ۇن, نان, ماكارون, ءسۇت جانە ماۋسىمدىق كەزەڭدە وسىرىلەتىن كوكونىس پەن باۋ-باقشا سياقتى 10% ءونىمدى عانا وزىندە وندىرەتىن وڭىردە ءوز ونىمدەرىنىڭ دە باعاسى ارزان ەمەس. جاز بويى ماڭعىستاۋدا وسىرىلگەنى بار, شەتتەن اكەلىنگەنى بار, قاۋىن-قاربىزدىڭ باعاسى تومەندەپ كورگەن جوق. قاربىز كيلوگرامى 160 تەڭگەدەن جوعارى, قاۋىننىڭ ءبىر داناسى 1 400 تەڭگەدەن تومەن بولعان ەمەس. ساتۋشىلار وزدەرى «كەمپىر قاۋىن» دەپ اتايتىن سۇرىپتىڭ شاعىن ءبىر داناسى 500 تەڭگەدەن ساتىلدى. ماڭعىستاۋدا وسىرىلگەن ءونىمنىڭ باعاسى وسىنداي بولعاندا, وزگە جاقتان تاسىمالدانعان ازىقتىڭ باعاسىنىڭ اسپانداي تۇسەتىنى بەلگىلى.
ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلىك جانە ساۋدا باسقارماسى ساۋدا جانە باعا مونيتورينگى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءالي سارسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان باستاپ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا ء(امات) تۇتىنۋ باعا يندەكسى – 104,5% (قر – 104,8%) قۇرادى. نارىقتاعى احۋالدى قاداعالاۋ جانە باقىلاۋ ماقساتىندا ءامات باعانى تۇراقتاندىرۋ بويىنشا جەدەل ءىس-شارالار جوسپارى جانە باعانى تۇراقتاندىرۋ تەتىكتەرىن ىسكە اسىرۋ ەرەجەسى جاساقتالىپ بەكىتىلدى. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, باعانىڭ كۇرت اۋىتقۋىن جانە تاۋارلار جەتىسپەۋشىلىگىن بولدىرماۋ ماقساتىندا اكىمشىلىك قىزمەتكەرلەرى كۇن سايىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعا مونيتورينگىن جۇرگىزەدى.
ساۋدا نىساندارى جانە جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەرمەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. اپتا سايىن قالا جانە اۋدان اكىمدىكتەرى وبلىس تۇرعىندارى ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ جانە كوتەرمە ساۋدا جەتكىزۋشىلەرىنىڭ جارمەڭكەلەرىن وتكىزىپ تۇرادى. وندا كوتەرمە ساۋدا نارىعىنان 15-20% تومەن باعادا ونىمدەر ساتىلادى. جىل باسىنان بەرى 288 جارمەڭكە وتكىزىلدى. سونداي-اق جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا ءساۋىر ايىنان باستاپ «ماڭعىستاۋدا جاسالعان» اتتى جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. جوبانىڭ باستى ماقساتى – جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەرىنەن «رەترو بونۋستار» نەمەسە سۋپەرماركەتتەردەگى سورەلەردى پايدالانعانى ءۇشىن الىناتىن تولەمدەردى جويۋ.
تۇراقتاندىرۋ قورىنا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1,3 ملرد تەڭگە ءبولىندى, ونىڭ ىشىندە 270 ملن تەڭگە استىق ساتىپ الۋعا, 373,5 ملن تەڭگە «اينالىم سحەماسىنا», 663,2 ملن تەڭگە تۇراقتاندىرۋ قورىنا تاۋار ساتىپ الۋعا جۇمسالدى. ەلىمىزدە توتەنشە جاعداي رەجىمى ەنگىزىلگەن كەزدە ءامات بەلگىلەنگەن شەكتى ساۋدا ۇستەمەلەرىن بۇزعان ساۋدا سۋبەكتىلەرىنە قاتىستى مونيتورينگتىك توپتارمەن 14 ءتيىستى اكتىلەر تولتىرىلىپ, كەمشىلىكتەردى جويۋ بويىنشا نۇسقاۋلىقتار بەرىلدى.
ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن باعانى تۇراقتاندىرۋ ماسەلەلەرى ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا تۇر. الايدا «دومبىرام نە دەيدى, مەن نە دەيمىن» دەگەندەي, ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ جىمىسقى قىمباتتاۋى تىيىلعان جوق نەمەسە وندىرۋشىلەر باعانى كوتەرمەگەنىمەن ازىقتىڭ سالماعىنان ۇتىپ, ۇپايدى تۇگەندەۋدە. مىسالى, اقتاۋ قالاسىنىڭ نان دۇكەندەرىندە سالماعى 0,4 كگ-دى قۇرايتىن «ماعاش» تابا نانىنىڭ ءبىر داناسى 105 تەڭگە جانە بۇل باعا وزگەرگەن جوق, بىراق ناننىڭ كولەمى كىشىرەيىپ, جۇقارىپ بارادى. باعانى وسىرمەگەنىمەن, ۇننان ۇتۋ, ەكى ناننىڭ ورنىنا ءۇش نان دايىنداۋ ءادىسى قولعا الىنعانداي. سونداي-اق ءۇي ماڭىنداعى شاعىن دۇكەندەردە ءبىر ءتاتتى ناننىڭ باعاسى 200 تەڭگەدەن 270 تەڭگەگە سەكىرسە, ءبىر الەۋمەتتىك نان قۇنى 80 تەڭگەدەن 85 تەڭگەگە ءوستى. سونداي-اق 10 قوراپ توپتاستىرىلعان ءبىر بۋدا سىرىڭكە باعاسى بۇرىن 100 تەڭگەدەن, سوڭعى كۇندەرى 250 تەڭگەدەن ساتىلۋدا.
ماڭعىستاۋ وبلىستىق كوممۋنيكاتسيالار ورتالىعىندا وتكەن بريفينگتە ماڭعىستاۋ وبلىستىق ستاتيستيكا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ريمما ۋتيۋشەۆا وڭىردە قازان ايىنان باستاپ كوكونىستەردىڭ باعاسى تومەندەگەنىن حابارلادى. ايتۋىنشا, پياز – 2,4%, كارتوپ – 3%, ءسابىز – 5,7%, قىزىلشا 2,2%-عا ارزانداعان.
ال قازان ايىندا باعانىڭ 1-سۇرىپتى بيداي ۇنىنا – 0,5%, قاراقۇمىق جارماسىنا – 1,6%, 1 جانە 2-ساناتتاعى جۇمىرتقاعا – 10%, سيىر ەتىنە (سيىر ەتى بولىگى) – 101,1%, شوشقا ەتىنە (شوشقا ەتى بولىگى) – 101%, شوشقا ەتىنە (جاۋىرىن بولىگى) – 102,6%, سۇيەكتەرى بار قوي ەتىنە – 102,9%, قوي ەتىنە (سۇيەگى بار ارتقى بولىگى) – 102,2%, ۋلتراپاستەرلەنگەن ستەريلدەنگەن سۇتكە – 101,1%, مايلىلىعى 5-9% سۇزبە – 101,5%, الما – 103,2%, اپەلسين – 105,8%, مايشاباق – 106,4%, سەكەر – 109,5%, كۇنباعىس مايى 103,8% وسكەنى بايقالدى.
ءبىر قىزىعى, دەپارتامەنت باسشىسى بەرگەن ءبىر اقپاراتتا ەكى ءتۇرلى مالىمەت بار. جوعارىدا كورسەتىلگەندەي وڭىردە قازان ايىنان باستاپ كارتوپ, پياز سىندى كوكونىستەردىڭ باعاسى تومەندەگەنى ايتىلعان اقپاراتتا «قازان ايىنىڭ باسىنان باستاپ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعانىڭ ءوسۋى الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا 103%-دى; تاۋىق ەتى (تاۋىقتىڭ ءبىر بولىگى) 3,9%-دى, كۇنباعىس مايى 7,9%-دى, كارتوپ 2,1%-دى, باستى پياز 1,9%-دى, قىرىققابات 1,6%-دى, 1-ساناتتاعى جۇمىرتقا 17,3%-دى, قۇمشەكەر 9%-دى قۇرادى» دەلىنگەن. سوندا كارتوپ, پياز قازان ايىنان باستاپ ارزاندادى ما, قىمباتتادى ما؟
ماڭعىستاۋدا ازىق-ت ۇلىك باعاسى ارزان ەمەس. «ەبىن تاپ تا ەكى اسا» دەگەندەي, قانشا قاداعالاۋ, تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەنىمەن, تيىنعا تيىن قوسىلىپ, ازىق-ت ۇلىك باعاسى مىسىقتابانداپ قىمباتتاعاننىڭ ۇستىنە قىمباتتاپ كەلەدى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى
