قازىرگى تاڭدا ينتەرنەتكە تاۋەلدىلىك الەمدەگى ەڭ باستى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. جاسوسپىرىمدەردىڭ كوپشىلىگى ۆيرتۋالدى الەممەن شەكتەن تىس اۋەستەنەدى. وسىعان بايلانىستى «جاس ۇلان» بىرىڭعاي بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر رەسپۋبليكالىق ۇيىمى ينتەرنەتكە تاۋەلدىلىكتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا «ReStart» جوباسىن باستادى. شىلدەدە باستالعان جوبا قاراشا ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسپاق. نەگىزگى ماقساتى – جاستارعا, بالالار مەن اتا-انالارعا ۆيرتۋالدى كەڭىستىكتىڭ قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ءتۇسىندىرۋ.
جوبا شەڭبەرىندە جاستار مەن بالالاردىڭ ينتەرنەتكە تاۋەلدىلىگىن انىقتاۋ ادىستەمەسىن ازىرلەپ, ءتۇرلى تاقىرىپتار بويىنشا تالداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ساراپشىلار پۋلى قۇرىلدى. توپقا پسيحولوگيا, الەۋمەتتانۋ, قۇقىق, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى بىلىكتى ماماندار تارتىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا ساراپشىلار جاستار مەن بالالاردىڭ ينتەرنەتكە تاۋەلدىلىگىن انىقتاۋ ادىستەمەسىنىڭ جوباسىن ازىرلەپ, ونى تاجىريبەدەن وتكىزىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, ينتەرنەتكە تاۋەلدى جاستاردىڭ بازاسى جاساقتالادى.
ساراپشىلار ينتەرنەتكە تاۋەلدىلىكتى انىقتاۋ بويىنشا الەمدىك تاجىريبەدەگى قولدانىستاعى ادىستەمەلەرگە تالداۋ جاسادى. قازىر 14-29 جاس ارالىعىنداعى جاستار اراسىندا الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى ارقىلى ينتەرنەت قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ماسەلەلەردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىن تالداپ, دەڭگەيىن ايقىنداۋدى كوزدەيمىز. ماماندار اتا-انالارعا ارناپ بالالارىمەن قانداي جۇمىس جۇرگىزۋگە بولاتىنى جازىلعان نۇسقاۋلىقتار دايىندايدى. ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ۇسىنىستار ازىرلەۋ ماقساتىندا ازاماتتاردى جەلىدە قورعاۋعا باعىتتالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالارىنا, ءنورماتيۆتى-قۇقىقتىق اكتىلەرىنە دە تالداۋ جاسالىندى.
28 شىلدە جانە 7 تامىز ارالىعىندا تاجىريبەلى ساراپشىلار, پەداگوگ-پسيحولوگتەر, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى, جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر جانە اتا-انالاردىڭ قاتىسۋىمەن قوعامدا ينتەرنەتكە تاۋەلدىلىكتىڭ تۋىنداۋ سەبەپتەرى مەن الدىن الۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ ماقساتىندا 4 ونلاين-كەزدەسۋ ءوتتى. پىكىر الاڭدارىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە ارنايى ۇسىنىستار ازىرلەندى.
سونداي-اق ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىمەن بىرلەسە وتىرىپ, مەكتەپ پسيحولوگتەرى مەن ادىسكەرلەرىنە ارناپ وقىتۋ سەمينارىن وتكىزدى. اتالعان شاراعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 7647 مەكتەپ پسيحولوگى مەن ادىسكەرى قاتىسىپ, اتالعان باعىت بويىنشا بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىردى.
بۇل رەتتە كوپ ۋاقىتىن ونلاين وتكىزەتىن جاستار دا نازاردان تىس قالعان جوق. ولارعا ارنالعان مەديا ساۋاتتىلىق كۋرستارى 7 قىركۇيەك پەن 2 قازان ارالىعىندا ۇيىمداستىرىلدى. قازاقستاننىڭ IT سالاسىنداعى بەدەلدى وقۋ ورنى – حالىقارالىق IT ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاجىريبەلى ماماندارى قاتىسۋشىلارعا ينتەرنەت, تەلەفون, الەۋمەتتىك جەلى, جالعان اقپارات, كيبەرقاۋىپسىزدىك تاقىرىپتارىندا 40 ساعات ءدارىس وقىپ, تاجىريبەلىك ساباقتار جۇرگىزدى.
ودان بولەك بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ومىرلىك قۇندىلىقتارىنىڭ قالىپتاسۋى مەن ءوزىن-ءوزى دامىتۋ بويىنشا باعدار بەرەتىن ەلىمىزدىڭ تانىمال تۇلعالارى مەن بىلىكتى ماماندارىنان 39 مەنتور جاساقتالدى. ولار جاستارعا كوشباسشىلىق, كاسىپ تاڭداۋ, بيزنەس, جۋرناليستيكا, شەشەندىك ونەر, عىلىم, مەديتسينا, كينو يندۋستريا جانە وزگە دە باعىتتار بويىنشا كەڭەس بەرىپ, قولداۋ كورسەتەدى.
ينتەرنەتتىڭ جاعىمسىز تۇستارىن قوعامدا اشىق كورسەتۋ دە اسا ماڭىزدى. سول سەبەپتى كەشەندى جوبالار قاتارىندا فوتوكورمە ۇيىمداستىرۋ دا بار. وسى ماقساتتا رەسپۋبليكالىق فوتوكورمەگە قاتىسۋ ءۇشىن قىركۇيەك ايىندا بايقاۋ جاريالانعان ەدى. وڭىرلەردەن 195 اۆتوردان 532 جۇمىس كەلىپ ءتۇستى. قازىر ولار باعالانىپ جاتىر. بىزگە كەلگەن تۋىندىلاردى فوتوگراف وسپان ءالي جانە ديزاينەر, يلليۋستراتور اڭساعان مۇستافا سەكىلدى تۇلعالاردان جاساقتالعان كوميسسيا قارايدى. ال ۇزدىك جۇمىستار ايماقتاردا وتەتىن فوتوكورمەگە قويىلادى.
باستامالاردىڭ كەيبىرى جاستاردى ينتەرنەتسىز ءومىر سۇرۋگە بەيىمدەۋگە باعىتتالعان. سول سەبەپتى 17 قازاندا بارلىق وڭىرلەردە «وفلاين كۇن» اكتسياسىن وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. اكتسياعا 800-دەن استام جاس قاتىسادى. ولار كۇنى بويى ينتەرنەت پەن گادجەتتەردەن باس تارتىپ, سول كۇندى سپورتقا, قايىرىمدىلىققا ارنايتىن بولادى. ءبىر كۇندىك اكتسيانىڭ ناتيجەسى «وفلاين ءومىر» مارافونىنا جالعاسادى.
بۇل تۇستا جاستارعا قۇقىقتىق جانە پسيحولوگيالىق كومەك تە قاجەت. سول ماقساتتا كونسۋلتاتسيالىق كومەك كورسەتۋ تەلەفون جەلىسى تامىز ايىنان باستاپ ىسكە قوسىلعان. بۇل جەردە ينتەرنەتتە قىسىم كورگەن جاندار قۇقىقتىق, پسيحولوگيالىق كەڭەس الا الادى. 17 تامىز بەن 30 قاراشا ارالىعىندا تەلەفون نەمەسە whatsapp جەلىسى ارقىلى حابارلاسۋعا بولادى.
سوڭعى جىلدارى جاستاردىڭ ينتەرنەتكە, ءموبيلدى تەلەفونعا اسىرا تاۋەلدىلىگى اتا-انالار مەن مامانداردى الاڭداتىپ وتىر. سول سەبەپتى دە جاستار ۇيىمدارى قولعا العان باستامالاردىڭ ءبىر بولىگى وسى ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالعان. جوعارىدا ايتىلعان جوبالاردان بولەك, مەديا ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ بويىنشا رەسپۋبليكالىق چەمپيونات, ۇلتتىق تاربيە مەن مادەنيەتتى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا لاگەر جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ازاماتتىق باستامالاردى قولداۋ ورتالىعىنىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبانىڭ ناتيجەسى قاراشا ايىندا بەلگىلى بولماق.
بۇل وزەكتى ماسەلە ءبىر جوبامەن شەكتەلمەيتىنى انىق. الەۋمەتتىك بەينەروليكتەر مەن سيۋجەتتەر ارقىلى جاستاردىڭ ساناسىنا تەحنولوگيانىڭ زيانى مەن قاۋپى جايلى اقپاراتتى ۇنەمى ءسىڭىرىپ وتىرۋ كەرەك. ويتكەنى قازىر قوعامدا ينتەرنەت پەن گادجەتتەردىڭ تەك جاعىمدى تۇسىن ناسيحاتتاۋ بەلەڭ العان سەكىلدى. جوعارىدا ايتىلعان كەشەندى جوسپار وسى ماقساتتا جاسالعان قادامداردىڭ باستاماسى بولماق.
دينارا سادۋاقاسوۆا,
«جاس ۇلان» بىرىڭعاي بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ۇيىمىنىڭ توراعاسى
