اقمولا جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ بىرنەشە ىرگەلەس اۋداندارىن ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتەتىن ۇجىم ەلىمىزدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ 2020-2021 جىلدارعا ارنالعان كۇزگى-قىسقى كەزەڭدەگى جۇمىسقا ازىرلىك تولقۇجاتىن العان. بۇل ەڭ الدىمەن ەنەرگيا نىساندارى مەن جەلىلەردىڭ بەلگىلەنگەن جۇكتەمەلەردى تولىق قۋاتىندا اتقارۋعا تەحنيكالىق جاعىنان ءازىر ەكەندىگىن بىلدىرەدى. سەرىكتەستىك باسشىسى دوسىمحان ارالباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جامان تۇماۋ ءورشىپ تۇرعان كەزەڭدە ىندەت سالدارى تىڭعىلىقتى جۇمىس ىستەۋگە ءبىرشاما قولبايلاۋ بولعان.
ايتسە دە, ۇجىم جۇمىس قارقىنىن تومەندەتكەن جوق. سونىڭ ناتيجەسىندە 274 ملن تەڭگەدەن استام قارجى يگەرىلىپ, 29 كۇشتىك ترانسفورماتور جانە 372 ترانسفورماتورلىق قوسالقى ستانسا, 2 328 شاقىرىم ەلەكتر جەلىلەرى جوندەلىپ, 10 481 يزولياتور اۋىستىرىلدى. ءار جىل سايىن كومپانيانىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەلەكتر جەلىلەرىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋ جونىندەگى ماڭىزدى ءىس-شارالاردىڭ تۇتاس كەشەنى جۇزەگە اسىرىلادى. بيىل 27 ءىس-شارا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.
تۇرمىستىق تۇتىنۋشىلاردى جانە تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ وبەكتىلەرىن ەلەكترمەن جابدىقتاۋدى جۇزەگە اسىراتىن قوسالقى ستانسالارداعى ەلەكتر جابدىقتارىن جاڭارتۋعا جانە جاڭعىرتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلۋدا. ءسوز اراسىندا ەلەكتر جەلىلەرىندەگى ايتپاي كەلەتىن اپاتتاردىڭ باسىم بولىگى 0,4-10 كۆ جەلىلەرىندە ورىن الاتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. مىنە, وسىعان بايلانىستى قولعا الىنعان جۇمىستىڭ 80 پايىزعا جۋىعى وسى باعىتتا ۇيىمداستىرىلۋدا. بۇل رەتتە 2019 جىلى قالا ىرگەسىندەگى كراسنويار اۋىلىندا جوعارى تەحنولوگيالىق جتق-10 كۆ جابدىعى ورناتىلعان. بۇل قوسالقى ستانسا كراسنويار اۋىلىنا قوسا نۇرلى كوش, سيمفەروپول, سادوۆوە, ەلەنوۆكا ءتارىزدى ەلدى مەكەندەردىڭ تۇتىنۋشىلارىنا قىزمەت كورسەتەدى. جاڭا جوسىقتاعى جابدىق كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىعۋدا. وبلىس ورتالىعىنا 25 مەگاۆولت ترانسفورماتورىن ورناتىپ, 110/10 كۆ تەرەڭ ەنگىزۋ قوسالقى ستانساسىندا اۋقىمدى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ۋاقتىلى قولعا الىنىپ, ناتيجەلى اياقتالدى. وسىنداي ناتيجەلى جۇمىس ارقىلى وبلىس ورتالىعىنداعى 12 مىڭنان استام ابونەنتكە ساپالى قىزمەت كورسەتىلەتىن بولدى. قازىر ەنەرگەتيكتەر كوكشەتاۋ قالاسىنداعى تۇرمىستىق حيميا زاۋىتى اۋماعىنداعى, ءۋاليحانوۆ, مير, پوتانين ءتارىزدى بىرنەشە كوشەلەردە ورنالاسقان قوسالقى ترانسفورماتورلىق ستانسالاردا اۋقىمدى جۇمىستاردى اياقتاپ جاتىر. ششۋچينسك قالاسىندا دا ەلەكتر قوندىرعىلاردى جاڭارتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. جىل سوڭىنا قاراي زەرەندى اۋدانىنىڭ الەكسەەۆكا جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ايىرتاۋ اۋدانىنداعى «ۆولودارسكايا» قوسالقى ستانسالارىندا كەڭ اۋقىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك. جىل ىشىندە كوكشەتاۋ قالاسى مەن اۋدان ورتالىقتارىندا جالپى ۇزىندىعى 75 شاقىرىمنان استام اۋە جانە كابەل ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرى مۇقيات جوندەۋ جۇمىستارىنان وتكىزىلدى. بۇل ارادا ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتا كەتەتىن جايت, ۇزاق جىلداردان بەرى قىزمەت ەتىپ تۇرعان اليۋميني سىمى قازىر زاماناۋي وقشاۋلانعان سىممەن اۋىستىرىلدى. سونداي-اق ەسكى, كونەرگەن اعاش تىرەكتەردى بىرتىندەپ جاڭا تەمىر-بەتون تىرەكتەرمەن الماستىرۋ دا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە الماستىرىلۋدا.
