ستەپنوگورسك قالاسى اكىمىنىڭ شتاتتان تىس كەڭەسشىسى ستانيسلاۆ مۋحاماديەۆ باشقۇرتستاننىڭ كراسنىي ۋريۋش اۋىلىنىڭ تۋماسى. 1970 جىلدان بەرى قۇشاعى كەڭ, پەيىلى مول قازاق دالاسىن قونىس ەتكەن. 1976 جىلى تسەلينوگراد اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىن اياقتاپ, تەحنيك-ەلەكترومەحانيك ماماندىعىن الىپ شىققان. وتان الدىنداعى بورىشىن وتەپ جۇرگەندە بويىنداعى ايرىقشا تىندىرىمدى, ءار نارسەگە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن قاسيەتتەرىنىڭ ارقاسىندا روتانىڭ ستارشيناسى بولىپ قىزمەت ەتكەن. ەڭبەك جولىن ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنداعى «قازاقستان» كەڭشارىندا ءوز ماماندىعى بويىنشا باستاعان. كەيىن جالىندى جاس ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا تسەلينوگراد اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ سىرتتاي وقۋ بولىمىنە ءتۇسىپ, جوعارى ءبىلىمدى مامان اتانعان.
بارلىعى اتقان وقتاي ءتۇپ-ءتۇزۋ كەلە جاتىر ەدى. الدىنا قويعان ماقساتى دا ورىندالاتىن سىڭايلى. ارمان اتتى تۇلپاردىڭ جالىنا قولى جەتە باستاعان شاق. بىلىممەن بىرگە تاجىريبەسى دە تولىسقان. ونىڭ ۇستىنە الدىنان جۇمىس ۇركىپ وتىراتىن جاس ماماننىڭ بويىنداعى تىندىرىمدىلىق قاسيەتى ارىپتەستەرى تاراپىنان وڭ باعاسىن العان. ايتسە دە ءومىر جولى بۇل ويلاعانداي تەپ-تەگىس ەمەس ەكەن. تاعدىر تالكەگى تالماۋ تۇستان سوققاندا «مسۋ-81» كاسىپورنىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن شاعى ەدى. ءوندىرىس باسىنداعى ايتپاي كەلگەن اپاتتان مۇگەدەك بولدى دا قالدى. 1986 جىلى ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىككە شىعارىلدى.
قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرۋعا بولماس, تالپىنۋ كەرەك دەپ شەشكەن. ونىڭ الدىندا كۇندى تۇنگە, ءتۇندى كۇنگە ۇلاستىرعان ۇيقىسىز, كۇلكىسىز قانشاما تاۋلىك ءوتتى. ءبىر ۋاق ەندىگى كۇنىم نە بولار ەكەن دەگەن سۋىق وي سۋماڭداپ, ساناسىندا تۇرىپ الار ەدى. كانشا ويلاماۋعا تىرىسسا دا, الدەقايدان ساپ ەتە تۇسەدى. جۇيكەسى جۇندەي تۇتىلەتىن ۋاقىت بولدى. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ستانيسلاۆ فازىلزينوۆيچ ءۇمىتتى ۇزۋگە بولمايتىنىن تۇيسىنگەن. قايتادان قايراتىنا ءمىنىپ, تالپىنۋ كەرەك. ول ءۇشىن نە ىستەگەن ءلازىم. بۇل تۇس وتپەلى كەزەڭنىڭ وكپەك جەلى دۇنيەنى شايقاپ تۇرعان ۋاقىت. ءى-توپتاعى مۇگەدەك تۇگىلى ون ەكى مۇشەسى ساۋ, تەپسە تەمىر ۇزەتىن ازاماتتاردىڭ ءوزى تابىس تابا الماي, اڭتارىلىپ قالعان. وسىنداي قيىن ۋاقىتتا قارعا ادىم جەر مۇڭ بولعان مۇگەدەك نە ىستەي الۋى مۇمكىن؟ بۇرىنعى ماماندىعىن كوڭىلى قۇلاي سۇيگەنىمەن, ەندى وعان اسپانداعى اي جاقىن. وزىنە لايىق, قولىنان كەلەتىن, وندا دا جاساعان دۇنيەسىنە سۇرانىس بار ءبىر كاسىپتى يگەرۋ كەرەك بولدى.
