قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «ءبىز «الدىمەن ەكونوميكا – cودان سوڭ ساياسات» دەگەن ايقىن فورمۋلامەن ىلگەرىلەپ كەلەمىز. ساياسي رەفورمالاردىڭ ءاربىر كەزەڭى ەكونوميكا دامۋىنىڭ دەڭگەيىمەن ۇشتاسادى. سوندىقتان دا ءبىز ساياسي ىرىقتاندىرۋ جولىن دايەكتى ۇستانۋدامىز. وسىلايشا عانا ەلدى جاڭعىرتىپ, ونى باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋگە بولادى» دەپ ناقتىلانعان. بۇل رەتتە جەتىسۋ جەرىندە اعىمداعى جىلدىڭ ون ايىندا اتقارىلعان جۇمىستاردى سارالاساق, اۋىل شارۋاشىلىعىندا 325,8 ملرد. تەڭگەگە ءونىم شىعارىلدى. ناقتىلاي تۇسسەم, 239,8 مىڭ توننا مال مەن قۇس ەتى, 595,6 مىڭ توننا ءسۇت, 737,8 ملن. دانا جۇمىرتقا ءوندىرىلدى, 8 مىڭ توننا ءجۇن قىرقىلدى. جالپى, وبلىسىمىزدا 972,5 مىڭ باس ءىرى قارا بولسا, قوي مەن ەشكى – 3685,9 مىڭ, شوشقا – 181,7 مىڭ, جىلقى – 275,5 مىڭ جانە قۇس – 10497,5 مىڭ باستى قۇرادى.
تۇلەگەن ولكە تىنىسى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «ءبىز «الدىمەن ەكونوميكا – cودان سوڭ ساياسات» دەگەن ايقىن فورمۋلامەن ىلگەرىلەپ كەلەمىز. ساياسي رەفورمالاردىڭ ءاربىر كەزەڭى ەكونوميكا دامۋىنىڭ دەڭگەيىمەن ۇشتاسادى. سوندىقتان دا ءبىز ساياسي ىرىقتاندىرۋ جولىن دايەكتى ۇستانۋدامىز. وسىلايشا عانا ەلدى جاڭعىرتىپ, ونى باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋگە بولادى» دەپ ناقتىلانعان. بۇل رەتتە جەتىسۋ جەرىندە اعىمداعى جىلدىڭ ون ايىندا اتقارىلعان جۇمىستاردى سارالاساق, اۋىل شارۋاشىلىعىندا 325,8 ملرد. تەڭگەگە ءونىم شىعارىلدى. ناقتىلاي تۇسسەم, 239,8 مىڭ توننا مال مەن قۇس ەتى, 595,6 مىڭ توننا ءسۇت, 737,8 ملن. دانا جۇمىرتقا ءوندىرىلدى, 8 مىڭ توننا ءجۇن قىرقىلدى. جالپى, وبلىسىمىزدا 972,5 مىڭ باس ءىرى قارا بولسا, قوي مەن ەشكى – 3685,9 مىڭ, شوشقا – 181,7 مىڭ, جىلقى – 275,5 مىڭ جانە قۇس – 10497,5 مىڭ باستى قۇرادى.
ال ونەركاسىپتە 472,5 ملرد. تەڭگەگە ءونىم ءوندىرىلىپ, 30 جاڭا نىسان پايدالانۋعا بەرىلدى. قولدانىستاعى 18 ءوندىرىس ورنى كەڭەيتىلىپ, قوسىمشا 1089 جۇمىس ورنى اشىلدى. بۇل ءبىزدىڭ تەك شيكىزات وندىرۋمەن شەكتەلمەيتىنىمىزدى اڭعارتادى.
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە كوكسۋ اۋدانىندا سويا مايىن شىعاراتىن «ۋىزمايindustry» زاۋىتى, سونداي-اق, پانفيلوۆ اۋدانىندا جۇگەرىنى كراحمال ونىمدەرىنە قايتا وڭدەۋ زاۋىتى ىسكە قوسىلدى, سارقان سەس-2 جاڭارتىلدى, ۇيعىر اۋدانىندا ساۋىقتىرۋ تۋريستىك ورتالىعى پايدالانۋعا بەرىلدى.
شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سالاسىندا 249,3 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. 511,2 ملرد. تەڭگەگە ءونىم شىعارىلىپ, بيۋدجەتكە 20,7 ملرد. تەڭگە ءتۇستى. نەگىزگى كاپيتالعا تۇسكەن ينۆەستيتسيا كولەمى 320,6 ملرد. تەڭگەنى, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 139,2 ملرد.تەڭگەنى قۇرادى.