قوسىمشا تابىس ەسەبىنەن 2019 جىلى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا ايتارلىقتاي جاقسارتىلدى. زاقىمدالعان كابەل جەلىلەرىن تابۋ اپپاراتۋراسى, ترانسفورماتور مايىن تازالاۋ بويىنشا ءتسيوليتتى قوندىرعى, كابەل جەلىلەرى ءۇشىن ۇرا قازا الاتىن قوندىرعىلار, جاڭا تەحنيكالار ساتىلىپ الىندى.
شالعايداعى اۋىلدىق وكرۋگتەردى ەلەكتر قۋاتىمەن جابدىقتاۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلۋدا. بۇل ورايداعى نەگىزگى ماقسات ەنەرگيا شىعىنىن ازايتۋ بولىپ تابىلادى. انىعىراق ايتساق, 110 كۆ-عا ارنالعان قوسالقى ستانسا ۇستاۋ ەكونوميكالىق جاعىنان ءتيىمسىز ەكەن. وسىعان بايلانىستى ۇستىمىزدەگى جىلى ۇجىم ماماندارى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اقجار اۋدانىنداعى جوعارىدا اتالعان تيپتەگى ستانسانى وڭتايلاندىرۋ جۇمىسىن ءساتتى اياقتاپ شىقتى. 2019 جىلى وسى تەكتەس ءىس-شارالار بىرنەشە باعىتتا جۇرگىزىلدى. بيىل كوكتەمدە رۋزاەۆ ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ ەنەرگەتيكتەرى كۋيبىشەۆ-رۋزاەۆ باعىتىنداعى 110 كۆ اۋە جەلىسىنىڭ ەلەكتر تىزبەگىنە جاڭعىرتۋ جاسادى. ويتكەنى جەلىنىڭ كۇردەلى ۋچاسكەلەرىندە سىمداردىڭ مۇزدانۋى سالدارىنان اپات ءجيى ورىن الاتىن. ۇلكەن جۇكتەمە ءتۇسىپ تۇرعاندىقتان قىس ىشىندە ەلەكتر قۋاتىنان اجىراتۋلار كوبەيىپ كەتتى. ۋاقتىلى جۇرگىزىلگەن جاڭعىرتۋدىڭ اسەرىنەن ەندى مۇنداي كەلەڭسىزدىككە ورىن بەرىلمەيدى. ەرتەرەكتە كراسنوارمەيسك-بولشوي يزيۋم جەلىسىندە توسىن وقيعالار ءجيى ورىن الاتىن. اسىرەسە ەرتە كوكتەمدە شاعالالى وزەنىندە سەڭ جۇرگەن كەزدە جەلىنى سۋ باسىپ قالىپ, قانشاما تىرەكتەر قيراي-تۇعىن. وسىنداي ورالىمسىزدىقتار ورىن الماس ءۇشىن جەلىنى قايتا جاڭعىرتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانى وڭ بولاتىن ءتۇرى بار.
