كوگىندە تاۋەلسىزدىك تۋى جەلبىرەگەن قازاق ەلىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى وركەندەگەن مادەنيەتىمەن جانە ونەر وشاقتارىمەن ەرەكشەلەنەدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 8 مەملەكەتتىك تەاتر بار. بۇل, ارينە, قازاقستاننىڭ وزگە وبلىستارىندا كەزدەسپەيتىن جاعداي, قۇبىلىس. كەڭەس داۋىرىندە نەبارى 4 تەاتر: ج.شانين اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترى, وبلىستىق ورىس دراما تەاترى, ق.جانداربەكوۆ اتىنداعى جەتىساي دراما تەاترى, قۋىرشاق تەاترى بولسا, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى 4 تەاتر: تۇركىستان قالالىق سازدى-دراما تەاترى, وپەرا جانە بالەت تەاترى, وبلىستىق وزبەك تەاترى, ءازىل-سىقاق جانە ساتيرا تەاترى اشىلىپ, وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ مادەنيەت اجارىن اشا ءتۇستى.
كوگىندە تاۋەلسىزدىك تۋى جەلبىرەگەن قازاق ەلىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى وركەندەگەن مادەنيەتىمەن جانە ونەر وشاقتارىمەن ەرەكشەلەنەدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 8 مەملەكەتتىك تەاتر بار. بۇل, ارينە, قازاقستاننىڭ وزگە وبلىستارىندا كەزدەسپەيتىن جاعداي, قۇبىلىس. كەڭەس داۋىرىندە نەبارى 4 تەاتر: ج.شانين اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترى, وبلىستىق ورىس دراما تەاترى, ق.جانداربەكوۆ اتىنداعى جەتىساي دراما تەاترى, قۋىرشاق تەاترى بولسا, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى 4 تەاتر: تۇركىستان قالالىق سازدى-دراما تەاترى, وپەرا جانە بالەت تەاترى, وبلىستىق وزبەك تەاترى, ءازىل-سىقاق جانە ساتيرا تەاترى اشىلىپ, وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ مادەنيەت اجارىن اشا ءتۇستى.
«وبلىستاعى 8 كاسىبي تەاتردا اعىمداعى جىلدىڭ 10 ايىندا 37 جاڭا سپەكتاكل ساحنالاندى. تەاترلار الماتى, اقتوبە, قىزىلوردا, قاراعاندى, جامبىل, شىعىس قازاقستان وبلىستارى مەن بايقوڭىر قالاسىنا جانە وبلىستىڭ اۋدان, قالالارىنا 73 گاسترولدىك ساپار ۇيىمداستىردى», دەپ ءوڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى كۇليا ايداربەكوۆا اعىنان جارىلدى.
سونداي-اق, ق.جانداربەكوۆ اتىنداعى جەتىساي دراما تەاترى مەن وبلىستىق وپەرا جانە بالەت تەاترلارىنا اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلسە, وبلىستىق قۋىرشاق تەاترىنىڭ عيماراتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. وبلىستىق ءازىل-سىقاق جانە ساتيرا تەاترىنا جەكە عيمارات بەرىلىپ, وبلىستىق وزبەك دراما تەاترى جاڭا عيماراتقا كوشىرىلدى. ج.شانين اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترىنىڭ عيماراتىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. وبلىستاعى بارلىق كاسىبي تەاترلاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالارى تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن. سونىمەن قاتار, شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعى اۋماعىنان وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە.
«شايانعا بارساڭ – ءانشىمىن دەمە, سوزاققا بارساڭ – كۇيشىمىن دەمە...», دەپ كەزىندە ۇلى م.اۋەزوۆ ايتىپ كەتكەندەي, وڭتۇستىكتىڭ مادەنيەتى مەن ونەرى ەڭسەسىن بيىك كوتەرگەن ولكەگە اينالدىرعانى شىندىق. «قىز توقىعان كەستەدەي ءبارى سۇلۋ» دەپ ايتۋدان اۋلاقپىز. سەبەبى, ونەرمەن قاباتتاسا جۇرەتىن «تىرشىلىك ماسەلەسى» وزىندىك قولداۋىن قاجەت ەتىپ تۇرعان كۇردەلى جايت. اسىرەسە, جالاقى ماسەلەسى. ءبىر جانىن الىپ, مىڭ جانىن ساحناعا سالاتىن ءارتىس پەن اق قاعازعا تۇسكەن دراماتۋرگتىڭ ويىن كورەرمەنگە شاشىراتپاي جەتكىزەمىن دەپ جانتالاسقان رەجيسسەردىڭ ايلىق جالاقىسى قارىن اشارلىق جاعدايدا. ەل باسىنا كۇن تۋعان سوناۋ دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە ولەرمەندىكپەن ونەرىن اياماعان كەزدەرىن تۇسىنىستىكپەن قاراپ, «ەرلىك» دەپ قابىلداساق, بۇگىنگىدەي «تەرەزەمىز تەڭ, ايبارلى ەلگە» اينالعان تۇستا ەلىمىزدەگى ەڭ تومەن جالاقىمەن كۇنەلتۋگە ءماجبۇر بولىپ وتىرعانى ونەر ساربازدارىنىڭ كوكەيىندە «مادەنيەت مينيسترلىگىندە بەكىتىلگەن شتات كەستەسىن قايتا قاراستىرسا» دەگەن ءۇمىت وتىن تۇتاتادى. بۇل, ارينە, وڭتۇستىكتىڭ تورىندە ەلدى ونەرىمەن سۋسىنداتىپ وتىرعان بارلىق تەاترعا ورتاق ماسەلە.
ايتسە دە, «ونەرگە وزەگىن بەرەتىن» تەاتر قاۋىمىنىڭ «بولماي قالدى» دەپ قول قۋسىرىپ وتىرماي «مادەنيەت مايدانىنا» بىلەك سىبانا كىرىسەتىن ساربازدار ەكەنى كوڭىلگە قۋات بەرەدى. وڭتۇستىكتەگى 8 تەاتردىڭ بۇگىنگى تاڭدا «اتا تەاترى» بولىپ وتىرعان ج.شانين اتىنداعى وبلىستىق قازاق دراما تەاترى الداعى جىلى 80 جىلدىق مەرەيتويىن تويلاماقشى. قازاق حالقىنىڭ باسىنان وتكىزگەن سان-قيلى زاماناۋي كەزەڭدەرىن, سۇراپىل وتكەلدەرىن ەلمەن بىرگە بولىسكەن تەاتردىڭ 80 جىلدىق ونەر قورجىنى رەپەرتۋارعا باي. توقىراۋدىڭ توسقاۋىلىنان تۇرالاماي ءوتىپ, ۇجىمى مەن قويىلىمدارىن شاشاۋ شىعارماي ساقتاي بىلگەن تەاتردىڭ «اكادەميالىق تەاتر» اتالۋىنا بىردەن-ءبىر ءساتى ورايلاسقان سەكىلدى. تەاتر ۇجىمىنا «اكادەميالىق» مارتەبە بەرىلسە, ول تەاتر ۇجىمىنا عانا ەمەس, ونەر مەن مادەنيەتتىڭ مايەگى بولىپ وتىرعان وڭتۇستىك ولكەسىنە دەگەن قۇرمەت بولار ەدى.
سايا قاسىمبەك,
ج.شانين اتىنداعى قازاق دراما
تەاترى ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
