«كاستينگ-ديرەكتور جانە جالپى كينوداعى كاستينگتەر, الەمدىك كينودا شەشۋشى ءرول اتقارادى. بەرلين كينوفەستيۆالىندە مەن تاڭعالدىم – ولاردىڭ كاستينگ-ديرەكتورلارى ۇلكەن الەمدىك ۇيىمعا بىرىككەن جانە 5 جىلعا جاقىن ۋاقىت بىرگە ەڭبەك ەتۋدە. ولار ءبىر-بىرىمەن بەلسەندى تۇردە سەرىكتەستىك ورناتادى, ءار ەل الەمدىك كاستينگتە وزدەرىنىڭ الدىڭعى قاتارداعى اكتەرلەرىن ۇسىنۋعا قۇقىلى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە وتە تالانتتى اكتەرلەرىمىزگە جۇمىس بەرۋ ءۇشىن, ولاردى حالىقارالىق كينو نارىعىنا جىلجىتۋعا اسەر ەتۋى مۇمكىن كاستينگ-ديرەكتورلار اسسوتسياتسياسىنىڭ پايدا بولعانىن قالايمىن. امەريكا نەسىمەن كۇشتى؟ ولاردا وسىنشا تولەم قاجەت دەپ ايتادى جانە سەن ولارمەن ساۋدالاسا المايسىڭ. مەن ءبىزدىڭ اكتەرلەرىمىزدىڭ «ەكىنشى» بولعانىن قالامايمىن, كەرىسىنشە ءبىز دە ءوز تالاپتارىمىزدى قويا ءبىلۋىمىز قاجەت. ءبىز سوعان لايىقتىمىز. ءبىزدىڭ وزىندىك كينەماتوگرافيامىز بار جانە وزگەلەردىڭ ءبىزدى ءتيىستى دەڭگەيدە قابىلداۋلارىنا لايىقپىز», دەدى «ۇكقمو» كەاق باسقارما توراعاسى گۇلنارا سارسەنوۆا.
ونىڭ ويىنشا وتاندىق كينەماتوگرافيانىڭ ساۋاتتى دامۋى ءۇشىن اكتەرلەر مەن كاستينگ-ديرەكتورلاردىڭ قىزىعۋشىلىقتارىن قورعاۋ وتە قاجەت. حالىقارالىق دارەجەدە ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ اكتەرلەردىڭ بەلگىلى ءبىر مارتەبەسى بولۋى ءتيىس, بۇل ەڭ الدىمەن سۇرانىستى, جوعارى تولەمدەردى, بەدەلدىڭ بولۋىن بىلدىرەدى.
قازاق كسر ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى جانە تانىمال كاستينگ-ديرەكتور جاننا قۋانىشەۆا دوڭگەلەك ۇستەل قاتىسۋشىلارىنىڭ نازارىن كاستينگ-ديرەكتورلاردىڭ جۇمىس جاعدايلارىنا اۋداردى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل كاسىبي ەمەس ادامدار جۇمىس اۋقىمىن, جاۋاپكەرشىلىگىن تۇسىنبەي جاتىپ ىستەيتىن اۋىر ەڭبەك. ناتيجەسىندە, ءتۇسىرۋ الاڭىنا ديلەتانتتار شىعادى, ال كارتينانىڭ ساپاسى جايلى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ال ءوز جۇمىسىن ادال اتقاراتىندار, شىن مانىندە, تيىن-تەبەنگە جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولادى.
