بوتەن ەلدىڭ ءبىر جىلت ەتە قالعان نارسەسىن الەۋمەتتىك جەلىدە اتويلاپ جارنامالاپ, «پالەن ەلدە مىناداي كەرەمەت بولىپ جاتىر», «انا حالىق بۇيتەدى, مىنا جۇرت سويتەدى ەكەن» دەگەن كەيىپتە ۇنەمى وزگەنى وزىڭنەن وزدىرا وي ساپتاۋ مەن باسقانىڭ باسىن تورگە جايعاستىرىپ سويلەۋدىڭ ءوز ىشىڭنەن جاتتى كوبەيتىپ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىن ۋلاپ, بوتەنگە ەلىكتەپ-سولىقتاۋىن كۇشەيتكەننەن باسقا حالىققا اكەلەتىن تۇگى جوق. جالت ەتكەنگە جالپ ەتىپ جابىسا قۇلاۋدان ءمان شىقپايدى. مۇنىڭ سوراقىلىعىن ءتىلىمىزدىڭ باسىنداعى قازىرگى احۋالدان اڭعارۋ قيىن ەمەس. مىسالى, ورىس ءتىلىنىڭ «ارتىقشىلىعىنا» يەك ارتۋ پسيحولوگياسىنىڭ پايدا بولۋى, اسىرەسە ءتىلىمىز مەن مادەنيەتىمىزدى مەنسىنبەيتىن قاراگوزدەرىمىزدىڭ مۇنى ۇيات, ار ساناماۋى, انا ءتىلىمىزدىڭ كۇندەلىكتى ومىردە قولدانىس اياسىنىڭ تارىلا باستاۋى – وسىنىڭ جارقىن دالەلى.
قازىر ونشا ءمان بەرىلمەي, كوڭىل بولمەگەن ۇساق-تۇيەك ماسەلەلەردىڭ سوڭىنان قىم-قۋىت ۇلكەن قيىندىقتار پايدا بولۋى مۇمكىن. وقۋشى بالالار تۇرماق ەگدە جاستاعى قازاقتاردىڭ ءوزى ءبىر-بىرىنە «وكەي», «داۆاي», «پوكا», «كونەچنو» دەپ ءتىل قاتىسىپ جاتادى. ءبىر قاراعاندا, مۇندا تۇرعان نە بار ءتايىرى, دەپ كوڭىل-كۇيىڭىزدى بۇزباي كەتە بەرۋىڭىزگە بولادى. قازىر ورىسشا ارالاستىرماي, تازا انا تىلىندە سويلەيتىن ادام تابۋ قيىن. بىراق مۇنداي سوراقىلىقتىڭ ار جاعىندا تەك ءتىلدى شۇبارلاۋ عانا ەمەس, ءوزىڭدى قۇرمەتتەمەۋ, تومەندەتۋ جاتقانىن سەزەمىز بە دەسەڭشى؟.. ۇلت تۋرالى كوزقاراس قاي كەزدە دە جەكەلەگەن ادامداردىڭ پىكىرىمەن قالىپتاساتىنى بەلگىلى. جۇرت سەنى اقىل-پاراساتىڭ مەن بىلىكتىلىگىڭە, ونەرىڭ مەن كاسىبي شەبەرلىگىڭە قاراپ قۇرمەتتەيدى. سول ارقىلى ەلىڭدى, حالقىڭدى تانىپ-قانىعادى. اباي جيىرما ءتورتىنشى قاراسوزىندە: ء«بىزدىڭ قازاقتىڭ دوستىعى, دۇشپاندىعى, ماقتانى, مىقتىلىعى, مال