قازىرگى ۋاقىتتا باس قالامىزدىڭ وزىندە جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ سانى 2 730 جاندى قۇرايدى ەكەن. ونىڭ ىشىندە 1 451-ءى – 18-29 جاس ارالىعىنداعى جاستار, 238-ءى زەرتتەۋ فوكۋس-توبىمەن قامتىلعان. جوعارىدا اتالعان جوبا اياسىندا بۇگىندە ينتەرنات مەكەمەلەرىنىڭ 164 ءبىتىرۋشىسىنىڭ الەۋمەتتىك بەينەسى تۇزىلگەنىن دە اتاپ وتكەن ءجون.
الەۋمەتتىك زەرتتەۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ 46,4 پايىزى – ايەل, 53,6 پايىزى – ەر-ازاماتتار. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ولاردىڭ اراسىنداعى قازاق جانە ورىس ۇلتتارىنىڭ ۇلەس سالماعى بىردەي (40,8 پايىزدان) ەكەنىن كورسەتىپ بەرگەن. باسقا ۇلتتار وكىلدەرى – 18,4 پايىز كولەمىندە.
رەسپوندەنتتەردىڭ 26,4 پايىزىنىڭ – ورتا كاسىپتىك, 54,4 پايىزىنىڭ – ورتا, 10,4 پايىزىنىڭ – جوعارى, 8,8 پايىزىنىڭ ورتا تەحنيكالىق بىلىمدەرى بار. ياعني ولاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى عانا ورتا كاسىپتىك ءبىلىمدى مەڭگەرگەن. بۇل ولاردىڭ الەۋمەتتەنۋى ماسەلەسىن وزەكتەندىرۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ بەردى. راس, كەيبىر جاعدايلاردا, ءتىپتى تولىققاندى وتباسىلاردان شىققان جاستاردىڭ دا قارجى جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە مۇمكىندىكتەرى بولماي جاتادى. ال مۇنىڭ جەتىم بالالار ءۇشىن بىرنەشە ەسە اۋىرلىق جۇكتەيتىنى ەكى باستان بەلگىلى. مىنە, سوندىقتان ولارعا ارنايى ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن سالالىق رەفورمالىق وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت سەكىلدى.
ارنايى ساۋالدامامەن قامتىلعانداردىڭ وتباسىلىق جاعدايلارى دا اركەلكى. ولاردىڭ 64,8 پايىزى ءالى ۇيلەنبەسە, 21,6 پايىزى وتباسىن قۇراپ ۇلگەرىپتى. ال 13,6 پايىزى اجىراسۋ, ازاماتتىق نەكەگە تۇرۋ سياقتى ءتۇرلى وتباسىلىق جاعدايلاردى باستان وتكەرىپ وتىر ەكەن. وزدەرىنىڭ دەنساۋلىعى جونىندە رەسپوندەنتتەردىڭ 60,8 پايىزى «وتە جاقسى», 20 پايىزى «ورتاشا», 14,4 پايىزى «قاناعاتتانارلىق» دەپ باعالايدى. 4,8 پايىزى – مۇگەدەكتەر ساناتىندا. ولاردىڭ قاتارىندا ءتۇرلى توپتاعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار دا بار.
زەرتتەۋگە قاتىسقاندار حوككەي, فۋتبول, ءجۇزۋ جانە جەڭىل اتلەتيكا سەكىلدى سپورتتىڭ بىرنەشە تۇرىمەن اينالىسادى, بوس ۋاقىتىن كوبىنەسە توقىما توقۋمەن, بي ۇيىرمەسىنە قاتىسۋمەن, سۋرەت سالۋمەن جانە تاماق دايىنداۋمەن ءتيىمدى وتكىزۋگە تىرىسادى ەكەن.