باسپانا ماسەلەسىنە كەلسەك, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 727,6 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى قارجىسى مەملەكەتتىك بيۋدجەت جوسپارى 106,7 پايىزعا ورىندالدى. ياعني 184,8 ملرد. تەڭگە بولجامدالىپ, 197,3 ملرد. تەڭگەگە ورىندالدى.
الەۋمەتتىك سالا بويىنشا 10 اي ىشىندە وبلىستا 16877 جۇمىس ورنى اشىلدى. 19302 ادام ءوتىنىش جاساپ, ونىڭ ىشىندە 14954 ادام جۇمىسقا تۇرعىزىلدى. قوعامدىق جۇمىستارعا 8184, كاسىبي دايارلىققا 1611 جۇمىسسىز جولداندى. الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا 279 ادام, جاستار ءىس-ءتاجىريبەسىنە – 512 تۇلەك جۇمىسقا كىردى. قىركۇيەك ايىنداعى تۇرعىنداردىڭ جان باسىنا شاققانداعى اقشالاي تابىسى وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 5,2 پايىزعا ءوسىپ, 44 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. قاڭتار-قازان ايلارىنداعى ورتاشا ايلىق جالاقى بىلتىرعى جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 5,9 پايىزعا ءوسىپ, 84 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى دە بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا ءبىراز تومەندەي ءتۇستى.
اعىمداعى جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 21 نىساندى سالۋ, جاڭعىرتۋ جانە سەيسموكۇشەيتۋ جۇرگىزىلۋدە, سونىڭ ىشىندە 2 اۋرۋحانا, 11 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا ىسكە قوسىلدى. 22 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى.
47 ءبىلىم نىسانىن سالۋ, قايتا جاڭعىرتۋ جانە سەيسموتۇراقتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ىشىندە 8680 وقۋشىعا ارنالعان 29 مەكتەپ, 2230 ورىندىق 12 بالاباقشا, 600 ورىنعا ارنالعان كاسىبي ليتسەي, قالا سىرتىنداعى لاگەرلەر بار. بيىلعى جىلى 31 نىسان, سونىڭ ىشىندە 18 مەكتەپ, 10 بالاباقشا, لاگەر ىسكە قوسىلادى. وسى سالادا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 3390 ورىنعا ارنالعان 13 مەكتەپ جانە 3 بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلسە, 53 ءبىلىم بەرۋ نىسانىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ىشىندەگى 40 نىسان جوندەلىپ ءبىتتى, قالعان 13 نىسان بەلگىلەنگەن كەستە بويىنشا جىل اياعىنا دەيىن تولىق بىتەدى.
«بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا شامامەن 3 مىڭ كاسىپكەرگە قولداۋ شارالارى كورسەتىلگەن ەدى. مەملەكەتتىك قولداۋ 9,4 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. سونىڭ ىشىندە 29 جوبا بويىنشا 3,2 ملرد. تەڭگەگە سىرتقى ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسى قامتاماسىز ەتىلگەن. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ باسىنان 9 مىڭنان استام جۇمىس ورنى ساقتالىپ, شامامەن 2 مىڭ جاڭا ورىن قۇرىلعان, 3,6 ملرد. تەڭگە سالىق تولەندى.
245 جوباعا قولداۋ كورسەتىلدى. ءبىرىنشى باعىت بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋعا 2,5 ملرد. تەڭگەگە 162 جوبا ماقۇلدانعان, 106,7 ملن. تەڭگەگە 5 جوبا بانك كەپىلدىگىن الدى. جاس كاسىپكەرلەر ءۇشىن 132 ملن. تەڭگەگە 41 گرانت ۇسىنىلدى. 3,2 ملرد. تەڭگەگە 31 ينفراقۇرىلىم جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. ۆاليۋتالىق نەسيەسى بار كاسىپورىنداردى قولداۋ جونىندەگى ءۇشىنشى باعىت بويىنشا 6 ملرد. تەڭگەگە 8 جوبا ماقۇلداندى. ءتورتىنشى باعىت بويىنشا 198 ملن. تەڭگەگە 2862 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە سەرۆيس قىزمەتى كورسەتىلىپ, 700-دەن استام قاتىسۋشىلار وقىتىلدى. «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە» 24 كاسىپورىن باسشىسى, «ىسكەر بايلانىستار» جوباسى بويىنشا 45 توپ-مەنەدجەر وقىتىلىپ, 5 ادام شەتەلدىك تاعىلىمدامادان ءوتىپ كەلدى, «بيزنەس-كەڭەسشى» جوباسى بويىنشا 633 ادام وقىتىلدى.