ىزدەۋى, ونەر ىزدەۋى, جۇرت تانۋى ەشبىر حالىققا ۇقسامايدى» دەيدى. وسى وي بۇگىنگى ادامداردىڭ شىنايى بولمىسىن سيپاتتايتىنداي. وزگە جۇرتتى تانۋىمىز, باعالاۋىمىز ءالى دە قىزىق. كوبىنە باسقا حالىقتى قازاققا ۇلگى-ونەگە ەتكەندى جاقسى كورەمىز. اسەرشىلمىز. تامسانعىشپىز. تابىنعىشپىز. جاقىندا قاراپايىم ءبىر ساتۋشىنىڭ اڭگىمەسى قايران قالدىردى. تۇرمىستىق تاۋارلار دۇكەنىنىڭ يەسى ءورىستىلدى قازاق ايەلى ەكەن. ودان الاتىن زاتىمىزدىڭ ساپاسىن سۇراعانىمىزدا: «مۇنى كوبىنە ورىستار ساتىپ الادى. وتە تاماشا. وكىنبەيسىز», دەدى. زاتتىڭ ماقتاۋىن اسىرعىسى كەلگەن پوشىمىنىڭ ءتۇرى. وسى ءبىر اۋىز سوزدە كوپ ماعىنا بار. «رەسەيدە وندىرىلگەن, ساپاسى جوعارى» دەگەندى ەستۋىمىز بار ەدى, ال ەندى ساۋداسىنا ورىستى مىسالعا كەلتىرىپ جارنامالاۋدى ءبىرىنشى رەت كەزدەستىرۋىمىز. اسا ءبىر ءمان بەرە قوياتىن نارسە ەمەس سياقتى, بىراق تۇسىنگەن جانعا «كوبىنە ورىستار ساتىپ الادى» دەۋدىڭ استارىندا سويقان ناسيحات جاتىر. نەتكەن سۇمدىق پايىم. بۇل جەردە بوتەن حالىقتىڭ نامىسىنا ءتىل تيگىزەيىن دەگەن نيەتىمىز جوق. جانىمىزدى كۇيدىرىپ, وزەكتەگى ورتكە ماي تامىزعان مۇلدە باسقا ماسەلە. «زاتتىڭ جاقسىسى مەن جامانىن تەك ورىستار عانا بىلەدى» دەگەن پيعىلدى ساۋدا جۇرگىزۋدىڭ امالىنا اينالدىرعان ساتۋشى ايەل وسى ءبىر اۋىز سوزىمەن ءوزىنىڭ دەڭگەيىن تومەندەتىپ تۇرعانىن سەزبەيتىنى وكىنتتى. ءبىر-بىرىمەن ورىسشا سويلەسىپ, ءوز حالقىنىڭ باعاسىن تومەندەتىپ جۇرەتىن مۇنداي جارامساقتارمەن بەتپە-بەت كەلگەندە, نە دەرىڭدى بىلمەي, ابدىرايسىڭ. ونسىز دا از قازاق ءبىر-بىرىمىزبەن بەت جىرتىسىپ, جاعامىزعا جارماسقاندا نە وپا تابامىز, دەگەن ويعا توقتالىپ, امالسىز ءۇنىمىزدى ىشىمىزگە جۇتىپ قالا بەردىك. «قارعايىن دەسەم, جالعىزىم, قارعامايىن دەسەم, جالماۋىزىم» دەگەندى قازاق وسىندايلارعا كۇيىنگەننەن ايتقان بولسا كەرەك.
