مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىل قازاقستان حالقىنا ارناعان «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا كۇردەلى كەزەڭدەگى كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرۋدىڭ جولىن كورسەتىپ بەردى. پرەزيدەنت ەكونوميكالىق قولداۋعا باعىتتالعان بارلىق مىندەتتەمەلەر ورىندالاتىنىن جەتكىزىپ, بۇل ماقساتقا ۇلتتىق قوردان 1 ترلن تەڭگە بولىنەتىنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن قۇرۋدا نەگىزگى ماقسات – جۇمىستىڭ بارىسى ەمەس, ناتيجەسى بولۋى كەرەكتىگى ءسوز بولدى. پارلامەنت پالاتالارىنىڭ اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە بەرۋگە بولاتىن ەگجەي-تەگجەيلى باياندالاتىن نورمالاردى دا قاراستىرۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرعانى ايتىلدى. ياعني مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قىزمەتىن قايتا قاراۋدا قولعا الىناتىن تۇبەگەيلى رەفورمالار بارىسىندا زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ دا يىعىنا تۇسەتىن سالماقتىڭ جەڭىل بولمايتىنى, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگى اۋىرلاي تۇسەتىنى بايقالدى.
بيىلعى جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەن ەكونوميكانىڭ دامۋ باعدارىنا نەگىز بولاتىن جەتى قاعيدات پەن تەڭگەرىمدى اۋماقتىق دامۋ مىندەتتەرى اياسىندا قولعا الىناتىن جۇمىستار وتە وزەكتى. ماسەلەن, پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگى مەن وڭتۇستىك-شىعىس وڭىرلەرىنىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋ كەرەگىن جەتكىزدى. «اگرارلىق سەكتورعا ءداستۇرلى قولداۋ كورسەتۋمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭدەتىپ قايتا وڭدەۋگە, تاماق جانە توقىما ءوندىرىسىن دامىتۋعا, قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعارۋعا جانە ونەركاسىپتىڭ وزگە دە سالالارىنا باسا نازار اۋدارۋ قاجەت» دەدى پرەزيدەنت.
ماقتا شارۋاشىلىعىن ماندىتپاعان ماسەلە
پارلامەنت دەپۋتاتتارى بۇل ماسەلەگە ۇدايى نازار اۋدارىپ كەلەدى. ماجىلىستەگى پارتيالار فراكتسيالارى مەن دەپۋتاتتىق توپتاردىڭ, اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرىمەن بىرگە جانە دەربەس تۇردە دۇركىن-دۇركىن دەپۋتاتتىق ساۋالدار ۇكىمەت باسشىلارىنا جولدانىپ, ناتيجەلى شارالار قابىلداندى. مەنىڭ ءوزىم 2016 جىلى 24 ناۋرىزدان باستاپ VI سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ مۇشەسى رەتىندە زاڭ جوبالارىنا 100-دەن اسا ۇسىنىس بەردىم, سونىمەن بىرگە وسى ۋاقىتقا دەيىن 150-گە جۋىق ءوتىنىش قارالدى. سونىڭ ءبىرى – اگرارلىق سەكتوردا ايتارلىقتاي ماڭىزى بار ماقتا شارۋاشىلىقتارىن دامىتۋ ماسەلەسى بولاتىن.