ء«بىز – رەجيسسەرلەر مەن پروديۋسەرلەردىڭ كەڭەسشىلەرىمىز, سوندىقتان بىزگە ۇلكەن جۇمىس كولەمى جۇكتەلەتىنىن ءبارى بىلەدى. كاستينگ-ديرەكتور دەگەن كىم؟ بۇل سينوپسيستى العاشقى بولىپ وقيتىن تالداۋشى. ەكىنشىسى قويۋشى رەجيسسەرگە مەنتاليتەتى مەن رۋحى جاعىنان جاقىن ادام. كاستينگ-ديرەكتور وزىنەن نە تالاپ ەتىلەتىنىن, قانداي اكتەرلەر قانداي رولدەرگە سايكەس كەلەتىنىن ناقتى ءتۇسىنۋى كەرەك. ول ءۇشىن جىلدار بويى جينالاتىن كاسىبي تاجىريبە كەرەك. جارايدى, بارلىق پوزيتسيالارعا 40 ورىنداۋشى ادام الىنىپ, ۆيدەوكاستينگ باستالدى دەلىك, بۇل دەگەنىمىز, سىزگە اكتەرگە ءماتىندى ۇيرەتىپ, ميزانستسەنانى اشىپ, ونىڭ ءبارىن ءوزىڭىز ءتۇسىرۋىڭىز قاجەت دەگەن ءسوز. ءارى قاراي – اكتەرلەردى بەكىتۋ. رەجيسسەر سەنىڭ اكتەرلەردى قالاي تانىستىراتىنىڭدى, ولار جايلى نە ايتاتىنىڭدى كۇتەدى جانە وسى پروتسەسسكە كوپ نارسە بايلانىستى. سوسىن كەلىسىمشارتتارمەن, سول اكتەرلەردىڭ جۇمىس ۋاقىتىمەن پروبلەمالار باستالادى. اقىرىندا, كاستينگ-ديرەكتور ءتۇسىرۋ الاڭىندا ءرول ماتىندەرىمەن جۇگىرىپ ءجۇرىپ, كوۋچ سەكىلدى كەزەك-كەزەكپەن اكتەرلەردى وقىتىپ جۇرەدى. ماعان سەنىڭىز, مۇنىڭ ءبارى وتە از اقشا ءۇشىن جاسالاتىن جۇمىس. بۇل ماسەلەلەر شەشىلۋى ءتيىس», – دەدى ج.قۋانىشەۆا.
ارىپتەستەرىمەن كەلىسەتىن ءمادينا الىمقان دا اتالعان نارىقتا كادرلىق تازالاۋدى جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى. اكتەرلەرمەن جانە رەجيسسەرلەرمەن تەك ءتيىستى ءبىلىمى بار, ونى راستاي الاتىن ماماندار جۇمىس ىستەۋى كەرەك.
«ەڭ ۇلكەن ماسەلە, كەشە عانا كرافتتە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن, بىراق وزدەرىن كاستينگ-ديرەكتورمىز دەپ اتايتىن مامانداردىڭ جۇمىسقا شاقىرىلۋى. مەن ءجۇز رولمەن جۇمىس ىستەيمىن, كوپشىلىكتى رولدەرگە باۋليمىن, سەبەبى ساعان ونىڭ ارقايسىسىمەن جەكە-جەكە جۇمىس ىستەۋ قاجەت. ال ءتۇسىرۋ الاڭىندا جاس قىزدار جۇمىسقا كەلىپ, اراسىنان تاڭداپ ال دەگەندەي, ءبىر توپ ادامداردى الدىڭا الىپ كەلەدى. مەن ۇزاق ۋاقىت بويى ەكىنشى رەجيسسەر رەتىندە جۇمىس اتقارعانمىن جانە كاستينگ-ديرەكتور قانداي بولۋى ءتيىس ەكەندىگىن جاقسى بىلەمىن. ونىڭ رەجيسسەرلىك ءبىلىمى بولۋى ءتيىس, ول اكتەرلىك انسامبل دەگەننىڭ نە ەكەنىن ءبىلۋى ءتيىس, قانداي ادامدى ۇسىنۋ قاجەت ەكەندىگىن ءبىلۋى كەرەك, ال قازىر كوپشىلىگى ءتىپتى تيپاجدىڭ نە ەكەندىگىن بىلمەيدى. مەنىڭ ۇسىنىسىم – كاستينگ-ديرەكتور بىلىكتىلىك ارتتىرۋ ساباقتارىن ءوتۋى كەرەك. ونسىز ولاردى تاريفتەۋگە جانە جۇمىس بەرۋگە بولمايدى», دەپ ەسەپتەيدى ءمادينا الىمقان.