* * *
ۇرپاق تاربيەسى – ۇلت تاربيەسى دەسەك, ءبىز قازىر ءار ۇلت ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن وزىق ويىمەن, عىلىم مەن بىلىمدەگى, ونەر مەن مادەنيەتتەگى ىلگەرى قادامىمەن, ىلكىمدى ىستەرىمەن عانا دالەلدەيتىن داۋىرگە تابان تىرەپ تۇرمىز. بۇگىندە بۇكىل ەل وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ قالۋدىڭ باسەكەسىنە كوشكەن. ياعني ەرتەڭگى كۇنى ەتەكتە قالىپ قويماۋدىڭ قامى. تىم قۇرىعاندا قورلانىپ, باسقانىڭ كومەگىنە تاۋەلدى بولماۋعا تىرىسىپ-باعادى. قانشاما ۇلتتار جەر بەتىنەن وسىنداي قام-قارەكەتسىزدىگىنەن, بولاشاعىنا دۇرىس باعدار جاساي الماعانىنان جويىلىپ كەتكەنى تاريحتان ءمالىم. ويتكەنى سانالىق دەڭگەيى قالىپتاسپاعان ۇلتتىڭ قورعانىس رۋحى السىرەيدى, كۇش-جىگەرى ۇزىلەدى... اركىمگە تامسانۋمەن, ارنەگە ۇمتىلۋمەن قانشاما التىن ۋاقىتىمىز زايا كەتكەن. جان-جاعىمىزعا, ەرتەگىگە تاڭىرقاۋىمىزدى قويماي, تەك قيالداپ, ارمان قۋىپ جۇرە بەرەتىن بولساق, ءومىر اتتى ۇلكەن تەڭىزدە قولتىعىمىزدان ەشكىم كەلىپ دەمەمەيدى. ءوزىمىزدى ءوزىمىز سۇيرەلەمەسەك, ءوزىمىزدى ءوزىمىز سۇيمەسەك, ءبىزدىڭ اڭسار-ارمانىمىزدى باسقا جۇرت قايتەدى؟! ءبىرىمىز امەريكاعا, ەندى ءبىرىمىز تاعى ءبىر ەلگە ۇمسىنىپ, «اناعان قاراپ بوي تۇزەسەك, قۇلپىرعان ەلگە اينالىپ كەتكەلى تۇرمىز», «مىنادان ۇلگى الساق, ايىمىز وڭىنان تۋا سالادى ەكەن» دەگەن سياقتى باقىتتى باسقا ەلدەن ىزدەۋدى قوياتىن كەز كەلدى. بۇل تۇسىنىك بويىنشا بىزدەن باسقانىڭ ءبارى باقىتتى دا, ءبىز عانا «باقىتسىز جامالدىڭ» كۇيىن كەشىپ وتىرعان سياقتى بولامىز. ونسىز دا ۇلتتى بايىرعى ءتول بولمىسىنان ايىرۋعا بارىنشا كۇش جۇمساعان وتارلاۋشى يمپەريالاردان جەگەن تاياعىمىز از ەمەس ەدى. سونداي زوبالاڭ-زۇلماتتان امان قالعان قازاق دالاسىن ەندى مۇنان بىلايعى ۋاقىتتا وزگەلەردى, وزىنە تامسانتاتىن, تانىتاتىن, سىيلاتا الاتىن, ۇنىنە باسقالار قۇلاق اساتىنداي بايتاق ەل دەڭگەيىنە جەتكىزۋگە مۇددەلى بولۋىمىز كەرەك. قوعام ءوزىنىڭ ءتول بولمىسىن تۇگەل زەردەلەپ, تانىمايىنشا باسەكەگە قابىلەتتى بولا المايدى ەكەن. ەلدىڭ دامۋ بولاشاعىن ايقىندايتىن, قوعامنىڭ دامۋ ءورىسىن كەڭەيتەتىن رۋحاني ىرگەتاسىمىز بەرىك بولۋى ءۇشىن جاڭا ۋاقىتتىڭ وزىق دۇنيەلەرىن وزىمىزگە ءتان قۇندىلىقتار مەن قاسيەتتەردى ساقتاي وتىرىپ باعىندىرا الساق, ۇرپاق تاربيەسىندە قوعام تاراپىنان جىبەرىلىپ جاتقان قاتەلىكتەرگە توسقاۋىل قويىلار ەدى, ۇلتتىڭ مادەنيەتىنە جات قۇبىلىستاردىڭ ەتەك جايۋىنا جول بەرىلمەس ەدى.
