بريتانيا ارالدارى تۇرعىندارىنىڭ سىپايى بولۋىنىڭ سىرى بەيمالىم. ىزەت كورسەتۋ قاسيەتى حالىقتىڭ ونە بويىنا ءسىڭىسىپ كەتكەن. كوشەدە جول سۇراعاندا كەز كەلگەنى توقتاپ, ەرىنبەي قاجەتتى باعىتتى نۇسقاپ جىبەرەدى. انىقتاما ورتالىعىندا وتىرعاندار ەجىكتەگەن اعىلشىنشا ءسوزدى ءتۇسىنىپ, كەرەكتى اقپاراتتى باياۋ, ۇعىنىقتى ەتىپ ايتاتىنى تاعى بار. تۇماندى البيوننىڭ تۇرعىندارى ۇيىنە كەلگەن قوناقتىڭ اۋزىنا بارىن توسپاسا دا, كوشەدە كەزدەسكەندە قولىنان كەلگەن كومەگىن ايامايدى.
اعىلشىنداردىڭ قانشالىقتى سىپايى ەكەنىن بايقاۋ ءۇشىن ءبىر كۇن جەتكىلىكتى. كوشەدە, دۇكەندە, كەز كەلگەن جەردە «thank you» نەمەسە «cheers» دەگەن سوزدەردى كوپ ەستيسىڭ. ەكەۋىنىڭ دە ماعىناسى ءبىر – «راحمەت». العىس ايتۋدان جالىققان اعىلشىندى كورگەنىم جوق. سوندىقتان شىعار اعىلشىنداردىڭ «راحمەتى» ەڭ ءجيى قولدانىلاتىن 15 ءسوزدىڭ قاتارىنا كىرەدى ەكەن.
كەشىرىم سۇراۋ دا اعىلشىندار ءۇشىن تۇك ەمەس. كوشەدە ەكى ادام قاعىسىپ قالسا, قاعىلعان جولاۋشى قاققانىنا كەشىرىم سۇراپ, ءارى قاراي جۇرە بەرەدى. ءبىر-ءبىرىنىڭ بەتىنەن الىپ, اۋزىنا اق يت كىرىپ, كوك يت شىعىپ جاتپايدى. ىزدەگەن زاتىن تابا الماعانى ءۇشىن دۇكەنشى ساتىپ الۋشىدان كەشىرىم سۇراپ, وكىنىشىن بىلدىرەدى. شەتەلدىكتەر ءۇشىن مۇنداي ىزەتتىلىك تاڭسىق كورىنەتىنى انىق. العاشقىدا ۇيالعانىڭمەن, بىرتە-بىرتە ەتىڭ ۇيرەنىپ, سول قوعامنىڭ ءبىر بولشەگىنە قالاي اينالىپ كەتكەنىڭ بىلىنبەي قالادى.
اعىلشىندار ەشقاشان ويىن بەتكە تىكە ايتپايدى. ءتىپتى تولىقتاي كەلىسپەگەن كۇننىڭ وزىندە الىستان وراعىتىپ, پىكىرىن رەنجىتىپ المايتىنداي ەتىپ جەتكىزەدى. مىسالى, «كەلىسپەيمىن» دەپ كەسىپ ايتۋدىڭ ورنىنا «ويىڭىز/ايتقانىڭىز ماعان تاڭسىق كورىندى» دەگەندى ءجون كورەدى. «ازداپ كوڭىلىمە كەلىپ قالدى» دەسە, الگى ادامدى رەنجىتىپ العانىڭىزعا باستەسە الامىن. ال «وتە قىزىق ەكەن» دەگەن تىركەس كەيدە تۇككە تۇرعىسىز دەگەن ماعىنانى ءبىلدىرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءبارى سۇحباتتاسۋشىنى رەنجىتپەۋگە, وي-پىكىرىن قۇرمەتتەۋگە جانە دورەكى كورىنبەۋگە تىرىساتىنىمەن بايلانىستى. ەشقاشان «سەنىكى دۇرىس ەمەس» دەپ ايتقان اعىلشىندى كورمەيسىڭ.