ەلباسى – تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى 2017 جىلعى 31 قاڭتارداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋ مىندەتىن قويدى. جالپى, قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ بولاشاعى زور. كوپتەگەن پوزيتسيالار بويىنشا الەمدەگى ەڭ ءىرى اگرارلىق ەكسپورتتىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى بولا الامىز. «Made in Kazakhstan» برەندى وسىنداي ونىمدەردىڭ ەتالونى بولۋى قاجەت. ءبىز 2016 جىلدىڭ قازانىندا ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ اتىنا ماقتا سالاسىنا قاتىستى ساۋال جولداعان بولاتىنبىز. بۇل ماسەلەگە اينالىپ كەلە بەرەتىنىمىز, ماقتا شارۋاشىلىعى دا قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىندا ەرەكشە ورىن الادى. تۇركىستان وبلىسى اۋىلدىق جەرلەرىنىڭ 500 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى وسى سالادا جۇمىس ىستەپ, تابىس تابادى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى مەن ءال-اۋقاتى, كوبىنەسە, ماقتا شارۋاشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگىنە بايلانىستى. ماقتا ءوندىرۋ بۇگىنگى تاڭدا نارىقتىق ەمەس, الەۋمەتتىك ماسەلەگە اينالدى. ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار مەن جۇمىسسىزدار ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ رەزەرۆى بولىپ سانالادى. مىسالى, 15 جىلعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن شيكى ماقتانى جيناۋ – 460 مىڭ توننا, ال ەگىستىك الاڭى 200 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. بۇل كەڭەستىك كەزەڭ كورسەتكىشىنەن 60%-عا جوعارى. ەكسپورت 147 ملن دوللاردى قۇرادى. ءوندىرىستىڭ وسۋىنە ەكى نەگىزگى فاكتور اسەر ەتتى: بىرىنشىدەن: كاسىپكەرلەر ماقتا تالشىعىن ەكسپورتتاۋ ارناسىن ۇيىمداستىردى; ەكىنشىدەن, اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنە فيۋچەرس سىزباسى ۇسىنىلىپ, وعان نەسيە تارتىلدى. ماقتا زاۋىتتارى سالانىڭ نەگىزگى ينۆەستورلارى بولدى. ماسەلەن, 2004-2007 جىلدارى ماقتا شارۋاشىلىعىنا جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 6 ملرد تەڭگەدەن استام قارجىنى قۇراپ, اتالعان سالا اجەپتاۋىر وركەندەدى.
ال بۇدان كەيىنگى جىلداردا ەگىستىك الاڭدارىنىڭ جارتىسىنا دەيىن قىسقارىپ, تۇقىمدىق ماتەريالدىڭ توزۋى سالدارىنان ماقتانىڭ ساپاسى ناشارلاپ كەتتى. بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە, 2007 جىلى ماقتا قولحاتتارى جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى ەدى. بۇل ءتيىمسىز بولىپ, قارجىلاندىرۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسىن بۇزدى, سايىپ كەلگەندە سالانىڭ قۇلدىراۋىنا اكەپ سوقتى. ەكىنشىدەن, نارىقتاعى بۇكىل ويىنشىلار قاراجاتتى دوللارلىق بالامادا تارتتى, الايدا دوللار كۋرسىنىڭ كۇرت وزگەرۋىنە بايلانىستى, قاراجات تارتۋ مۇمكىن بولمادى. مەملەكەتتىڭ سۋبسيديا تۇرىندەگى ارەكەتى دە كومەكتەسپەدى. ايتالىق, 2015 جىلى 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا ماقتا شيكىزاتىن جيناۋ 450 مىڭ توننادان 255 مىڭ تونناعا دەيىن تومەندەدى, ەگىس القاپتارى 200 مىڭ گەكتاردان 99 مىڭ گەكتارعا دەيىن ازايدى. اقشالاي ەسەپتەسەك, 2007 جىلى ەكسپورت 147 ملن دوللاردى قۇراسا, ال 2015 جىلى 49 ملن دوللارعا دەيىن ءتۇستى. وسىعان وراي 2016 جىلدارى پرەمەر-مينيسترگە, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارىنا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترىنە جولداعان ساۋالدارىمىزدا شۇعىل شارالاردى قابىلدايتىن كەز كەلگەنىن, ويتكەنى سالانىڭ توقىراۋى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا تەرىس اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزدىك.
ماقتا شارۋاشىلىعىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن الەۋەتى زور. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن بيزنەس-قوعامداستىقتاردىڭ ماقساتقا ساي جۇمىسى بولسا, ماقتا شارۋاشىلىعى ەكونوميكانىڭ رەنتابەلدىلىگى جوعارى سەكتورى بولۋى مۇمكىن. وسى ايتىلعاندارعا بايلانىستى جانە ەلىمىز ءۇشىن ماقتا سالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, سونداي-اق ينۆەستيتسيالار تارتۋعا جاعداي جاساۋ ماقساتىندا كەلەسى شارالاردى قابىلداۋدى سۇرادىق. بىرىنشىدەن, مۇددەلى مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا, ماقتا نارىعىنا قاتىسۋشىلارمەن بىرلەسىپ, پروبلەمالى ماسەلەلەردى قاراۋ. ەكىنشىدەن, ماقتا سالاسىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن قاراجات تارتۋدىڭ كۇردەلىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, زايم نەگىزىندە ۇزاقمەرزىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ بالامالى تەتىكتەرىن (ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن باسقا) قاراستىرۋ. ۇشىنشىدەن, ساپالى تۇقىمدىق ماتەريالدى الۋدىڭ وزەكتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى ماسەلەنى شەشۋ جولدارىن ىزدەۋ.