* * *
الەمدىك ساحنادا كىمنىڭ قاي ورىنعا جايعاساتىنى وركەنيەتكە قوسقان ۇلەسىمەن بەلگىلەنىپ جاتىر. سوندىقتان بانكتەن نەسيە الىپ قۇدالىق, توي-دۋمان وتكىزۋدى تىيىپ, جيعان داۋلەتىمىزدى, قايرات-قۋاتىمىزدى قازاقتىڭ الەم وركەنيەتىنە قوساتىن ۇلەسىنە جۇمساساق, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى؟! بولاشاقتىڭ بوساعاسىندا قالماي, تورتكۇل الەمنىڭ تورىنە وزعىمىز كەلسە, سولاي ىستەۋگە ءتيىسپىز. مىندەتتىمىز. بۇعان مىسالدى تاريحتان, الىستان ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق. اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن اقىن شىعارمالارىنىڭ الەم تىلدەرىنە, اتاپ ايتقاندا, اعىلشىن, اراب, تۇرىك, قىتاي, نەمىس جانە جاپون تىلدەرىنە قازاق تىلىنەن تىكەلەي اۋدارىلۋى ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدىڭ عالامات جەتىستىگىنە بالانادى. العاش رەت ۇلى اقىندى اعىلشىن تىلىنە اۋدارۋ, باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ جۇمىسىنا كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى باسپاسىنىڭ, يسپان تىلىندە سويلەتۋگە سەرۆانتەس ينستيتۋتى مەن «Visor» باسپاسىنىڭ, فرانتسۋز تىلىنە اۋدارۋ, باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋعا فرانتسيانىڭ ەڭ ءىرى گاليمار (Editions Gallimard) باسپا ءۇيىنىڭ, يتاليان تىلىندەگى اۋدارماعا يتاليا ءىرى باسپالارىنىڭ ءبىرى – «Gruppo Mondadori»-ءدىڭ, ابايدى اراب الەمىنە تانىستىرۋعا اراب مەملەكەتتەرى ليگاسىنىڭ ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت ۇيىمى (ALECSO) باسپا ءۇيىنىڭ, قىتاي تىلىندە سويلەتۋگە تانىمال جازۋشى, قحر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى اقپار ءماجيتتىڭ, تۇرىك تىلىنە اۋدارۋ جۇمىسىنا تۇرىك ادەبيەتى قورى باسپاسىنىڭ (Türk Edebiyati Vakfi), جيناقتى نەمىس تىلىنە اۋدارۋ جانە باسىپ تاراتۋعا «Alles Druckbar» باسپاسىنىڭ, جاپون تىلىنە اۋدارىلۋىنا توكيو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ساكاي حيروكي, قازاق ادەبيەتىن زەرتتەۋشى ميكيا نيشيمۋرا, جاپون-قازاق سوزدىگىن قۇراستىرۋشى, اۋدارماشى شيگەنوبۋ ماسۋدجيمالاپتىڭ قاتىسىپ, «حانادەنشا» باسپاسىنىڭ تارتىلۋى بۇل جوبانىڭ جوعارى سيپاتتا, مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولعا الىنعانىن اڭعارتادى. مۇنداي اۋقىمدى جۇمىس بۇرىن-سوڭدى ادەبيەت الەمىندە بولعان ەمەس. بىزدەگى بارلىق سالاعا قازىر وسىنداي ۇلتتىق جوبالار قاجەت-اق.
* * *
سانا قۇلدىعىنان قۇتىلىپ, ءوزىڭدى ماتەريالدىق تا, رۋحاني دا جاعىڭنان ازات ەكەنىڭدى سەزىنبەسەڭ, ورمەكشىنىڭ تورىنداعى شىبىننىڭ ايانىشتى حالىنە ءتۇسۋ وپ-وڭاي. وسى ورايدا قازاقتى قازاق قىلىپ تۇراتىن ۇلتتىق بولمىسى قانداي بولۋى كەرەك دەگەن سۇراق تۋادى. ويتكەنى ۇلتتىق بولمىسىنان ايىرىلعان ادامنىڭ تۇراقتى مەكەنى بولمايدى, مۇرنىن تەسكەن تايلاقتاي الدامشى تىرلىكتىڭ جەتەگىنە قۇلدىراڭداپ ەرىپ جۇرە بەرەدى. كىم بال جالاتسا, سونىڭ ايتقانى زاڭعا تەلىنىپ, جات اعىم مەن ءتۇرلى نانىم-سەنىمنىڭ قۇربانىنا اينالۋى عاجاپ ەمەس. بولمىسىن جوعالتقان ۇلتتىڭ كەلەشەگى كەلتە بولارى انىق. جاقىندا ازامات قۇرمانعاليەۆ ەسىمدى ازامات فەيسبۋكتەگى پاراقشاسىندا باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنا حەللوۋين ساباعىن وتكىزگەن مۇعالىم مەن وقۋشىلاردىڭ سۋرەتىن جاريالادى. اۆتور جازباسىندا: «وسىدان سوڭ كەلەر ۇرپاق پەن بولاشاقتان ءۇمىت كۇتپەسە دە بولاتىن سياقتى. ...بەسىكتەن بەلى شىقپاعان, نەنىڭ جامان, نەنىڭ جاقسى ەكەنىن ءالى دۇرىس اجىراتا بىلمەيتىن باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى وسى حەللوۋيننىڭ قايدان, قالاي كەلگەنىن بىلە مە ەكەن وزدەرى؟!