ەندى ءسوز ءالىبىن كادر ماسەلەسىنە ويىستىرساق. شىنىن ايتۋ كەرەك, كادر جەتىسپەۋشىلىگى – ەنەرگەتيكا سەكتورىنىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان ۇلكەن ماسەلەسى. سەرىكتەستىكتە قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن ازىرگە وڭتايلاندىرۋ شاراسى ارقىلى تابىستارىن كوبەيتۋگە ءماجبۇر. بىراق بۇل دا تۇيىقتان شىعاتىن جول ەمەس. جالاقىنىڭ تومەن بولۋى كادرلاردىڭ تۇراقتاماۋىنا اسەر ەتەدى.
– الەم وزگەرۋدە. دەمەك, ءبىز دە زاماناۋي قىزمەت كورسەتۋگە ءتيىستىمىز. ەنەرگەتيكتەردەن سالانى باسقارۋدىڭ زاماناۋي تاسىلدەرىن جۇزەگە اسىرۋ تالاپ ەتىلۋدە. وعان ايتارلىقتاي قاراجات قاجەت, – دەيدى سەرىكتەستىك باسشىسى دوسىمحان ارالباەۆ, – 2019 جىلى «كوكشەتاۋ ەنەرگو» سەرىكتەستىگىندە زاماناۋي بيللينگ جۇيەسى جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. بۇل جۇيە تۇتىنۋشىلار تاراپىنان دا وڭ باعاسىن الىپ وتىر. ءبىز ەسكىرگەن ابونەنتتىك جانە ونەركاسىپتىك سەكتور باعدارلامالارىنان باس تارتىپ وتىرمىز. جاڭا جۇيە ينتەرنەت جانە پايدالانۋشىنىڭ ءتيىستى رۇقساتى بولعان كەزدە كەز كەلگەن كومپيۋتەر نەمەسە سمارتفون ارقىلى جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەرىمىز دە قاشىقتان جۇمىس ىستەي الادى. جۇمىس ساپاسىنا نۇقسان كەلمەيدى.
سالادا قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەر دە از ەمەس. جاسىراتىنى جوق, سوڭعى جىلدارى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ تۋرالى از ايتىلىپ جۇرگەن جوق. بۇل ورايدا جەلىلەردىڭ توزۋى, تەحنيكالىق مۇمكىندىگىنىڭ زامان اعىسىنا ىلەسە الماۋى, ينۆەستيتسيالاردىڭ ازدىعى تۋرالى ماسەلەلەر تۋىنداۋدا. الدىمەن ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ توزۋىنىڭ بەلەڭ الۋى تۋرالى تاراتىپ ايتا كەتەلىك. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اعىمداعى تاريفتىك ساياسات قولدانىستاعى جەلىلەردى قايتا قۇرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى ەكەن. جاڭعىرتۋ كورمەگەندىكتەن جەلىلەردى دامىتۋ جۇزەگە اسىرىلماي, كەرىسىنشە, توزۋى جيىلەپ بارادى. بۇگىندە سەرىكتەستىك 16 مىڭ شاقىرىمنان اساتىن اۋە جەلىلەرى ارقىلى قىزمەت ەتۋدە. 0,4-10 كۆ كابەل جەلىلەرى 332 شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ ۇستىنە 3 مىڭعا جۋىق قوسالقى ستانسا بار. جيىنتىق ترانسفورماتورلىق قۋات 2 مىڭ كيلوۆولتامپەردەن اسادى. وقىرمانعا تۇسىنىكتى بوۋلى ءۇشىن 164 206 تۇتىنۋشى قامتاماسىز ەتىلەتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك.
