اسقار اقاەۆ
قىرعىزستاننىڭ العاشقى پرەزيدەنتى. 1990 جىلى قىرعىز كسر-ءىنىڭ پرەزيدەنتى بولعان. ءبىر جىلدان سوڭ تاۋەلسىز قىرعىزستاننىڭ باسشىسى بولىپ سايلانعان. ول بۇل قىزمەتتە 14 جىل جۇمىس ىستەدى.
1990 جىلدان باستاپ ەسەپتەگەندە, ءتورت رەت پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن. 1991 جىلى, 1995 جانە 2000 جىلى پرەزيدەنت بولىپ قايتا سايلانعان. ال 2003 جىلى رەفەرەندۋمدا وكىلەتتىگىن ۇزارتقان.
2005 جىلى 22 ناۋرىزدا قىرعىزستاندا جاۋقازىن رەۆوليۋتسياسى باستالدى. ونى وپپوزيتسيونەر قۇرمانبەك باكيەۆ باستاعان قىرعىزستان حالقى قوزعالىسى ۇيىمداستىرعان. سەبەبى وپپوزيتسيا اقاەۆتىڭ اۆتوريتارلىق رەجيمىنە قارسى شىعىپ, 2005 جىلى قاڭتار-اقپاندا وتكەن پارلامەنتتىك سايلاۋدىڭ ناتيجەسىن مويىنداماعان. ودان بولەك, حالىق ەلدەگى الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جاعدايعا, جەمقورلىققا, كونستيتۋتسياداعى وزگەرىستەرگە نارازى بولعان.
ناتيجەسىندە ميتينگىگە شىققاندار قۇقىق قورعاۋشىلارمەن قاقتىعىسقا بارىپ, پرەزيدەنت رەزيدەنتسياسىن جاۋلاپ العان. ال اقاەۆ وتباسىمەن بىرگە ارنايى جاساقتىڭ كومەگىمەن ەلدەن قاشىپ كەتكەن. وعان رەسەي ساياسي باسساۋعا بولعان. 2005 جىلى 11 ساۋىردە اقاەۆ كەلىسسوزدەردەن كەيىن, پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن توقتاتۋعا كەلىسىمىن بەرگەن.
قىرعىزستان ءسىم مالىمەتىنشە, قاراشادا 76 جاسقا تولاتىن اسقار اقاەۆ قازىر رەسەيدە تۇرىپ جاتىر. ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە پروفەسسور بولىپ جۇمىس ىستەيدى.
قۇرمانبەك باكيەۆ
2005 جىلى 11 ساۋىردە اقاەۆ وكىلەتتىگىن توقتاتقاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى قىزمەتىنە ۋاقىتشا وپپوزيتسيا كوشباسشىسى قۇرمانبەك باكيەۆ كەلدى. سول جىلى 10 شىلدەدە ەلدە كەزەكتەن تىس سايلاۋ ءوتىپ, قۇرمانبەك باكيەۆ سەنىمدى جەڭىسكە جەتتى. ال ونىڭ باستى قارسىلاسى سانالعان فەليكس كۋلوۆ پرەمەر-مينيستر قىزمەتىنە تاعايىندالدى.
2009 جىلى شىلدەدە ەلدە پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءوتىپ, باكيەۆ 90 پايىز داۋىس جينادى.
2010 جىلى ءساۋىردىڭ باسىندا ەل بيلىگىنە قارسى تاعى دا ۇلكەن رەۆوليۋتسيا باستالدى. بۇل جولى دا وپپوزيتسيا باكيەۆتىڭ رەجيمىن اۆتوريتارلىق دەپ باعالاپ, ونىڭ وتستاۆكاعا كەتۋىن تالاپ ەتتى. سونداي-اق, حالىق ەلدەگى احۋالدىڭ ناشار بولعانىنا نارازى ەكەنىن جەتكىزدى.
7 ساۋىردە مىڭداعان ادام بىشكەكتى تولىق جاۋلاپ الدى, ونىڭ ىشىندە اكىمشىلىك عيماراتتار دا بار. وپپوزيتسيونەرلەر پارلامەنت پەن باس پروكۋراتۋرا عيماراتتارىنىڭ كۇل-تالقانىن شىعاردى.
ال باكيەۆ بىشكەكتەن وشقا قاشىپ كەتتى. ەل استاناسىندا وپپوزيتسيونەرلەر ۋاقىتشا ۇكىمەت قۇرىپ, ونى جەتەكشىلەرى روزا وتىنباەۆا باسقاردى.
قۇرمانبەك باكيەۆ بولسا, تارازعا قاشىپ, سول جاقتا وتستاۆكاعا كەتەتىنى تۋرالى ارىز جازدى. ارتىنشا بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو وعان ساياسي باسساۋعا ۇسىنعان. باكيەۆ قازىر بەلارۋستە تۇرىپ جاتىر.
2013 جىلى قىرعىزستاندا "قىزمەتتىك وكىلەتتىگىن اسىرا پايدالانعانى" ءۇشىن ول سىرتتاي 23 جىلعا سوتتالعان.