دەپۋتات رەتىندە وسى ماسەلەنىڭ زاڭنامالىق نەگىزىمەن شۇعىلدانعانىما, ياعني جۇمىس توبىنىڭ توراعاسى رەتىندە اينالىسقانىما ءتورت جىلدىڭ ءجۇزى بولعانىمەن, بۇل سالا اگرارلىق سەكتوردا ۇزاق جىلدار بويى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ماعان ەتەنە تانىس. ءبىرشاما جىل ماقتا شارۋاشىلىعىندا ورنى بار «نيمەكس» كورپوراتسياسىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىندە, وسى سەرىكتەستىككە قاراستى شاردارا ماقتا تازالاۋ زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تا جۇمىس ىستەگەندىكتەن ىلگەرىدە قابىلدانعان «ماقتا سالاسىن دامىتۋ تۋرالى» زاڭنىڭ ماقتا وسىرۋشىلەر مەن وڭدەۋشىلەردىڭ اياعىن تۇساۋلاپ تاستاعانىن بىلەمىن. جۋىردا وسى تولايىم ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە قارالعان بۇل زاڭنىڭ كەمشىلىكتەرى رەتتەلىپ, اتالعان سالادان كۇدەرىن ۇزگەن اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ وكىلدەرىنە ۇلكەن ءۇمىت سىيلايتىنىنا سەنىمدىمىن. بۇل اگروونەركاسىپتەگى ماڭىزدى سالانىڭ قايتادان قالپىنا كەلۋىنە جول اشادى. سونداي-اق اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ساباقتاس سۋمەن قامتۋ, سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ترانسشەكارالىق وزەندەردى ادىلەتتى ءبولىسۋ, اۋىز سۋ ماسەلەسىن شەشۋ, جىلىجايلار جۇمىسىن جانداندىرۋ بويىنشا دا كوپتەگەن ۇسىنىستار دەپۋتاتتىق ساۋال تۇرىندە سالالىق ۆەدومستۆولارعا جولداندى.
اۋە تاسىمالىنىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە باعىتتالدى
ەلىمىز «جاڭا جىبەك جولى» جوباسىنا بەلسەنە قاتىسىپ, حالىقارالىق كولىك-بايلانىس اعىنىنىڭ مۇمكىندىكتەرى اياسىندا ساۋدا, ينۆەستيتسيا جانە تەحنولوگيالىق حابقا اينالۋدى كوزدەيدى. بۇل رەتتە ەلباسى ۇكىمەتكە 2020 جىلعا قاراي جولاۋشىلار تاسىمالداۋ ءترانزيتىن 4 ەسەگە, جۇكتى 7 ەسەگە, ترانزيتتەن تۇسەتىن تابىستى 4 ملرد دوللارعا دەيىن كوتەرۋدى جۇكتەگەنى بەلگىلى. وسى ورايدا ەلىمىزدە وتاندىق اۋە كومپانيالارىنىڭ تاريفتەرى بۇرناعى جىلداردا قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىنا اجەپتاۋىر سالماق سالاتىن. بۇل رەتتە «اشىق اسپان» كەلىسىمىنە قاتىسۋشىلار قاتارىن ارتتىرۋ ارقىلى باسەكەلەستىكتى كوتەرۋ, تاسىمال قۇنىن تومەندەتۋ, اۋە تاسىمالى كولەمىن ۇلعايتۋ ماسەلەسىن دەپۋتاتتىق ساۋال رەتىندە كوتەرۋدىڭ ناتيجەسىندە باس پروكۋراتۋرا تاراپىنان ءتيىستى تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلىپ, انىقتالعان قۇقىقبۇزۋشىلىقتار بويىنشا ايىپپۇل سالىنىپ, بيلەت قۇنىن ايتارلىقتاي تومەندەتۋگە قول جەتكىزدىك.