2013 جىلى باعدارلاما اياسىندا 2,7 ملرد. تەڭگە ءبولىنىپ, مۇنىڭ 2,2 ملرد. تەڭگەسى نەمەسە 82 پايىزى يگەرىلدى. جىل باسىنان بەرى 69 جوبا ماقۇلداندى. سونىڭ ىشىندە پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ بويىنشا 34 جوبا بار. ەگەر ناقتىلاي تۇسسەم, قاراساي اۋدانىندا 2246,9 ملن. تەڭگە نەسيەگە «Terra Nova» جشس, ىلە اۋدانىندا 365,6 ملن. تەڭگەگە «تەرمينال تەمىر كەرۋەن» جشس, تالدىقورعان قالاسىندا 46,8 ملن.تەڭگەگە «الماتى بوياۋلارى» جشس جانە ءىشىنارا كەپىلدەمە بويىنشا الاكول اۋدانىندا 4,5 ملن. تەڭگەگە «ر.پ.تالتۋسوۆا» جك, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا 3,9 ملن.تەڭگەگە «اليمجانوۆ» شق جوبالارى جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بويىنشا 502 ملن.تەڭگەگە 6 جوبا ماقۇلداندى. 27 كاسىپكەرگە 90 ملن. تەڭگەنىڭ گرانتى ۇسىنىلدى.
اعىمداعى جىلى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە قولداۋ تاپقان شوب-تەگى سۋبەكتىلەر سانى 1067 كاسىپكەردى قۇرادى. مۇنىڭ 629 سۋبەكتىسى نەمەسە جالپى ساننىڭ 59 پايىزى اۋىلدىق جەردە ورنالاسقان.
اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 1000-نان استام جۇمىس ورنى ساقتالىپ, 1238 جاڭا ورىن قۇرىلدى, 800 ملن. تەڭگەدەن استام سالىق ءتولەندى.
قورىتا ايتقاندا, ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنا ساي جەتىسۋ وڭىرىندە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جەتەرلىك. ءبىزدىڭ بايانداعانىمىز سول جۇمىستاردىڭ ءبىر پاراسى عانا. الداعى ۋاقىتتا اتقارار ىستەر دە جەتەرلىك. ءبىر جاقسىسى, ەلباسىنىڭ سارا ساياساتى ناتيجەسىندە باعىتىمىز ايقىن. ال جۇكتەلىپ وتىرعان مىندەت جۇگى سالماقتى. سونىڭ بارلىعىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە جوعارى دەڭگەيدە ورىنداۋ وبلىس ەكونوميكاسىن ودان ءارى دامىتۋعا قىزمەت ەتەدى.
اڭسار مۇساحانوۆ,
الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى.
ءوڭىر تاريحىنان
قاسيەتتى حان تاڭىرىنەن (6995 مەتر) باستاۋ الاتىن جەر ءجانناتى جەتىسۋ جەرىنىڭ باسىم بولىگىن بالقاش, الاكول, ساسىقكول سەكىلدى قىرىققا جۋىق تابيعي سۋ قويمالارى الادى. وڭتۇستىگىندە كۇنگەي الاتاۋ, تەرىسكەي الاتاۋ, كەتپەن قىراتتارى, وڭتۇستىك شىعىسىندا – جوڭعار الاتاۋى, جوڭعار قاقپاسى ورنالاسقان. الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعىنان ۇلكەندى-كىشىلى ونداعان وزەن اعىپ وتەدى. ىلە وزەنى (811 شاقىرىم), 11,5 شارشى شاقىرىم الاڭدى الىپ جاتقان قاپشاعاي سۋ قويماسى, قاراتال (390 شق), اقسۋ (316 شق), لەپسى (417 شق) وزەندەرى بالقاش-الاكول ىشكى تۇيىق الابىن قۇرايدى.