روزا وتىنباەۆا
2010 جىلى 7 ساۋىردە قۇرمانبەك باكيەۆ ەلدەن قاشىپ, وكىلەتتىگىن توقتاتقاننان كەيىن ۋاقىتشا ۇكىمەت قۇرىلعانىن ايتتىق. سول جىلى 19 مامىردا قىرعىزستان ۋاقىتشا ۇكىمەتىنىڭ دەكرەتىنە سايكەس ەل پرەزيدەنتى بولىپ تاعايىندالدى.
وتىنباەۆا 2011 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن قىرعىزستان پرەزيدەنتى قىزمەتىن اتقاردى. وسىلايشا, ول تمد-دا پرەزيدەنت اتانعان العاشقى ايەل بولدى.
2011 جىلى 30 ساۋىردە قىرعىزستاندا پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتىپ, وتىنباەۆا لاۋازىمىن بەيبىت تۇردە بوساتتى.
المازبەك اتامباەۆ
المازبەك اتامباەۆ قىرعىزستان پرەزيدەنتىنە ءۇش رەت كانديدات بولعان. ءۇشىنشى مارتەدە جەڭىسكە جەتتى. 2011 جىلى 30 ساۋىردەگى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا ول حالىقتىڭ 63 پايىز داۋسىن جيناپ, مەملەكەت باسشىسى اتاندى. بۇل قىزمەتكە ول 1 جەلتوقساندا كىرىستى.
اتامباەۆ پرەزيدەنتتىك لاۋازىمدا 2017 جىلدىڭ 24 قاراشاسىنا دەيىن بولدى. وتىنباەۆا سەكىلدى اتامباەۆ تا قىزمەتىن بەيبىت تۇردە بوساتتى. ەشكىم توڭكەرىس جاساماسا دا, بۇل وقيعا ۋ-شۋسىز قالمادى.
پرەزيدەنت بولعان جىلدارى وعان ءتۇرلى ايىپ تاعىلعان. مىسالى, ونىڭ جاقىن ادامدارى جوعارى لاۋازىمدارعا يە بولعان. مىسالى, ونىڭ بۇرىنعى جۇرگىزۋشىسى يكرامجان يلميانوۆ 2017 جىلى پرەزيدەنت اپپاراتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالعان.
ال پرەزيدەنتتىك مەرزىمىنىڭ سوڭعى جىلدارى سوت پروتسەسستەرى كوپ بولعان. بيلىك جۋرناليستەردى, بەلسەندىلەر مەن وپپوزيتسيونەردى سوتقا بەرگەن. كەي كەزدە اتامباەۆتىڭ ءوزى ارىز جازعان.
2019 جىلى ماۋسىمدا جوگوركۋ كەشەن ودان ەكس-پرەزيدەنت دەگەن ستاتۋسىن قايتارىپ الدى. سەبەبى باس پروكۋراتۋرا ول پرەزيدەنت بولعان كەزدە "جەمقورلىق", "وكىلەتتىگىن اسىرا پايدالانۋ", "زاڭسىز بايۋ" بەلگىلەرىن بايقاعان.
ناتيجەسىندە سوت ونى "جەمقورلىق" بابى بويىنشا كىنالى دەپ تاۋىپ, بيىل ماۋسىمدا 11 جىل ەكى ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرعان. ال بيىل 6 قازاندا قىرعىزستانداعى نارازىلىق كەزىندە ميتينگىگە شىققاندار اتامباەۆتى بوساتىپ العان. بىراق 10 قازاندا بىشكەكتە تارتىپسىزدىك ۇيىمداستىردى دەگەن ايىپپەن قايتا ۇستالعان.
سوورونباي جەەنبەكوۆ
2017 جىلدىڭ 15 قازانىندا قىرعىزستاندا پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتىپ, سوورونباي جەەنبەكوۆ 54 پايىز داۋىسپەن جەڭىسكە جەتكەن. 24 قاراشادا پرەزيدەنتتىك قىزمەتىن باستادى.
ول پرەزيدەنتتىك لاۋازىمدا ءۇش جىلعا جۋىق بولدى. بيىل قازاننىڭ باسىندا قىرعىزستاندا پارلامەنت سايلاۋى ءوتىپ, ونىڭ رەسمي ناتيجەسىنە وپپوزيتسيا مەن حالىقتىڭ كوڭىلى تولماعان. ناتيجەسىندە 5 قازاندا ەلدە جاپپاي نارازىلىق شارالارى باستالعان.
ميتينگىگە شىققاندار پرەزيدەنت اكىمشىلىگى جانە پارلامەنت وتىراتىن اق ۇيگە باسىپ كىرگەن بولاتىن. ناتيجەسىندە پارلامەنت سايلاۋىنىڭ ناتيجەسى جويىلعان.
ەلدىڭ جاڭا پرەمەرى سادىر جاپاروۆ پەن بىرقاتار شەنەۋنىك جەەنبەكوۆتىڭ وتستاۆكاعا كەتۋىن تالاپ ەتكەن. ال كەشە جاپاروۆ پەن جەەنبەكوۆ تاراپتارى ءوزارا كەلىسسوز جۇرگىزگەن. بۇگىن قىرعىزستان پرەزيدەنتى حالىققا ۇندەۋىندە وتستاۆكاعا كەتەتىنىن مالىمدەدى.