كاستينگ-ديرەكتور جاينا ءابدي ءوز تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, بۇگىنگى كاستينگ وتكىزۋ كەزىندە قالىپتاسقان جاعدايلار اكتەرلەرگە دەگەن كوزقاراسقا اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا كادردا جۇمىس ىستەۋگە ىنتالى جانە دايىن بولۋى كەرەك ادامنىڭ كادرعا شىقپاي تۇرىپ ەلەمەۋشىلىكپەن, گونورارلارمەن جانە جۇمىس تالاپتارىمەن ساعىن سىندىرادى.
جاينا ءابدي كاستينگ-ديرەكتور پسيحولوگ بولۋى تيىستىگىن العا تارتادى. سەبەبى بەلگىلى, ولار بالالارمەن, ەرەسەكتەرمەن, ءتىپتى جانۋارلارمەن جۇمىس ىستەيدى. ءبىزدىڭ ەلدە اكتەرلەردىڭ دارەجەسى تىم تومەندەتىلگەن. ەگەر ادام قالانىڭ سىرتىندا تۇراتىن بولسا, وعان ءبىز ءسىزدى قالاعا الىپ كەلمەيمىز دەپ ايتۋى مۇمكىن. بارلىعىنا ارقاشان ۇلكەن كۇشپەن قول جەتكىزۋگە تۋرا كەلەدى. كەيدە ءبىر ءرولدى بەلگىلى اكتەر عانا ويناي الاتىنداي جاعداي بولادى, ال ماعان سەن ءوزىڭ كەلىس بىزدە وسىنشا عانا بيۋدجەت بار دەيدى. حابارلاسىپ, وتىنۋگە تۋرا كەلەدى. ءتىپتى كاستينگ-ديرەكتورعا تەگىن تۇردە كوپشىلىكتى جيناۋعا ماجبۇرلەيتىن, تەگىن تۇسۋگە كەلىسۋگە ماجبۇرلەيتىن كومپانيالار بار. گونورارى 1000 دوللارلىق اكتەردەن 50 مىڭ تەڭگەگە ويناۋىن تالاپ ەتەدى. ءتىپتى ءتۇسىرۋ الاڭىندا ەشبىر قورعانىس قۇرالدارىنسىز اكتەرلەردى تريۋكتەر جاساۋعا ماجبۇرلەيتىن جاعدايلاردىڭ دا بارى شىن.
دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ قارارىندا ونىڭ قاتىسۋشىلارى جاڭا قاۋىمداستىق جۇزەگە اسىرۋى ءتيىس بىرنەشە تارماقتاردى ەنگىزدى.
بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستان اكتەرلەرى ءۇشىن ولاردىڭ تاجىريبەسىنە, بىلىمىنە, تىلدەردى بىلۋىنە جانە باسقا دا قاسيەتتەرىنە قاراي تاريفيكاتسيالىق كەستە ازىرلەۋ.
ەكىنشىدەن, اكتەرلىك ماماندىققا قۇرمەتپەن قارامايتىن رەجيسسەرلەر مەن پروديۋسەرلەر ءۇشىن ايىپپۇل سانكتسيالارىن قاراستىرۋ.
سونداي-اق كاستينگ-ديرەكتورلار ءۇشىن ولاردىڭ تاجىريبەسىنە, كەيسىنە جانە بىلىمىنە قاراي تاريفيكاتسيالىق كەستە ازىرلەۋ. جانە كاستينگ-ديرەكتورلار ءۇشىن نارىققا شىن مانىندە قاجەتتى مامانداردى دايارلايتىن شەبەرلىك-سىنىپتارىن ۇيىمداستىرۋ.
قورىتا كەلگەندە, كينو ورتالىعى بارلىق ۇسىنىستاردى قولدادى جانە دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلاردىڭ «كاستينگ-ديرەكتور – بۇل كوپ دارەجەدە بولاشاق ءفيلمنىڭ ساتتىلىگى بايلانىستى بولاتىن مامان» دەگەن پىكىرىمەن تولىقتاي كەلىستى.
الماتى