جەتىسۋ جەرىندە ءتۇپ-تۇقيانىمىز بولىپ سانالاتىن تيگراحاۋدا ساقتارى ب.ز.د VII-V عاسىرلاردا ءومىر سۇرگەن. ونىڭ بەلگىسى رەتىندە ساق قورعاندارى كەربۇلاق اۋدانى اۋماعىندا جاتىر. سولتۇستىكتەن وڭتۇستىككە قاراي ەكى, باتىستان شىعىسقا قاراي ءبىر شاقىرىمعا سوزىلعان جەردە 31 وبا بار. ولاردىڭ 21-ءى تاسپەن كومكەرىلسە, 10-ى قيىرشىق تاستارمەن جابىلعان. قورعاندار ۇلكەن, ورتاشا جانە كىشى بولىپ ءۇش توپقا بولىنەدى. ۇلكەن قورعانداردىڭ ديامەترى 45 مەتردەن 105 مەترگە جەتەدى, بيىكتىكتەرى – 6-17 مەتر ارالىعىندا.
1219 جىلى شىڭعىس حاننىڭ اسكەرى جەتىسۋ جەرىنە ەكىنشى رەت كىرگەنى تاريحتان بەلگىلى. ەڭبەكشىقازاق اۋدانى اۋماعىنان تابىلعان التىن ادام دا كونە تاريح جادىگەرى.
بىزگە بەلگىلى كونە تاريحى ساقتاردان باستاۋ الاتىن جەتىسۋ جەرىندە عۇن, ءۇيسىن, قاڭلى مەملەكەتتەرى سالتانات قۇرعانى ءمالىم. تۇرىك, تۇرگەش قاعاناتتارى مەن اراب جاۋلاپ الۋشىلارى دا جەتىسۋ جەرىن مەكەن ەتكەن ارعى بابالارىمىزبەن ساناسقان. قارلۇق, وعىز, قاراحانيدتەر مەملەكەتتەرىنىڭ دە نەگىزگى بولىگى جەتىسۋ جەرىندە قۇرىلعانى تاعى بار.
جەتىسۋ جەرىندە جوڭعارمەن كۇرەستە ەرەن ەرلىك كورسەتكەن قاراساي, قابانباي, ناۋرىزباي, رايىمبەك جانە ت.ب. باتىرلار مەن اقىندارعا ەسكەرتكىشتەر ورناتىلعان.
جالپى, الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعى – 224 مىڭ شارشى شاقىرىم. حالقىنىڭ سانى – 1562 مىڭ ادام. تىعىزدىعى – 1 شارشى شاقىرىمعا 7 ادامنان كەلەدى. 836 ەلدى مەكەن بار. اۋىلدىق, كەنتتىك جانە قالالىق وكرۋگتەر سانى – 274.
دەرەك پەن دايەك
● اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ سالاسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا 877 كاسىپورىن 233,6 ملرد. تەڭگەنىڭ دايىن ءونىمىن ءوندىردى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىنەن 12,1% ارتىق.
● اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىس كولەمى 2013 جىلى 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا 4,6 مىڭ گەكتار جەرگە كەڭەيدى. سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ءارتاراپتاندىرۋ شەڭبەرىندە داندىك جۇگەرى ەگىستىگى 7,8 مىڭ گەكتارعا, مايبۇرشاق – 35,2 مىڭ گەكتارعا, كارتوپ جانە كوكونىس, باقشا داقىلدارى ەگىستىگى 7,8 مىڭ گەكتار جەرگە جەتتى.
● كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا 2011-2013 جىلدارى – 2157,2 ملن. تەڭگە, ونىڭ ىشىندە شاعىن نەسيە بەرۋگە 2135,0 ملن. تەڭگە ءبولىندى.
● «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى باعىتتارى بويىنشا 16,6 ملرد. تەڭگە بيۋدجەتتىك قاراجات قاراستىرىلىپ, 10 ايدا سونىڭ 12,6 ملرد. تەڭگەسى يگەرىلدى.
● «الماتى – تالدىقورعان» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى قۇرىلىسى باستالدى. ونىڭ ۇزىندىعى – 264,8 شاقىرىم, جوبا قۇنى – 19,6 ملرد. تەڭگە. ىسكە اسىرۋ مەرزىمى – 2012-2015 جىلدار. اتالعان جوبا وبلىستىڭ شامامەن 409 مىڭ حالىق تۇراتىن 104 ەلدى مەكەنىن, ونىڭ ىشىندە وبلىس ورتالىعى تالدىقورعان قالاسىن گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 2013 جىلدىڭ 1 قازانىنا 93 شاقىرىم گاز قۇبىرى سالىندى.
● الماتى قالاسىنىڭ اينالاسىندا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن دامىتۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قۇنى 51,5 ملرد. تەڭگە تۇراتىن 66 ينۆەستيتسيالىق جوبا ءازىرلەندى.
● «بالاپان» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا 158 بالاباقشا جانە 78 مەكتەپ جانىنداعى شاعىن ورتالىق اشىلدى.
● 2013 جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 11 مەكتەپ سالىندى. 5 ملرد. 304 ملن. 218 مىڭ تەڭگەگە 53 ءبىلىم بەرۋ نىسانىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. 2013 جىلعى 13-18 ناۋرىزدا تالدىقورعان قالاسىندا رەسپۋبليكالىق جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكا باعىتىنداعى وقۋشىلاردىڭ پاندىك وليمپياداسى ءوتىپ, قورىتىندىسى بويىنشا الماتى وبلىسىنىڭ وقۋشىلارى جالپى كوماندالىق ەسەپتە ءى ورىندى يەلەندى.
● 2013-2014 وقۋ جىلىندا جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە جۇمىس ىستەيتىن مۇعالىمدەردىڭ سانى – 34961, ونىڭ ىشىندە قالالىق جەردە – 6281, اۋىلدىق جەردە – 28680 بىرلىكتى قۇرادى.
● «قاراساي اۋدانى قاسكەلەن قالاسىندا «220 كۆ ەبج بار 220/110/10 كۆ «قاسكەلەن» قس-ن سالۋ» جوباسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 4,8 ملرد. تەڭگە. ماقساتى – قاراساي, جامبىل جانە ىلە اۋداندارىن ۇزدىكسىز ەلەكتر قۋاتىمەن جابدىقتاۋ. قازىر قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, جوبانى اياقتاۋ 2014 جىلعا جوسپارلانۋدا.
مەملەكەت ماقتانىشى – مويناق
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مويناق سەس-ىنە ارنايى كەلىپ, ءوز قولىمەن ەكىنشى گيدروماشينانى ىسكە قوسىپ بەرگەن ەدى. سول ساتتەن باستاپ ەكى گيدروماشينا اۋىسىممەن توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ تۇر.
جالپى, بۇل الىپ ستانساسىنىڭ ءبىر جىلدا بەرەتىن ەلەكتر قۋاتى 1 ملرد. 27 ملن. كيلوۆاتت ساعاتتى قۇرايدى. ول الداعى ۋاقىتتا الماتى وبلىسىنىڭ ەلەكتر قۋاتىنا قاجەتتىلىگىن تولىعىمەن وتەپ قويماي, الماتى قالاسىنا جانە رەسپۋبليكامىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ ەلەكتر قۋاتىن بەرەتىن بولادى.
مويناق سەس-ءى الماتى وبلىسىنىڭ رايىمبەك اۋدانى, جىلىساي اۋىلدىق وكرۋگىندە ورنالاسقان. قۇرىلىس كەزىندە 700-دەن استام ادام جۇمىسپەن قامتىلسا, بۇگىنگى تاڭدا ەلەكتر ستانساسىندا 113 ادام جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 45-ءى اۋدان تۇرعىندارى. مامانداردىڭ باسىم ءبولىگىنىڭ جوعارى ءبىلىمى بار.
مويناق – تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە دەريۆاتسيا ءادىستەمەسىن قولداناتىن ءبىرىنشى سۋ ەلەكتر ستانساسى. بۇل ستانسادا تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەر بارىنشا جەتىلدىرىلگەن. سوندىقتان, جاڭا تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەي الاتىن كاسىبي مامانداردى دايىنداۋ مىندەتى ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرادى. وسى ماقساتقا سايكەس ماماندار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ولاردى كورشىلەس مەملەكەتتەردە ءتالىم العىزىپ, تاجىريبەدەن وتكىزۋدى جوسپارلادىق. ماسەلەن, 2014 جىلى ءار سالاداعى ماماندارىمىزدى (ينجەنەر-ەلەكتريكتەردى, قورعانىس جونىندەگى ينجەنەرلەردى, سۋ-تۋربينا سالاسىنداعى مامانداردى, ت.ب.) رەسەيدەگى الدىڭعى قاتارداعى ەلەكتر ستانسالارىندا كاسىبي ءبىلىمىن ۇشتاۋ ءۇشىن ارنايى وقۋعا جىبەرمەكپىز.