تۇماندى البيون تۇرعىندارى ەشقاشان «سەن» دەپ ايتپايدى. اعىلشىن تىلىندە «سەن» ءسوزىنىڭ بالاماسى, البەتتە, بار (thou). ماسەلەن, رومەو مەن دجۋلەتتانىڭ تۇپنۇسقاسىندا اتالعان جىكتەۋ ەسىمدىگى ءجيى كەزدەسەدى. «Thou» ءسوزى شەكسپير زامانىندا كەڭىنەن قولدانىلعانىمەن, بۇگىندە قولدانىستان ءتۇسىپ قالعان. بۇگىندە بۇل ءسوزدى شوتلانديانىڭ كەيبىر بولىگىندە ءىشىنارا قولداناتىندار بار. ونىڭ وزىندە جاقسى تانيتىن تۋىسىنا, ءۇي ىشىندە عانا ايتىلاتىن ءسوز. ءبىز بىلەتىن «you» قازاقشا «سىزبەن» پارا-پار. ونى ءجيى پايدالانۋدىڭ سەبەبىن اعىلشىندار وزدەرىنىڭ سىپايىلىعىمەن بايلانىستىرادى. كەيىنگى كەزدە وسى ءسوزدىڭ ماعىناسى ايتارلىقتاي وزگەرگەنىمەن, ءتۇپ-توركىنى ء«سىز» ەكەنىن ۇلىبريتانيالىقتاردىڭ ءبارى بىلەدى. حالىق اراسىندا بريتاندار يتىنە دە ء«سىز» دەپ ايتادى دەگەن ءازىل بار.
لوندونداعى UCL ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ءبىر جىلدىق كۋرسىمىز اياقتالىپ, سوڭعى سۋرەتكە ءتۇسۋ ءراسىمى كەزىندە بىزگە اعىلشىن ءتىلىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتكەن مايلس ۇستازدان نەلىكتەن تۇماندى البيون تۇرعىندارىنىڭ سىپايى ەكەنىن سۇرادىم. ول مۇنداي سۇراق كۇتپەسە كەرەك, توسىلىپ قالدى. سالدەن كەيىن عانا «بۇل – اعىلشىنداردىڭ بولمىسى عوي» دەپ جاۋاپ بەردى. اعىلشىنداردى سۇتتەن اق, سۋدان تازا حالىق ساناتىندا اسىرەلەۋدەن اۋلاقپىز. قوعام, حالىق بولعاسىن اراسىندا دورەكىلەرى, بۇزاقىلارى دا تابىلاتىنى بەلگىلى. ايتسە دە, حالىقتىڭ باسىم بولىگى سىپايى بولۋدى ادامگەرشىلىك رەتىندە ساناپ, سوعان ۇمتىلادى. سىپايىلىق – ۇلىبريتانياعا كەلگەن قوناقتاردىڭ ادەپكىدە بايقايتىن ەرەكشەلىكتەردىڭ ءبىرى بولۋى دا سوندىقتان.
جالپى, سىپايى بولۋ, كەشىرىمدى بولۋ قازاق حالقىنا دا جات ۇعىم ەمەس. حالقىمىزدىڭ «كىشىپەيىلدىلىك – كىشىلىك ەمەس, كىسىلىك», « ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول» دەگەن ناقىل قالدىرۋى وسى سوزىمىزگە دالەل.
وكىنىشكە قاراي, كەيىنگى كەزدە ءبىزدىڭ قوعامدا كەشىرىمدىلىك كورسەتۋ, سىپايى بولۋ, ىزەت پەن قۇرمەت ازايىپ بارا جاتقانداي. اسىرەسە, الەۋمەتتىك جەلىدە وندايدىڭ ءتۇر-تۇرىنە كۋا بولىپ ءجۇرمىز. ءتىپتى حالىقتىڭ قايماعى سانالاتىن تۇلعالاردىڭ بىلايعى ۋاقىتتا اۋىزعا ەرىك بەرەتىنىن دە كوزىمىز كورىپ ءجۇر.
ءبىر قىزىعى, الەۋمەتتىك جەلىدە اۋزىنا كەلگەندى ايتقاندار كەيىننەن حالىقتان كەشىرىم سۇراپ ۆيدەو ءتۇسىرىپ جاتادى. بىراق بۇل كەشىرىم سۇراۋ جوعارىدا ايتقان اعىلشىنداردىڭ كىشىپەيىلدىلىگىنەن مۇلدەم باسقا ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ادەتتە, باتىستىڭ تاڭسىعى مەن قاڭسىعىن وزىمىزگە ۇلگى ەتىپ جاتامىز عوي. ەندەشە, اعىلشىنداردىڭ سىپايىلىعى مەن كەشىرىم سۇراۋ مادەنيەتىن ۇيرەنسەك, وكىنبەيتىنىمىز انىق.