...جالپى, مەكتەپ قابىرعاسىندا وسىنداي ءىس-شارا وتكىزۋگە قانشالىقتى رۇقسات ەتىلگەن؟..» دەگەن جانايقايىن جەتكىزدى. اقپارات كوزدەرى مالىمەتتەرىنە جۇگىنسەك, بەيرەسمي مەرەكە رەتىندە تىركەلگەن 31 قازانداعى حەللوۋين مەرەكەسى مەكتەپ وقۋشىلارىنا ءبىراز جىلدان بەرى دارىپتەلىپ كەلە جاتقانعا ۇقسايدى. مىسالى, الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانى اقباستاۋ ورتا مەكتەبىنىڭ اعىلشىن ءتىلى ءپانى مۇعالىمى شولپان ابدۋقالىقوۆانىڭ «BILIMDILER.KZ» پورتالىنا 2012 جىلى 16 قىركۇيەكتە جاريالانعان مىنا ءبىر ادىستەمەلىك ساباعى وسى ويىمىزدىڭ راستىعىنا كوز جەتكىزەدى:
«7 سىنىپتا وتكىزىلەتىن بۇل سىنىپتان تىس ساباق وقۋشىلاردىڭ اعىلشىن ەلىنىڭ مادەنيەتى تۋرالى ءبىلىمىن كەڭەيتۋگە, وسى حالىقتىڭ سالت-ءداستۇرىن بىلۋگە, وقۋشىلاردىڭ ءتىلىن دامىتۋعا ارنالعان. ساباقتىڭ تاقىرىبى: Celebrating Halloween. ماقساتى: 1. وقۋشىلاردىڭ وسى تىلدە سويلەيتىن حالىقتاردىڭ مادەنيەتى جونىندە, سالت-داستۇرلەرى جونىندە بىلىمدەرىن كەڭەيتۋ; 2. وقۋشىلاردىڭ ءتىلىن دامىتۋ, سوزدىك قورىن تولىقتىرۋ. 3. اعىلشىن حالقىنىڭ مادەنيەتىنە قىزىعۋشىلىق تۋدىرۋ, ولاردىڭ سالت-داستۇرلەرىن ءبىلۋ, جاۋاپكەرشىلىككە تاربيەلەۋ. قولدانعان قۇرالدار: رۋحتاردىڭ, جەزتىرناقتاردىڭ, جارقاناتتىڭ, سكەلەتتىڭ كوستيۋمدەرى اسقاباق, بالاۋىز, كومپيۋتەر, ينتەراكتيۆتىك تاقتا, شارلار, تاتتىلەر, «Happy Halloween!» تاقىرىبىنا ارنالعان سۋرەتتەر, جاڭا سوزدەر». قازاقتىڭ بالاسىنا كوك تيىندىق پايداسى جوق مەرەكەنى تاپتىشتەپ تۇسىندىرگەن مۇعالىمنىڭ ءسوزىن ءارى قاراي وقۋعا ءداتىمىز شىداماعاندىقتان جابا سالدىق. ءالى وڭ مەن سولىن تانىپ ۇلگەرمەگەن بالانىڭ كوكىرەك كوزىن اشۋعا ءتول داستۇرلەرىمىز نەگە وسىلاي جوعارى دەڭگەيدە ناسيحاتتالمايدى؟ جات ەلدىڭ جان شوشىرلىق قۇبىجىق بەينەسىنە ەلىكتەپ وسكەن ولار كەيىن قاي ەلدىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتەدى؟ مۇنداي ماسقارالىقتى ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا جاسالعان قاستاندىق دەپ سانايمىز. بالالاردى بوگدەنىڭ بوزىنە ەلىكتىرگەنشە, قازاقتىڭ ۇمىتىلا باستاعان «اسىق اتۋ», «اقسۇيەك», «ۇشتى-ۇشتى», «ايگولەك», «سوقىرتەكە», «اقشامشىق»... سياقتى ۇلتتىق ويىندارىمەن بايلانىستىرىپ ساباق وتسە, ۇلتتىق بولمىسىمىزعا جاراسىمدى دۇرىس تاربيە قالىپتاسپاي ما؟
ەڭ قورقىنىشتىسى, جىلدان-جىلعا بۇل پالەكەتتىڭ اياسى كەڭەيمەسە, كەميتىن ءتۇرى جوق. استاناداعى كەي كافەلەردە وسى كۇنى اسقاباقتىڭ ىشىنە شام جاعىلىپ, قىزمەت كورسەتۋشىلەردىڭ بەت-اۋىزىنداعى قورقىنىشتى بوياۋ جۇرتتىڭ ۇرەيىن تۋدىرىپ ءجۇر. ءتىپتى «بليۋز» كافەسىندە جات ەلدىڭ بۇل مەرەكەسىنە قارسى پىكىرىمىزدى باسشىسىنا ايتىپ بارۋىن سۇراعانبىز. الايدا تاعى دا سول باياعى اباي اتامىزشا ايتقاندا, «اداسقان كۇشىك سەكىلدى. ويلارىم جۇرتتا قالدى ۇلىپ» دەمەكشى, ەسكەرتپەمىزگە قىڭق ەتكەن جاندى بايقاي قويمادىق. مۇنان اسقان سوراقىلىق بولا ما؟! جىلدىڭ سوڭىندا ۇلكەن قالالارداعى بارلىق دۇكەن شىرشانىڭ سالپىنشاق ويىنشىقتارىنا, «روجدەستۆو» مەرەكەسىنىڭ سۋرەتتەرىنە تولىپ كەتەدى. ساتۋشىلارىمىز باسىنا سانتا كلاۋستىڭ قالپاعىن كيىپ الاتىندى شىعاردى. ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ كومەسكىلەنىپ, كەرىسىنشە اتا-داستۇرىمىزبەن قابىسپايتىن وسىنداي مەرەكەلەردىڭ جادىمىزعا شەگەلەنۋى كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەدى. بۇل – ساناسى ۋلانىپ, بايىرعى بابالار ءداستۇرىن مەنسىنبەگەن قوعامنىڭ بەلگىسى. بۇل – ءوزىن وزگەدەن كەم سانايتىن, ۇلتتىق بولمىستان ادا, ەلدىك مۇددە-مۇراتتان جۇرداي سانا. ءبۇتىن ءبىر ۇلتتىڭ اداسۋىنا اكەلىپ سوقتىراتىن حەللوۋين, اۋليە ۆالەنتين كۇنى سەكىلدى جات ەلدىڭ ءومىر سالتىن دارىپتەيتىن, ز ۇلىمدىق پەن ارسىزدىقتى ۇلگى-ونەگە ەتىپ كورسەتەتىن ونداي ارام شوپتەردى تۇبىنە دەيىن سۋىرىپ جۇلىپ تاستاماساق, ۇلتتىق كەلبەتىمىزگە سىن.