كاسىپورىن ەلەكتر جەلىلەرىن ءوز كۇشىمەن جوندەپ, قاناعاتتانارلىق جاعدايدا ۇستاۋعا تىرىسقانىمەن, بۇل ورايداعى شارۋا ايتا قالارلىقتاي ەمەس. جەلىلەردىڭ توزىعى جەتكەن. ءتىپتى قىرىق جىلدان استام جۇمىس ىستەپ تۇرعان جەلىلەردىڭ ءبىر بولىگى 40 پايىزدى قۇرايدى. ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ تاريفىنە ەنگىزىلگەن جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى بارلىق ەلەكتر قوندىرعىلارىن جىلىنا شامامەن 0,5 پايىز جاڭارتۋعا عانا مۇمكىندىك بەرەدى. سوڭعى بەس جىل ىشىندە ەلەكتر جابدىقتارىن جاڭعىرتۋعا ينۆەستيتسيا قۇيىلعانىمەن, جالپى كولەمنىڭ 4,2 پايىزى عانا اۋىستىرىلعان. قازىر قارجىلاندىرۋ تەك جەكە جابدىقتىڭ جۇمىسىن ساقتاۋ ءۇشىن عانا جەتكىلىكتى. مۇنداي جاعدايدا فيزيكالىق توزۋ ۇلعايىپ, اپات كوبەيمەك. دەمەك, ەلەكتر ەنەرگياسىمەن جابدىقتاۋ ساپاسىنا سەنىم ازايادى.
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ۇدەرە كوشىپ, قاتارى سيرەپ قالۋى دا ءوز اسەرىن تيگىزۋدە. كەيبىر شاعىن اۋىلدارداعى وتباسى سانى ەلۋگە دە جەتپەيدى. مىنە, وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمى ازاياتىنى بەلگىلى. شوق جۇلدىزداي شاعىن اۋىلداردى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتەتىن 110 كۆ, 35 كۆ قوسالقى ستانسالار بوسقا جۇمىس ىستەيدى. ءارى شاعىن اۋىلدار شالعايدا ورنالاسقاندىقتان, جەلىلەردىڭ ۇزىندىعى دا ايتارلىقتاي. وسىلايشا تۇتىنۋشىلارعا ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋ شىعىندارى 100 ەسەگە دەيىن كوبەيەتىنى بار. وسىنداي ولقىلىقتارعا قاراماستان, سەرىكتەستىك شالعايداعى ەلدى مەكەندەردى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋدى تۇراقتى جۇزەگە اسىرۋدا.
1990 جىلداردىڭ سوڭىنان باستاپ ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ دامۋىندا توقىراۋ ورىن العانىن دا باسا ايتۋعا بولادى. سوڭعى ۋاقىتتا وڭىرلىك دەڭگەيدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىن دامىتۋعا جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەي وتىر. وسى ماسەلە قازىر وتكىر كۇيىندە.
– بۇل جايتقا «سوكولوگوروۆكا» 110/10 كۆ قوسالقى ستانساسىنىڭ مىسالىندا كوز جەتكىزۋگە بولادى, – دەيدى سەرىكتەستىك باسشىسى دوسىمحان ارالباەۆ, – بۇرناعى جىلى سوكولوگوروۆكا جانە قىرىمبەت اۋىلدارىنىڭ تۇتىنۋشىلارى ەلەكتر قۋاتىنسىز قالدى. باسقا دا بىرنەشە اۋداندا وسىنداي جاعداي ورىن الدى. سەبەبى ول جەرلەردە 110 كۆ رەزەرۆتىك ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جوق. ەلەكترمەن جابدىقتاۋ 110 كۆ پولتاۆكا – گوركوۆسكايا اۋە جەلىسىن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اۋماعىنداعى جەلىنىڭ استىنداعى قۇرىلىستارعا بايلانىستى ىسكە قوسۋ مۇمكىن بولماي وتىر. ءبىز رەسەي تاراپىنان وسى عيماراتتاردى اينالىپ ءوتۋ قاجەتتىگى تۋرالى حات الدىق. ول حاتتا ۇزىندىعى 60-65 شاقىرىم بولاتىن اينالمالى اۋە جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى ۇسىنىلىپ وتىر.
ەلەكتر جەلىلەرى مەن ەنەرگيا جابدىقتارىنىڭ پايدالانۋ مەرزىمى تاۋسىلعانىن ەسكەرگەن ابزال. وسى تاقىرىپتى قاۋزاعان كەزىمىزدە جەدەل شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ تۇرعانىنا كوز جەتكىزدىك.
اقمولا وبلىسى