سونداي-اق, مويناق سەس-ءى ەسەبىنەن جاس مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە زاماناۋي ستانسالاردىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋ ءۇشىن 2011 جىلى 27 مامان قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ چەندۋ قالاسىنداعى وقۋ سەمينارىنا قاتىسىپ, بىلىمدەرىن تولىقتىرىپ, بىلىكتىلىگى مەن جۇمىسقا ىنتاسىن جوعارىلاتىپ قايتقان بولاتىن.
سونىڭ ناتيجەسىندە, ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ون اي مەرزىمىندە ەلەكتر ستانساسى 760,3 ملن. كۆت-ساعاتتان استام ەلەكتر قۋاتىن ءوندىردى. 753,5 ملن. كۆت-ساع. ەلەكتر قۋاتى ساتىلدى. ءتاريفتى قالىپتاستىرۋ بارىسىندا جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا جۇمسالعان شىعىندار دا ەسەپتەلەدى. ءماسەلەن, مويناق سۋ-ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جانە ىسكە قوسۋ بارىسىندا قىتاي دامۋ بانكىنەن نەسيە كەلىسىمى بويىنشا 200 ملن. اقش دوللارى, «قازاقستان دامۋ بانكى» اق-پەن نەسيە شارتتارى بويىنشا 51 ملن. اقش دوللارى جانە 12 285 ملن. تەڭگە تارتىلدى. اتالمىش شىعىنداردى ەسەپكە الا وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگى الماتى وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ №230-نق بۇيرىعىمەن 2011 جىلى 7 قاراشادا مويناق سەس-ءىنىڭ ەلەكتر قۋاتىن وتكىزۋ ءتاريفى 1 كۆت-ساعاتىنا 7,4 تەڭگە دەڭگەيىندە بەكىتىلدى. ايتپەسە, مۇنداي ءوندىرىلەتىن قۋاتتىڭ وزىندىك قۇنى تومەن ەكەندىگى راس. شىعىنداردى وتەپ بولعان سوڭ ستانسا ەلىمىزدەگى ەڭ ارزان ەلەكتر قۋاتىن وندىرەتىن كاسىپورىنداردىڭ بىرىنە اينالاتىنى ءسوزسىز.
مامانداردىڭ ءبىلىمىن تولىقتىرۋ ءۇشىن پراكتيكالىق سەمينارلارعا قاتىسۋ كاسىپورىن بيۋدجەتىندە جىل سايىن جوسپارلانادى.
باقىتبەك جاڭاباەۆ,
«مويناق سۋ-ەلەكتر
ستانساسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باس ديرەكتورى.
تارلانداردى تامساندىرعان تاباعان
تاباعان سپورت كەشەنى الماتى وبلىسى, تالعار اۋدانى, قوتىربۇلاق سايىندا ورىن تەپكەن. ول تەڭىز دەڭگەيىنەن 1530 مەتر بيىكتىكتە جاتىر. ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى مەگاپوليس الماتى قالاسىنان نەبارى 17 شاقىرىم قاشىقتىقتا بوي كوتەرگەن كەشەننىڭ ەرەكشەلىگى سول, الەمدىك ستاندارتقا ساي كەڭ اۋقىمدى قىزمەت كورسەتۋىمەن قاتار, كوركەم تابيعاتىمەن كورگەن جاننىڭ كوزىن تويدىرادى. سوندىقتان دا, مۇندا رەتىنە وراي الەمدىك دەڭگەيدەگى ءىرى شارالار وتكىزىلەدى. سونىڭ ناقتى دالەلى رەتىندە 2007 جىلعى ەۋرازيا مەديا-فورۋمىن ايتۋعا بولادى. ارينە, بۇل سپورت كەشەنىنىڭ نەگىزگى باعىتى سپورتتىڭ سان ءتۇرى بويىنشا دودالار وتكىزۋگە باعىتتالعان. تاباعان سپورت كەشەنىندە 200 ادامعا ارنالعان 93 ءنومىرلى قوناق ءۇي مەن كوتتەدجدەر سالىنعان. ەۋروپالىق جانە ۇلتتىق اسحانالارى بار مەيرامحانالار مەن جازدىق الاڭدار, سىيىمدىلىعى 600 تەكشە مەتر ءمولدىر سۋلى جابىق باسسەين, ساۋنا جانە جاتتىعۋ زالدارى ءۇزىلىسسىز جۇمىس ىستەيدى. جىلىنا 5 اي تاۋ شاڭعىسىنان ءتۇرلى قاشىقتىقتار بويىنشا وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق, ءتىپتى حالىقارالىق جارىستار وتكىزىلىپ جاتاتىنى