«اشىق اسپان» جۇيەسىنە كوشكەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, بۇل سىرتقى الەممەن ينتەگراتسيالىق ۇردىستەردى جەدەلدەتىپ, بارىس-كەلىستى وڭايلاتادى, ادامي جانە باسقا دا رەسۋرستاردىڭ قوزعالىسى مەن سىرتقى ساۋدانى كەڭەيتەدى, تۋريستىك سالانىڭ وسىمىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, ماروككوعا 2006 جىلى 22 جاڭا شەتەلدىك اۋە كومپانياسى ءوز رەيستەرىن ورىنداي باستادى, 2010 جىلى اتالعان ەلگە 6 ملن تۋريست كەلدى, ال تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا 20 ملرد ەۋرونى قۇرادى. مۇنداي مىسالدى يزرايل مەن وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىنەن دە كورۋگە بولادى. اۋە تاسىمالىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ شىن مانىندە اتالعان سالانىڭ ليبەرالدانۋىنا, ىشكى جانە سىرتقى جولاۋشىلار اعىنىنىڭ ارتۋىنا, سول ارقىلى اۋە كەڭىستىگى الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ىسپەتتى الاڭداردىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە, تۋريستەردىڭ ەلىمىزگە كەدەرگىسىز ءارى قولايلى جەتۋىنە, اۋە ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
دەپۋتاتتىق ساۋال اياسىندا كوتەرىلگەن وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ۇلت دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا نازار اۋدارۋعا بايلانىستى بولدى. ماسەلەن, بۇقارالىق دەنە شىنىقتىرۋدى دامىتۋعا ەشقانداي قارجى قاراستىرىلمايدى. ال ەلىمىزدە جۇمىس ىستەيتىن 45 فۋتبول كلۋبى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلادى جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ دەمەۋشىلىك سالىمدارى بار. قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ ۇلكەن بولۋىنا قاراماستان, قازاقستاندىق فۋتبولعا الەمدىك ارەنادا ازىرشە ورىن جوق. باسقا سپورت تۇرلەرىنىڭ قارجىلاندىرىلۋى الدەقايدا قاراپايىم بولسا دا, وليمپيا ويىندارىندا, الەم چەمپيوناتتارىندا, ازيا ويىندارىندا جاقسى ناتيجە كورسەتىپ ءجۇر. ال كلۋبتاردىڭ كرەديتورلىق بەرەشەگى دە ازايمايدى. الەمدەگى كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى توتەنشە جاعداي كەزىندە بارلىق سپورت تۇرلەرىنە بيۋدجەتتىك شىعىنداردى قايتا قاراۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى. ەۋروپا ەلدەرى, سونداي-اق رەسەي ماماندار مەن لەگيونەرلەردەن باس تارتۋدى جاقتادى. قازىر بۇقارالىق دەنە شىنىقتىرۋدى دامىتۋ ماسەلەسى ماڭىزدى. وسى رەتتە شەتەلدىك ماماندار مەن سپورتشىلاردى تارتۋ تاجىريبەسىنەن باس تارتۋ; بارلىق سپورت تۇرلەرىنە جۇمسالاتىن شىعىنداردى ايماقتار بويىنشا تالداۋ ءار سپورت تۇرىنە بيۋدجەتتىڭ بىرىڭعاي نورمالارىن ورناتۋ ماسەلەلەرى وتە وزەكتى.
ورمانعا ويلى
كوزقاراس قاجەت
مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ الداعى بەس جىلدا ورماندى القاپقا 2 ملرد, ەلدى مەكەندەرگە 15 ملن اعاش وتىرعىزىلاتىنىن ايتتى. جالپى, بيولوگيالىق الۋان تۇرلىلىگى مەن لاندشافتتاردىڭ بايلىعى جونىنەن ورتالىق ازيادا الدا تۇرعانىمەن قازاقستان ورمانى از مەملەكەت سانالادى. ورمان ەل اۋماعىنىڭ ءتورت پايىزدان جوعارى بولىگىن عانا قامتيدى. بۇل كورسەتكىشكە سەكسەۋىل ەكپەلەرى ارقىلى عانا قول جەتىپ وتىر. ويتكەنى سەكسەۋىل ورمان القاپتارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن الىپ جاتىر. ورمان سالاسىنىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كۇش-جىگەرى جۇيەسىز جانە بەرەكەسىز سيپاتتا قالىپ كەلەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان وبلىس ورتالىقتارىنىڭ توڭىرەگىندە جاسىل ايماقتاردى دامىتۋعا ءتيىستى دارەجەدە كوڭىل بولىنبەيدى. «قالالاردىڭ جاسىل ايماقتارىنىڭ قۇرامى جانە مولشەرى» مەملەكەتتىك ستاندارتىنا سايكەس, جاسىل ايماقتار كولەمى 326 مىڭ گەكتار بولۋى ءتيىس. الايدا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن وبلىس ورتالىقتارىنىڭ جاسىل ايماقتارىنىڭ كولەمى 111 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. ورمان – ەكولوگيانىڭ تىرەگى. ياعني كليماتتى, وزەندەر اعىسىن رەتتەۋدە, اۋا باسسەينىن تازارتۋ جانە توپىراقتى ەروزيادان قورعاۋدا, كومىرتەگىنىڭ وراسان زور جىل سايىنعى مولشەرىن جيناۋشى رەتىندە جانە باسقا دا ماڭىزدى ەكولوگيالىق قىزمەتىنىڭ تولىق تىزبەسىن ايتىپ وتۋگە بولادى. مىسالى, شىعىس قازاقستاننىڭ مايقاراعاي ورماندارى ەرتىسكە كەلىپ قۇيىلاتىن نەگىزگى ساعالار سانالاتىن ءۇبى, ءۇلبى, بۇقتىرما, قارا ەرتىس وزەندەرىنىڭ اعىستارىن قالىپتاستىرادى. ورماننىڭ سۋ قورعاۋداعى وراسان زور رولىنە دە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر دالەل. ويتكەنى وسى وزەندەردىڭ جوعارعى ساعالارىندا ونەركاسىپتىك ماقساتتا جاپپاي اعاش كەسۋدىڭ سالدارىنان ەرتىسكە قۇياتىن سۋىنىڭ جىل سايىنعى ىسىرابى 1,5 ملرد تەكشە مەترگە, ماۋسىمدارداعى وزەن دەڭگەيلەرىنىڭ ايىرماسى 3 مەترگە دەيىن جەتكەن. وسىنىڭ ءبارى شىعىس قازاقستاننىڭ مايقاراعاي ورماندارىن ساقتاۋ قاجەتتىلىگىن اڭعارتادى. سونداي-اق ەندەميكالىق, سيرەك كەزدەسەتىن جانە جويىلىپ بارا جاتقان تۇرلەردى, بىرەگەي جانە ەتالوندى ۋچاسكەلەردى, جالپى العاندا تابيعي ەكوجۇيەلەردى ساقتاۋدىڭ نەعۇرلىم ءتيىمدى شاراسى رەتىندە دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار (ەقتا) جۇيەسىن قۇرۋدى مويىنداعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. قازاقستاندا جاڭا ەقتا-لار قۇرۋ جۇزەگە اسىرىلماي وتىر. باستاپقى دەرەكتەر بويىنشا رەسپۋبليكادا ەسەپكە الىنباعان شامامەن 300 مىڭ گەكتار ورمان بار. ەسەپكە الىنباعان ورمانداردى تۇگەندەپ, كەيىننەن مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ قۇرامىنا قوسۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە قارجى قارالماعان. اعاشتىڭ جاپپاي زاڭسىز كەسىلۋى, سۋ قورعاۋ ايماقتارىنىڭ شەكاراسىندا جۇمىس ىستەيتىن تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ باقىلاۋسىز قىزمەتى ورمان قورىنىڭ ازىپ-توزۋىنىڭ باستى فاكتورىنا, جاعالاۋلاردىڭ ءب ۇلىنۋ سەبەبىنە اينالىپ وتىر. ورمان, اڭشىلىق جانە بالىق شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقى دەڭگەيىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى وعان ەشكىم قىزىعۋشىلىق تانىتا بەرمەيدى. ياعني پارلامەنت قابىرعاسىندا ورمان شارۋاشىلىعى ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتى دامۋىنا جانە سالادا قوردالانىپ قالعان پروبلەمالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان ستراتەگيالىق قۇجات قابىلداۋ قاجەتتىگىن دە كوتەرگەن ەدىك.
بۇگىندە ەلىمىزدە ەكولوگيالىق كودەكس ازىرلەنىپ, قورشاعان ورتاعا قول سۇققاندارعا جازا قاتاڭداتىلىپ, ەكولوگيالىق اكتسيالار حالىقتىق سيپات الدى. بۇل ماسەلەنى مەملەكەت باسشىسى تىكەلەي نازارىنا الىپ, سالالىق ۆەدومستۆو دا قۇرىپ بەردى. «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن ۇكىمەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ تياناقتىلىعى دا – وسىدا!
ساكەن قانىبەكوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
