانرى گولليۆۋدتىڭ اياسىنان شىعىپ, الەمگە تاراعانىن بايقاۋعا بولادى. ياعني پرەريادا مال باعىپ جۇرگەن جالعىز اتتى كەدەيدىڭ وبرازى الەمدىك مادەنيەتتەن ويىپ تۇرىپ ورىن الدى دەسەك قاتەلەسپەيمىز.

قاراپ وتىرساق, ءتورت ت ۇلىك مال باعۋدىڭ قىر-سىرىن ءبىزدىڭ بابامىزدان ارتىق بىلگەندەر از. قازاق الميساقتان بايلىقتى مالمەن ولشەگەنى ءمالىم. ونى باتا-تىلەك, ماقال-ماتەل, جىر-داستاندارىنا قاراپ-اق اڭعارۋعا بولادى. كونە داۋىردەن سىر شەرتەتىن «الپامىس باتىر» جىرى دا:

ء«بايبورى دەگەن باي بوپتى,

ء«تورت ت ۇلىگى ساي بوپتى,

شۇرقىراپ جاتقان ءبىر جىلقى,

توعاي سايىن مىڭ جىلقى,

ەسەبى جوق كوپ جىلقى...» دەپ باستالماۋ­شى ما ەدى.

جارايدى, بۇل باياعىداعى جىر دەلىك. جەتپىس-سەكسەنىنشى جىلداردىڭ وزىندە قادىر-مىرزا-ءالى قازاقتاردى:

«سايگ ۇلىكتى قۇيرىق جالى تارالعان,

مىنەتۇعىن قازاق وسى, قاراڭدار,

قازاق وسى كۇي شىعارىپ, ءان سالىپ,

كوكپار تارتىپ, قىز قۋعا جارالعان», دەپ تانىستىرماپ پا ەدى.

قازىر دە ات دەسە, بايگە دەسە دەلەبەمىز قوزىپ سالا بەرەتىنى راس. سوناۋ ءبىر جىلدارى بايگەگە شاپقانى, اتاقتى الاماندى كورگەنى جايلى, اتتىڭ سىنى تۋرالى ساعاتتاپ ءسوز ساپىراتىندار ءالى دە بار ارامىزدا. سوعىمعا سەمىز جىلقى سويۋعا تىرىسامىز. الايدا جۇيرىك اتقا قۇمار بولسا دا, مالدىڭ ەتىنىڭ تاتتىلىگىنە قىزىقسا دا, ەڭبەگىنىڭ قاتتىلىعىنا شىدايتىندار از سياقتى. ولاي دەيتىنىمىز, اۋىلدا شارۋا قوجالىعى بار تانىسىمىز مال باعاتىن ادام تاپپاي ءبىراز قينالعانىن ايتتى. ءوزىنىڭ جاقىن ىنىلەرى دە كونبەپتى. ونىڭ سوزىنە سەنىڭكىرەمەي ينتەرنەت سايتتاردى اشىپ قالساق, مالشى, ساۋىنشى ىزدەگەندەردىڭ جارناماسى سامساپ تۇر ەكەن. بىرەۋىنە ادەيى حابارلاسىپ, مالشىنىڭ كەيپىنە ەنىپ سوزگە تارتقانبىز. شارۋا قوجالىق يەسى 150 مىڭنان 200 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا ەڭبەكاقى تولەۋگە ۋادە ەتتى. تابيعاتى اسەم جەتىسۋدىڭ تورىندە, شامالعان اۋىلىندا ورنالاسقان شارۋاشىلىق.

– بىزدە جىلقى دا, قوي دا, سيىر دا بار. مال باعاتىن ادام, بيە, سيىر ساۋاتىن ادامدار دا كەرەك, – دەدى.

– شارۋاشىلىقتىڭ باسىندا ءۇي, جارىق, سۋ بار ما؟

– ءۇي, سۋ, جارىق, ينتەرنەت, مونشا... ءبارى بار. تاماقتى اسپاز دايىندايدى, تەك جۇمىس ىستەسەڭ بولدى... 

مالشى ىزدەگەن جارنامالاردىڭ ءبىرازى­نىڭ سايتقا سالىنعانىنا بىرنەشە اي بولىپتى. جارناما بەرۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, كوپشىلىگى ءالى ىزدەگەنىن تاپپاپتى. سەبەبى قۇرىق ۇستاۋعا قۇلشىنىپ تۇر­عاندار از. كەلىسكەندەرىنىڭ ءوزى جوعارىدا ايتقانىمىزداي, بىرەر ايدان كەيىن قيقاڭداپ, كەتكىسى كەلىپ تۇرادى.

ارينە, مال باعۋدان قاشقانى ءۇشىن جۇرت­تى جاپپاي جازعىرۋدان اۋلاقپىز. سەبەبى ءبىزدىڭ ەلدە مالشىنىڭ وبرازىن امەريكا­لىق كوۆبويمەن سالىستىرا المايسىز. امەري­كانىڭ كوۆبويلارى قازىر دجيپپەن جۇرەدى, يميدجىنە ساي تالعاممەن كيىنەدى. ال ءبىزدىڭ مالشىلاردىڭ كەيپى مۇلدە باسقاشا. بىرنەشە جىل بۇرىن اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ «كوۆبويلارعا قالاي قۇرمەت كورسەتىلسە, قازاق مالشىلارىنا دا سولاي قۇرمەت كورسەتىلۋى كەرەكتىگىن» ايتىپ, مينيسترلىك مالشىلاردىڭ جاعدايىن كوتەرۋدى قولعا الاتىنىن ايتقان-دى. الايدا كوپ ۇزاماي سالادا اۋىس-ءتۇيىس كوبەيىپ, ول ءسوزى ورىندالماي قالدى.

قازاقتىڭ مالشىلارىنىڭ دارەجەسى قاشان, قالاي كوتەرىلەرى بەلگىسىز. سودان دا شىعار, قۇرىق ۇستاۋعا قىزىعاتىنداردىڭ قاتارى كوپ ەمەس. جىلقى مىنەز اتقۇمار قازاق ازىرگە يپپودرومدا جارتى ساعات اتپەن سەرۋەندەپ, سەلفي جاساۋدان اسپاي تۇر.

سوڭعى جاڭالىقتار