ءوز الدىنا. تىك قۇلامالارى مەن شۇعىل بۇرىلىستارى كوپ قالىڭ قارلى بەلەستەردىڭ تابيعي قالپىن ساقتاي وتىرىپ, وليمپيادالىق تالاپتارعا ساي جاسالعان شاڭعى جولىنىڭ بيىكتىگى تەڭىز دەڭگەيىنەن 1693 مەتر بيىكتىكتە جاتىر. بۇل تابيعات-انانىڭ ادامزاتقا تارتقان ءبىر سىيى. سوندىقتان دا, الىس-جاقىن شەتەلدەردەن تالعاردىڭ تاباعان سپورت كەشەنىنە كەلۋگە ۇمىتكەرلەر بارشىلىق. ويتكەنى, قانداي دا ءبىر سەبەپپەن جولى ءتۇسىپ كەلىپ, كورىپ تابيعاتىنا تامسانعان تالاي تارلانداردىڭ تاباعانعا تاعى ءبىر رەت تابان تىرەۋگە اڭسارى اۋىپ تۇراتىنى حاق. كەزىندە جەكە ينۆەستيتسيادان جەتكىلىكتى قاراجات ءبولىنىپ, الەمدىك ستاندارتقا ساي جاسالعان تاباعان سپورت كەشەنى ارنايى كۇتىمگە الىنىپ, حالىق قاجەتتىلىگىن وتەۋدە.
باقىتجان بەركىنباەۆ,
تاباعان سپورت كەشەنىنىڭ
باس ديرەكتورى.
تالعار اۋدانى.
جىبەك جولىن جاڭعىرتقان
ءحVى عاسىرعا دەيىن شىعىس پەن باتىستى ساۋدا-ساتتىقپەن جالعاعان جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ جۇمىسى جەتىسۋ جەرىندە جۇيەلى جۇرگىزىلۋدە. ۋاقىت تالابىنا وراي يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا سايكەس سالىنعان جەتىگەن – قورعاس شويىن جولى سونىڭ ناقتى دالەلى بولادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەرىندەگى ۇزىندىعى 69 شاقىرىمعا سوزىلعان جەتىگەن – قورعاس شويىن جولىنىڭ قۇندىزدى جانە التىنكول اتتى ەكى ستانساسى جازيرالى جاركەنت جەرىندە سالىندى. كۇن سايىن 4-5 جۇك پويىزى قىتايدان قازاقستانعا كەلسە, ءبىر جۇك پويىزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن شىعىستاعى كورشىمىزگە وتەدى. تيىمدىلىگى, تۇرعىندار كومىردىڭ ءبىر تونناسىن 3 مىڭ تەڭگەدەن ساتىپ الىپ, وسى تەمىرجول ارقىلى شەكارادان وتكىزىپ, جوعارىدا اتالعان ستانسالارعا جەتكىزىپ, ودان ءارى اۆتوكولىكتەرىمەن اكەتەدى. بولاشاقتا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وسىرۋگە قاجەتتى تىڭىيتقىشتار تاسىمالداپ, وزگە وبلىستاردى قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانۋدا.
بىلە بىلسەك, بۇل مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي حالىققا جاسالىپ جاتقان جاعدايدىڭ ءبىر پاراسى ەمەس پە؟! ەلباسىنىڭ باستاماسى بويىنشا سالىنعان نۇركەنت قالاشىعى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسىنان 20 شاقىرىم جەردە بوي كوتەردى. ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى وتە جاقسى, كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردەگى ءجايلى پاتەرلەردىڭ كوممۋنالدىق تولەمدەرىن «قازاقستان تەمىر جولى» اكتسيونەرلىك قوعامى تولەۋدە. قاراعاندى, قىزىلوردا وبلىستارى مەن الاكول اۋدانىنداعى دوستىق كەنتىنەن وسىندا كەلۋشىلەر بارشىلىق. قالاشىقتا جاڭادان مونشا سالىندى, تۇرمىس قاجەتىن وتەۋ كومبيناتى جۇمىس ىستەپ تۇر. 500 ورىندىق ورتا مەكتەپ, 150 ورىندىق بالاباقشا اشىلدى. «قازاقستان تەمىر جولى» اكتسيونەرلىك قوعامى قىزمەتكەرلەرىنە نۇركەنت قالاسىنان پاتەر بەرۋمەن شەكتەلمەي, سول ۇيگە كەرەكتى جيھاز, ءتىپتى, ىدىس-اياققا دەيىن الىپ بەردى. مۇندا حالىق 3 قاباتتى ۇيلەرمەن بىرگە ەكى وتباسىنا ارنالعان كوتتەدجدەردە تۇرادى.