ەگەر باستاپ كەتسە, جەرىنە جەتكىزە ىستەي الاتىندىعىنا كوڭىلى كامىل سەنەدى. ەكى اياعىن قاز باسىپ جۇرگەندە جۇمىستى جاپىرىپ تاستايتىن. سوڭىنان ەشكىم كۇلبىلتەلەپ كۇمان كەلتىرمەيتىندەي ەتىپ ءمىنسىز اتقارۋشى ەدى عوي. تاۋەكەل ەتىپ تاس جۇتىپ, تىرشىلىك قامىن ويلاماسا بولمايدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ, تۇرمىستىق قىزمەت ۇيىمەن حابارلاسىپ, ۇيىندە وتىرىپ توقىمامەن اينالىسۋدى ءجون كوردى. بۇرىن قولعا الىپ كورمەگەن شارۋاسى. ايتسە دە از ۋاقىتتىڭ ىشىندە بار ىنتا-جىگەرىن جۇمىلدىرعان سوڭ ءتاپ-ءتاۋىر مەڭگەرىپ الدى. بىرتە-بىرتە كاسىبي شەبەرلىگى تولىستى. بويىندا جىگەر بار ەدى. مەن دە مىنا ومىردە بىرەۋگە قاجەت بولسام, بىرەۋدىڭ كادەسىنە جاراسام دەگەن ۇمتىلىس بار ەدى. سول ىنتا-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا تاجىريبەسى تولىسىپ, ءوتىنىش ايتۋشىلاردىڭ تالاپ-تىلەگىنە وراي قاجەتتى زاتتارىن توقىپ بەرەتىن بولدى. العاشقىدا كۇمان كەلتىرۋشىلەر دە بولعان. كەيىن ەشكىم ستانيسلاۆ ءفازىلزينوۆيچتىڭ قولىنان شىققان بۇيىمدارعا سىن ايتا المايتىن, قايتا ءمىنسىز دۇنيەگە ريزاشىلىق لەبىزدەرىن بىلدىرەتىن. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە توڭىرەكتەگى ەل قۇلاقتانىپ, قولقا سالاتىندار كوپتەپ كەلىپ جاتتى. سول ساتتە كوڭىلى كوتەرىلگەن. ءالى دە حالىققا قاجەت بولاتىندىعىن ۇققان. سول ەڭبەگى ارقىلى كۇنكورىستىڭ كوزىن تاپتى. ءوز بويىنداعى سەزىمدى عانا قاناعاتتاندىرعان جوق, جاڭا جوسىقتاعى سۇيىكتى ءىسى ارقىلى ءۇمىت وتىن لاۋلاتتى, ىستەگەن ىسىمەن ەلگە جاقتى. توڭىرەكتەگى حالىق مۇگەدەك بولىپ قالعان ادامنىڭ ومىرگە دەگەن ۇمتىلىسىن, بويىنداعى بولاتتاي بەرىك قاجىر-قايراتىن ۇلگى ەتىپ ايتا باستادى. تورىعۋدىڭ دا, ءتۇڭىلۋدىڭ دە جالعىز ەمى العا ۇمتىلۋ ەكەن. ستانيسلاۆ ءفازىلزينوۆيچتىڭ بويىنان ەل ءومىر ءۇشىن كۇرەسكەن ەرلىكتى كوردى.
– 2015 جىلدان باستاپ ستەپنوگورسك قالاسىنداعى قيمىل-قوزعالىسىندا اقاۋى بار قالالىق مۇگەدەكتەر قوعامىنا جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەمىن, – دەيدى كەيىپكەرىمىزدىڭ ءوزى, – مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس بويىنشا قيلى-قيلى جۇمىستار اتقارامىز. 2018 جىلدان باستاپ «ينۆاتاكسي» قىزمەتى جاندانا باستادى. مەملەكەتتىك تاپسىرمالاردى ۇيلەستىرۋشىنىڭ جۇمىسى اۋىرلاۋ. ويتكەنى مۇگەدەك ادامداردىڭ كوپشىلىگى زاڭدى بىلە بەرمەيدى. وزدەرىنە قانداي كومەك كورسەتىلۋى كەرەك, قانداي جەڭىلدىكتەر بار ەكەندىگىنەن حابارسىز. مىنە, وسى تۇرعىدا كومەك كورسەتەمىز. تاعدىردىڭ جازۋىمەن مۇگەدەك بولىپ قالعان ادامداردىڭ جايىن بالكىم ءبىز عانا تۇسىنەتىن شىعارمىز. ويتكەنى باسىمىزدان وتكەرىپ وتىرمىز عوي. ەڭ باستىسى, ولارعا دەم بەرىپ, قولتىعىنان دەمەپ, تىرشىلىككە دەگەن ماحابباتىن وياتۋ. ال ونىڭ جەڭبەيتىن قيىندىعى جوق, – دەيدى ول.
تابانى كۇرەكتەي 36 جىل بويى ءى-توپتاعى مۇگەدەك ساناتىنداعى كەيىپكەرىمىزدىڭ پىكىرىنشە, باسقا تۇسكەن اۋىرتپالىقتان اراشالايتىن قۇدىرەتتى كۇش – ەڭبەك. تىربانىپ تىرشىلىك ەتىپ, توڭىرەگىڭدەگى ادامدارعا قولعابىسىڭ تيسە, جان دۇنيەڭ جادىراپ, راحات ءبىر سەزىمگە بولەنەسىز. ودان ارتىق پەندەگە نە كەرەك؟
– وسىدان جيىرما جىل بۇرىنعى جاعدايعا قاراعاندا قازىر بارلىق مۇمكىندىك جاسالىپ وتىر, – دەيدى ول. – جاڭا ماماندىقتى مەڭگەرۋگە, ءوز ءىسىڭدى باستاۋعا جول اشىلعان. كۋرستا وقيسىز با, ترەنينگكە قاتىساسىز با, قالاۋىڭىز ءبىلسىن. ءبىز دە ءوزىمىزدىڭ ەڭبەگىمىز ارقىلى مەملەكەتكە, وتباسىمىزعا پايدا كەلتىرۋىمىز كەرەك قوي. «ەڭبەك ەتكىسى كەلگەن ادام جول ىزدەيدى, ەڭبەك ەتكىسى كەلمەگەن ادام سەبەپ ىزدەيدى». وسى ءسوزدى ءجيى ايتامىن. ۇققان جان ۇمتىلسا ەكەن دەيمىن.
شىنىندا دا, قانشاما قيىندىقتى باسىنان كەشىرسە دە, قايرات-جىگەرى مۇقالماعان قاجىرلى جاننىڭ سوزىندە جان بار-اۋ.
اقمولا وبلىسى,
ستەپنوگورسك قالاسى