* * *
ءوزىن باعالاماعان, وزىنە-ءوزى جانى اشىماعان جۇرت داندايسىپ, ماسايراپ, تاپقان تابىسىن تويعا شاشىپ-توككەنگە ءماز بولادى. ال ەرتەڭىن ويلاعان ەستى ەلدىڭ ۇرپاعى ءبىلىم قۋىپ, عىلىمدا كەرەمەت جاڭالىق اشقانىنا قۋانىپ جاتىر. تەحنولوگياسىمەن, مادەنيەتىمەن وزساق دەيدى. «شىرىلداۋىق شەگىرتكە ىرشىپ ءجۇرىپ ءان سالعان. كوگالدى قۋىپ گولايتتاپ, قىزىقپەن ءجۇرىپ جازدى العان» دەمەكشى, وكىنىشكە قاراي, بىزدەگى باي-باعلاننىڭ دەنى شەتەلگە قىدىرىپ, جون ارقاسىن تەڭىزدىڭ قۇمىنا قىزدىرعانعا, دۇركىرەتىپ توي وتكىزگەنگە, بايگەگە قوس-قوس ماشينا تىگىپ, جالعاندى جالپاعىنان باسقانعا ريزا. اباي اتامىزدىڭ ولەڭىندەگى «وسەك, وتىرىك, ماقتانشاق, ەرىنشەك, بەكەر مال شاشپاعى» ادام بويىنا ەنسە, البەتتە ول جاننىڭ يمانى كەمىپ, رۋحى السىرەيدى. داراقىلىق, ماقتانشاقتىق – قاسىرەت, ال بارىڭدى ايالاي ماقتانا ءبىلۋ ونەگەلىك دەسەك, جەلبۋازدىققا سالىنىپ, «بوراتقا» بۋلىققان ءبىر ساتتىك كوڭىل كۇي اۋانىنداعى نامىسشىلدىق ەمەس, انىققا تابان تىرەي سويلەۋ مادەنيەتى قاجەت بۇگىن.
ول ءۇشىن ءتالىم-تاربيە قۇرالى سانالاتىن تەلەارنالارداعى انيماتسيادان باستاپ, بارلىق ونىمدەر ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ ناسيحاتتالۋىنا قىزمەت ەتسە دەيمىز. تەلەارنالاردى اشىپ قالساڭىز – وڭشەڭ وزدەرىن جۇلدىز ساناعان بىرەۋلەر. ساعاتتاپ سولاردىڭ ءومىرى مەن ءجۇرىپ-تۇرعانى ناسيحاتتالىپ جاتادى. اقسەلەۋ سەيدىمبەك پەن جانىبەك كارمەنوۆتىڭ قازاق تەلەۆيزياسىنان تاراعان سوناۋ ءبىر جىلدارداعى سىر-سۇحباتتىق ادەبي-سازدى باعدارلامالارى اعا ۇرپاقتىڭ جادىنان ءالى كۇنگە نەگە وشپەي كەلەدى؟ ەكەۋى دە ءوز سالاسىنىڭ ناعىز بىلگىر مامانى بولعاندىقتان. وسىدان كەلىپ حالىق اراسىندا «جانىبەك ءان سالادى, اقسەلەۋ تامسانادى…» دەگەن قاناتتى تىركەس پايدا بولعان ەدى. حالىق پەن تەلەۆيزيانىڭ ءۇنى, مۇددەسى ەگىز بولاتىن. كوشە اندەرى ەمەس, كوشەلى اندەر تىڭدالاتىن. «بوزتورعاي» ءانى بىلاي تۋعان ەدى» بولماسا «كوكشولاق» – اقىننىڭ باسىنان كەشكەن قايعىسىن ك ۇلىپ وتىرىپ جەتكىزگەن ۇلكەن مۇڭى بار, ويى بار ءان, سوندىقتان وسىنى ورىنداعان كەزدە قاشان دا سول زەردەلىلىكتى ۇمىتپاي وتىرعان ابزال عوي» دەگەن سىڭايدا ءار ءاننىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى قاتار سىر شەرتىلۋىمەن مۋزىكالىق جاۋھار تۋىندىلار حالىقتىڭ جانىنا جاقىنداي تۇسپەدى مە؟! ءار جاقسى ءاندى ناسيحاتتاردا وسى ءداستۇردى جالعاستىرىپ, قازاقتىڭ قازىناسىنا اينالدىرا بەرۋگە قازىر كىم كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر؟ ءان-مارجانى تۋرالى بىلىكتى ماماندار سويلەپ, شىنايى ونەر ادامدارى قاتىستىرىلسا رۋحاني مۇرا قاعاجۋ تارتپاس ەدى-اۋ. شەتەلدىڭ سەريالدارى مەن باتىسقا ەلىكتەۋدەن تۋعان توك-شوۋلاردان گورى قازاقتىڭ كەلەشەگىنە قاجەت وسىنداي دۇنيەلەر قىمبات ەمەس پە؟!