نۇربول وماربەك ۇلى.
پانفيلوۆ اۋدانى.
باعا بىلسەڭ, مال وسەدى
قازاقتا «مال – باققانعا بىتەدى» دەگەن اتالى ءسوز بار. كۇنى-ءتۇنى تىنباي سول مالدىڭ سوڭىندا ءجۇرىپ قازاقى دانالىقا باس ءيدىم. ناتيجەسىندە, جامبىل اۋدانى, ۇلگىلى اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ۇزىن-جارتاس دەگەن جەر قۇتتى قونىسىما اينالدى. قۇتتى قونىس دەيتىنىم, بۇگىندە 1800 باس قوي, ونىڭ ىشىندە 1100 باس ساۋلىق ءوسىرىپ, تولدەتىپ, اعىمداعى جىلى سول قويدان 5 توننا 881 كيلو بيازى ءجۇن قىرقىپ, مەملەكەتكە وتكىزدىم. البەتتە, بۇل تۇرعىدا مەملەكەتتەن 764 مىڭ تەڭگە سۋبسيديا العانىمدى باسا ايتامىن. ويتكەنى, سول قاراجاتتىڭ كومەگىمەن باعىمىمداعى مالىم ءوزىم كۇتكەن دەڭگەيدە بيازى ءجۇن بەردى. الماتىداعى قوي شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارىمەن بىرلەسە ىستەگەن جۇمىسىمنىڭ تاعى ءبىر جەتىستىگى وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن اسىل تۇقىمدى قوي شارۋاشىلىعى دەگەن ستاتۋس الاتىن بولدىم. ارينە, مال اسىلداندىرۋ جۇمىسىنىڭ شارۋاعا ءتيىمدى جاقتارى دا بار. ماسەلەن, ماعان ءار ساۋلىقتى اسىلداندىرۋعا مەملەكەت تاراپىنان 1500 تەڭگەدەن سۋبسيديا بەرىلەدى. بىلە بىلسەك, بۇل اسىل تۇقىمدى مال باسىن كوبەيتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىڭ جاساپ وتىرعان جەڭىلدىگى ءھام قامقورلىعى.
زامان اعىمىنا ساي تەك ۇساق مال وسىرۋمەن شەكتەلمەي, ءىرى قارانى دا كوبەيتۋدى دۇرىس جولعا قويا بىلدىك. «سىباعا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا «اۋليەكول» اتتى اسىل تۇقىمدى ەكى بۇقانى ساتىپ الۋىنا مەملەكەتتەن العان سۋبسيديانىڭ كوپ كومەگى ءتيدى. باعىمىمداعى 100-گە جۋىق ءمۇيىزدى ءىرى قارانىڭ 60 باسى انالىق ساۋىن سيىرلار. بيىل ۇكىمەت تاراپىنان مال باسىن اسىلداندىرۋعا 840 مىڭ تەڭگە, ال مال ازىعىن ارزانداتۋعا 270 مىڭ تەڭگە ءبولىنىپ, بۇل قارجىنى ەلىمىزدىڭ ەكسپورتقا ەت شىعارۋىنا وزىندىك ۇلەسىمدى قوسۋ ءۇشىن قاجەتىمە جاراتتىم. 90 باس جىلقى, ونىڭ ىشىندە 50 باس بيە دە باعىپ, ق ۇلىنداتىپ وسىرۋدەمىز. وسى مالدى باعىپ جۇرگەن ادامدارعا ۋاقتىلى جاعداي جاساۋدى دا استە ەستەن شىعارماي, 4 پاتەرلى 2 تۇرعىن ءۇي جانە مونشا سالىپ بەردىك.
قورىتا ايتقاندا, ەرىنبەي ادال ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ, سول ەڭبەكتىڭ وتەۋى بولىپ كەلگەن باقتى دەر كەزىندە ۇستاي بىلدىك. ناتيجەسى جامان ەمەس.
سەرىك نۇرىنباەۆ,
«مۇرىنباي» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى.
جامبىل اۋدانى.
ايقارما بەتتىڭ ماتەريالدارىن دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستاننىڭ»
الماتى وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى نۇربول الدىباەۆ.
