بۇگىن ءسوز ەتكەلى وتىرعان ماسەلەمىز اسكەري شەنگە قاتىستى. بۇگىندە قارۋلى كۇشتەرىمىزدە كسرو كەزىنەن قالىپتاسقان اتاقتار قولدانىلادى. ماسەلەن, سەرجانتتىق قۇرامعا بەرىلەتىن «ستارشينا» پاتشالىق رەسەي كەزىندە بەرىلە باستاعانىنا قاراماستان, كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا جاڭاشا سيپات يەلەندى. پولكوۆنيك شەنى نەگىزىنەن سلاۆيان تىلدەس مەملەكەتتەرگە عانا ءتان لاۋازىم. ايپەسە, شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بۇل اتاقتى تۇرلىشە اتايدى. ماسەلەن, اعىلشىن ءھام يسپان تىلدەرى ىقپال ەتكەن ەلدەردە ونى colonel/coronel دەپ اتاسا, نەمىس تىلىندە سويلەيتىندەر oberst دەيدى. قىسقاسى, ءار ەل تىلدىك يكەمىنە قاراي بەيىمدەگەن.
ايتپاقشى, ۆەنگريا قارۋلى كۇشتەرىندە بۇل لاۋازىمنىڭ بالاماسى – ezredes. تىكەلەي اۋدارعاندا «مىڭنىڭ باسشىسى» دەگەندى بىلدىرەدى. تۇركيادا وسى دەڭگەيدەگى albay شەنى بار. بۇل ءسوزدىڭ شىعۋ توركىنى تۇرىكتىڭ alay (توپ) سوزىمەن تىكەلەي بايلانىستى. وسمان يمپەرياسى كەزىندە بۇل لاۋازىمدى kaymakam نەمەسە kol ağa اتقاردى. العاشقىسى – اراب تىلىنەن ەنگەن ەكى ءسوزدىڭ قوسىندىسى, كەيىنگىسى – تازا تۇركىلىك اتاۋ. تىكەلەي اۋدارساق, «قول اعاسى» نەمەسە ماعىناسى – قول باستاۋشى.
كۇللى مىسىردى اۋزىنا قاراتقان بەيبارىس سۇلتاندى بۇگىندە بۇكىل الەم تانيدى. دەشتى قىپشاق دالاسىنان شىققان ماملۇكتەردىڭ ەگيپەتتە ءوز ديناستياسىن ورناتقانى ءمالىم. سوعىس ونەرىنىڭ جاڭا ءتۇرىن ماملۇكتەردەن جەتىك مەڭگەرگەن مىسىر ارمياسى بەرتىنگە دەيىن تۇركىلىك اسكەري اتاقتاردى قولداندى.
ماسەلەن, مىسىردا گەنەرال-مايور شەنى 1958 جىلعا دەيىن ء«امىرالاي» دەپ بەكىتىلدى. پودپولكوۆنيك دارەجەسىنىڭ بالاماسى «بيمباشى», كاپيتان – «يۋزباشى», ەفرەيتور – «ومباشى», قاتارداعى جاۋىنگەر «اسكەري» دەپ بەلگىلەندى. گەنەرال-پولكوۆنيگىڭىز سول كەزدە «ساردار» دەگەن شەن يەلەندى. ياعني بەرتىنگە دەيىن تۇركىلەر قولدانعان وفيتسەرلىك لاۋازىمدار ترەندتە بولدى.
جوعارىدا ايتىلعان مىڭباسى, ءجۇزباسى جانە ونباسى دەگەن جاۋىنگەرلىك اتاقتار ءالى كۇنگە دەيىن تۇركيا قارۋلى كۇشتەرىندە قولدانىستا بار. انادولىداعى اعايىن قاتارداعى جاۋىنگەردى «ەر» دەپ اتايدى. قارت كاسپيدىڭ ارعى بەتىندەگى تاعى ءبىر تۇركىتىلدەس مەملەكەت ازەربايجان ارمياسىندا ءاsgər, تەڭىزدە dənizçi بورىشىن وتەپ ءجۇر.
وسىدان-اق قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىندە قولدانىلىپ جۇرگەن اسكەري شەندەردىڭ كەڭەس وكىمەتى كەزىندە قالىپتاسقان اتاۋدان اڭعارۋ قيىن ەمەس. ايتپەسە, ازەربايجان دا كەزىندە بىزبەن بىرگە كسرو قۇرامىنا ەندى. سوعان قاراماستان, تاۋەلسىزدىك العان تۇستا شەندەردى انا تىلىنە بەيىمدەدى.
وسى ورايدا, قازاق حاندىعى كەزىندە دە قول باستاعان باتىرلارعا اتاق بەرگەنى تاريحتان بەلگىلى. ماسەلەن, جاساۋىلدار قولباسشىنىڭ بۇيرىعىن ورىندايتىن شابارمان رەتىندە قىزمەت ەتىپ, جاۋىنگەرلەرگە ازىق-ت ۇلىك, قارۋ-جاراق تاسىپ, بەكىنىستەردى كۇزەتەتىن. ياعني قازىرگى تىلمەن ايتساق, ستارشينا مەن پراپورششيكتەر اتقاراتىن جۇمىس. ونباسى اتى ايتىپ تۇرعانداي, ون ادامنان تۇراتىن توپتى باسقارعان.
ءجۇز ساربازدى باستاعان ءجۇزباسىنىڭ لاۋازىمى قازىرگى كاپيتانداردىڭ قۇزىرەتىمەن بىردەي. جوعارىدا ايتىپ وتكەن باۋىرلاس تۇركيادا كاپيتانداردى «Yüzbaşı» دەيدى. ال مىڭباسىنىڭ مايوردان قاي جەرى كەم؟ مايوردى حالىقارالىق تەرمين دەپ قالدىرعاننىڭ وزىندە اۋىستىرۋدى قاجەت ەتەتىن وفيتسەرلىك اتاق بار. ول – پودپولكوۆنيك. پولكوۆنيكتەن ءبىر ساتى تومەن تۇراتىن شەن. ەندەشە, سلاۆيان تىلىنەن ەنشىلەپ العان بۇل ءسوزدى قازاقى ورامعا سالىپ جىبەرىپ, مىڭباسى دەپ اتاساق, پودپولكوۆنيكتەردىڭ مۇرتى قيسايمايدى.
تۇمەنباسى ءبىر تۇمەن اسكەردى, ياعني ون مىڭ ساربازدى ارتىنا ەرتكەن. زاماناۋي اسكەري تەرمينشە ايتساق, كورپۋستىڭ نەمەسە ديۆيزيانىڭ كومانديرى. ولاردى باسقارۋعا گەنەرال شەنى بار وفيتسەرلەر عانا قۇقىلى. ەندەشە, تۇمەنباسى قازاق حاندىعىنىڭ گەنەرالدارى بولعانى انىق. بۇدان بولەك, قولباسشى, باس قولباسشى, ساردار دەگەن لاۋازىمداردى ەسكەرسەك, قازىرگى اسكەري اتاقتاردى قايتا قاراستىرۋعا ماتەريال دا, مۇمكىندىك تە جەتەدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىر قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنە رەفورما جاسالاتىنىن مالىمدەگەن-ءدى. ەندەشە, وسى رەفورمانىڭ اياسىندا جاۋىنگەرلىك تاريحىمىزدى تۇگەندەپ, قازىرگى قارۋلى كۇشتەردەگى شەندەردى قايتا قاراستىرىپ, تاريحي اتاۋلاردى جانداندىرساق, ايبىندى ارميامىز تۇرلەنىپ شىعاتىنى انىق.