الىنعان جاۋاپتاردىڭ نەگىزىندە قازىرگى قوعامداعى جەتىم جاستاردىڭ تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىكتىڭ, وزدەرىن قارجىلاندىرۋ ءىسىنىڭ بولماۋى, حالىق تۇتىناتىن ءبىر رەتتىك تاۋارلارعا باعانىڭ ءوسۋى سەكىلدى باس اۋىرتارلىق نەگىزگى ماسەلەلەرىنىڭ رەيتينگى جاسالدى. ولار جۇمىسپەن قامتۋعا, مەملەكەت تاراپىنان الەۋمەتتىك كومەكتىڭ بولماۋىنا, سىبايلاس-جەمقورلىققا بايلانىستى قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەردى دە اتاپ كورسەتتى. ولار ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا وزدەرىنە بىرقاتار مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلۋىن قالايدى. اتاپ ايتقاندا, رەسپوندەنتتەردىڭ 21-ءى شەبەرلىك سىنىپتارىنا قاتىسۋعا, 22-ءسى شەت تىلدەرىن ۇيرەنۋگە, 18-ءى جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە, 4-ەۋى ورتا تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋعا, 26-سى جۇرگىزۋشى كۋالىگىنە قول جەتكىزۋگە ىقىلاستى. سونداي-اق ولار تانىمال جاستار ۇيىمدارىنىڭ مۇشەسى بولۋدان دا ءۇمىتتى.
ساۋالداماعا قاتىسۋشىلار مەملەكەتتىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعىن ءۇي, ساپالى ءبىلىم بەرۋ, قولجەتىمدى مەديتسينالىق قىزمەت, سوت تورەلىگى, تولىق ەمەس وتباسىلارعا (جالعىز باستى انالارعا) كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرىن باقىلاۋىنا الۋىن قالايدى. ال جارتىسىنان كوبى تۇرعىن ۇيلەر قولجەتىمدى بولسا دەيدى. ەندەشە, ولار ءۇشىن بۇل ماسەلە دە وتە-موتە وزەكتى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا وسى ساناتتاعى بالالاردىڭ انىقتالعان ماسەلەلەرىنە قاتىستى بىرنەشە باعىت بويىنشا تيىسىنشە جۇمىستار جۇرگىزىلدى.
قالاداعى №6 كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجبەن جاسالىنعان كەلىسىمشارت اياسىندا 80-گە جۋىق بالالار ۇيىنەن شىققانداردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا جانە 14 ءجاسوسپىرىمنىڭ ورتا كاسىپتىك كوللەدجدەرگە تۇسۋىنە جاردەم كورسەتىلدى. قازىرگى تاڭدا وسى ساناتتاعى جاستار ءۇشىن اعىلشىن ءتىلى مەن تىگىن كۋرستارى اشىلىپ, وقۋ-ۇيرەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق بۇگىنگى كۇننىڭ سۇرانىسىنا يە سپورت, Sمم, فوتوگراف, جاساندى كىرپىك سالۋ, شاش ساندەۋ, بوياۋ, ينفوبيزنەس سەكىلدى ماماندىقتار بويىنشا 10-نان اسا تاقىرىپتا ۆەبينار جانە وفلاين كۋرستار دا ۇيىمداستىرىلعان.
سونداي-اق جوبا اياسىندا ينتەرنات ۇيىمدارىنان كەيىنگى جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى سۇيەمەلدەۋ جانە قولداۋ جونىندەگى تۇجىرىمداما ازىرلەنۋدە. ونى ءتۇزۋ جۇمىستارى ساراپشىلارمەن, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. الەۋمەتتىك پورترەت اياسىندا انىقتالعان ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىستى مەكەمەلەرگە حاتتار جازىلىپ, ۇسىنىستار جولداندى.
ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا موتيۆاتسيالىق جاريالانىمدار, سونىڭ ىشىندە جوبامەن قامتىلعان تابىستى ادامداردىڭ جەتىستىكتەرى تۋرالى 10-عا جۋىق ماقالا جاريالاندى. جوبانىڭ قامتۋ اۋماعىن ۇلعايتۋ جانە بۇل ءىستى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن Instagram الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى 5 تانىمال بلوگەردىڭ پاراقشالارىندا اقپاراتتىق پوستار جارىق كوردى.
جوبا اياسىندا قىركۇيەك ايىنان باستاپ ە10 كوشەسى, 2-ءۇي, 1-كىرەبەرىس, №1 كابينەت مەكەنجايى بويىنشا كومەك كابينەتى اشىلدى. وندا بالالارعا تەگىن پسيحولوگيالىق جانە قۇقىقتىق كەڭەستەر بەرىلەدى.
جوبادا ونىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارىن اشىپ كورسەتەتىن الەۋمەتتىك بەينەروليكتەر شىعارۋ دا كوزدەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا ونىڭ 4-ەۋى ازىرلەندى, 2-ەۋى جۇزەگە اسىرىلۋدا, جوبانىڭ قورىتىندى ناتيجەلەرى جىلدىڭ سوڭىنا قاراي جاريا ەتىلەدى. وندا ستاتيستيكالىق دەرەكتەر, الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر ناتيجەلەرى, جوبا بارىسىندا انىقتالعان الەۋمەتتىك ماسەلەلەر نەگىزىندە اقپاراتتىق بايانداما جاسالادى.
نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرىنىڭ قاۋلىسىنا سايكەس, كاراتيندىك شەكتەۋلەردىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى قالاداعى بارلىق قوعامدىق شارالار توقتاتىلعان. وسىعان بايلانىستى موتيۆاتسيالىق كەزدەسۋلەر ونلاين رەجىمىنە اۋىستىرىلدى. «اتامەكەن» ۇكپ-دا «جاڭا ينتەرنەت-ماماندىقتار», «بيزنەس اشۋعا وتەۋسىز مەملەكەتتىك گرانت», «جەكە برەند», «قارجىلىق ساۋاتتىلىق», «كۇز-قىس ايلارىندا نەمەن اينالىسقان دۇرىس؟ جاستارعا كەڭەس» تاقىرىپتارىنا قاتىستى 5 ونلاين كەزدەسۋ بولىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجدە جوبامەن قامتىلعان جاستارمەن «ارماندا. جوسپارلا. ارەكەت ەت» تاقىرىبىندا 2 موتيۆاتسيالىق كەزدەسۋ وتكىزىلدى. سونداي-اق جوبادا جىل سوڭىنا دەيىن جاڭا بيزنەس-يدەيالار قۇرۋ, ىنتىماقتاستىق ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس جاساسۋ, تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى مەتسەناتتاردى, ءىرى كاسىپكەرلەردى تارتا وتىرىپ, 3 «اشىق ەسىك» كۇنىن جانە بالالار ۇيىندە تاربيەلەنىپ, قوعام بەلسەندىسى بولىپ جۇرگەن جاستاردىڭ قاتىسۋىمەن ونلاين ۆەبينارلار دا وتكىزۋ قاراستىرىلعان. بەلسەندى قاتىسقاندارعا ريۋكزاكتار, سپورتتىق كوستيۋمدەر جانە باسقا دا وقۋعا قاجەتتى كەرەك-جاراقتاردى تاراتۋ جوسپارلانۋدا. وتكىزىلگەن ءىس-شارالاردان باسقا قىزىعۋشىلىق بويىنشا ساۋالداما نەگىزىندە جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 6 موتيۆاتسيالىق كەزدەسۋ وتكىزۋ جوسپارلانۋدا.
سونداي-اق جوبا اياسىندا ودان ءارى ىنتىماقتاستىق ارىپتەستىك ورناتۋ ءۇشىن نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلدى. مەموراندۋم اياسىندا «اتامەكەن» ۇكپ جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى دەپارتامەنتىمەن ىنتىماقتاستىق ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستار نەگىزىندە كوللەدجدىڭ 24 تۇلەگى جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا WhatsApp-تا چات قۇرىلدى, وندا جەدەل جۇمىس ىزدەۋ ءۇشىن جاڭا بوس ورىندار جاريالانادى. 23 قىركۇيەك پەن 23 قازان ارالىعىندا اتالعان جاستار چاتىنا 300 جۇمىس ءتۇرى ۇسىنىلدى. جالاقى كورسەتكىشى – ورتا ەسەپپەن 120 000-200 000 تەڭگە ارالىعىندا, ودان دا جوعارى دەڭگەيدە.
جان-جاقتى تالداۋ, ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل جانە ۇزدىك ۇيلەستىرۋ ءۇشىن نۇر-سۇلتان قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار, تۇرعىن ءۇي جانە تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى, ءبىلىم باسقارمالارىنىڭ, «كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا جوعارى كوللەدجى, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى جاستار جانە وتباسى ىستەرى كوميتەتى, «اتامەكەن» ۇكپ وكىلدەرىمەن, «التىن قىران» حالىقارالىق قايىرىمدىلىق قورى, Jumysbar.kz جوباسى, BTS-EDUCATION.KZ جشس مەنەدجەرلەرىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى.
جوبا ينتەرنات ۇيىمدارىنان كەيىن جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى بەيىمدەۋگە جانە قولداۋعا باعىتتالعان. ول ءوزىنىڭ دىتتەگەن ماقساتىنا دا جەتەدى دەگەن سەنىمدەمىز.
