ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, الەمدىك قارجى جانە تاۋار نارىقتارى كوروناۆيرۋستى جۇقتىرۋدىڭ قايتالانۋى جانە الەمدە جاڭا شەكتەۋ شارالارىن ەنگىزۋ اياسىندا جەتكىلىكتى تۇردە قۇبىلمالى بولىپ قالۋدا. جاھاندىق قور يندەكستەرىنىڭ سەرپىنى ەكى فاكتورمەن ايقىندالادى: الەمدە كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋى جانە اقش پەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا قاتىناستارى بويىنشا بەلگىسىزدىكتى تۋدىراتىن اقش-تاعى سايلاۋ, سونىمەن بىرگە اقش پەن ەو-داعى قوسىمشا فيسكالدىق ىنتالاندىرۋدى قابىلداۋ.
«بيىلعى قىركۇيەكتە دامۋشى ەلدەردىڭ قور نارىقتارىنىڭ يندەكسى (MSCI Emerging Markets) 1,77%-عا, دامىعان ەلدەر اكتسيالارىنىڭ يندەكسى (MSCI World Index) 3,59%-عا تومەندەدى. اتالعان فاكتورلار باسقا ەلدەردەگى, اتاپ ايتقاندا ەۋروپاداعى ءالسىز دەرەكتەرمەن بىرگە دوللار قۇنىنىڭ وسۋىنە جانە التىننىڭ 4%-عا ارزانداۋىنا الىپ كەلدى», — دەدى ە. دوساەۆ.
ەۋروايماقتا بيىلعى قىركۇيەكتە ىسكەرلىك بەلسەندىلىك ناشارلادى. رەسەيدە ونەركاسىپتەگى PMI يندەكسى وسى جىلعى قىركۇيەكتە 51,1 تارماقتان 48,9 تارماققا دەيىن تومەندەدى. قازاقستاندا ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسى قۇرىلىستاعى جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى ءوسۋ ەسەبىنەن وسى جىلعى قىركۇيەكتە ءبىر اي بۇرىنعى 45,4 تارماقتان 47,6 تارماققا دەيىن كوتەرىلدى. ونەركاسىپتە يندەكس 47,8 تارماققا دەيىن 0,5 تارماققا تومەندەدى.
ە. دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, جالاقى الۋشىلاردىڭ ۇلەسى قالپىنا كەلۋدە, مەملەكەتتىك جاردەماقى الۋشىلاردىڭ ۇلەسى تومەندەۋدە جانە دە رەسپوندەنتتەردىڭ ءىرى ساتىپ الۋلارعا دايىندىعى ارتۋدا. سوڭعى 3 ايدا ءىرى ساتىپ الۋلار مەن شىعىن جاساعاندار ۇلەسى بيىلعى كىركۇيەكتە 17%-عا دەيىن ءوستى. الايدا, رەسپوندەنتتەردىڭ 46%-ى اعىمداعى ۋاقىتتى ءىرى ساتىپ الۋلار جاساۋ ءۇشىن قولايسىز دەپ سانايدى. بيىلعى قىركۇيەكتە جىلدىق ينفلياتسيا 7,0% دەڭگەيىندە ساقتالدى.
«ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ جىلدىق ءوسۋى وسى جىلعى تامىزدا 10,9%-دان 10,8%-عا دەيىن ازداپ باياۋلادى. ەت جانە ءسۇت ونىمدەرى, جۇمىرتقا باعاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاۋى بايقالدى. ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن تاۋارلار باعاسىنىڭ جىلدىق ءوسۋى 5,5% دەڭگەيىندە ساقتالدى, اقىلى قىزمەتتەرگە باعانىڭ جىلدىق ءوسۋى اعىمداعى جىلعى تامىزدا 3,4%-دان قىركۇيەكتە 3,6%-عا دەيىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا جانە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنە تاريفتەردىڭ ءوسۋى اياسىندا جەدەلدەتىلدى», — دەدى ۇلتتىق بانك باسشىسى.
ۇلتتىق بانكتىڭ بيىلعى قىركۇيەكتەگى ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر بويىنشا ءۇي شارۋاشىلىقتارىنا جۇرگىزگەن پىكىرتەرىمى دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن قىسقا جانە ۇزاق مەرزىمدى باعالاۋدىڭ بارىنشا وڭ بولعانىن كورسەتەدى. ءۇي شارۋاشىلىقتارىنىڭ اعىمداعى جانە بولاشاق ماتەريالدىق جاعدايىن باعالاۋ بيىلعى شىلدە-تامىزبەن سالىستىرعاندا جاقساردى.
«جەدەلدەتىلگەن ينفلياتسيالىق پروتسەستەر جاعدايىندا ورتا مەرزىمدى بولاشاقتا جىلدىق ينفلياتسيانى بىرتىندەپ باسەڭدەتۋ ءۇشىن بازالىق مولشەرلەمە بيىعى 7 قىركۇيەكتە +/-1,5 پ.ت. پروتسەنتتىك دالىزبەن 9% دەڭگەيىندە ساقتالدى. بازالىق ستاۆكانىڭ ناقتى دەڭگەيى ينفلياتسيانىڭ ءوسۋىن تەجەپ قانا قويماي, ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ قالپىنا كەلۋىن ىنتالاندىرادى», — دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
ينۆەستورلاردىڭ قاۋىپتەنۋى مەن دوللاردىڭ نىعايۋى دا دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ السىرەۋىنە جانە مۇنايدىڭ ارزانداۋىنا الىپ كەلەدى. مۇنايدىڭ ارزانداۋىنا جاھاندىق ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاۋ تاۋەكەلدەرىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى مۇنايعا سۇرانىستىڭ تومەندەۋىنەن قاۋىپتەنۋ ىقپال ەتەدى. بيىلعى قىركۇيەكتە تەڭگەنىڭ ايىرباستاۋ باعامى مىناداي سىرتقى فاكتورلاردىڭ ايتارلىقتاي قىسىمىندا بولدى.
1. بيىلعى قىركۇيەكتە الەمنىڭ جەكەلەگەن وڭىرلەرىندە كوروناۆيرۋستىڭ قايتا ءورشۋى اياسىندا جاھاندىق ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ باياۋلاۋ تاۋەكەلدەرىنىڭ وسۋىنە جانە سونىڭ سالدارىنان مۇنايعا سۇرانىستىڭ السىرەۋىنە بايلانىستى مۇناي شامامەن 10%-كە (9,56%) ارزاندادى. مۇناي باعاسى اعىمداعى جىلعى تامىزدان باستاپ وپەك+ مۇناي ءوندىرۋدى شەكتەۋ, ساۋد ارابياسىنىڭ مۇناي باعاسىن تومەندەتۋى جانە ليۆياداعى مۇناي ءوندىرۋدى قالپىنا كەلتىرۋ قىسىمىندا بولدى. الەمدىك ەكونوميكانىڭ شەكتەۋلى قالپىنا كەلۋى مۇنايدىڭ اعىمداعى ءوندىرۋ كولەمىن ساقتاي وتىرىپ, مۇناي قورلارىنىڭ قايتا وسۋىنە الىپ كەلۋى مۇمكىن.
2. بيىلعى قىركۇيەكتە دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارى كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعاندار سانىنىڭ ءوسۋى اياسىندا السىرەدى, بۇل ينۆەستورلاردىڭ تاۋەكەلى بار اكتيۆتەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ تومەندەۋىنە جانە اقش دوللارى باعامىنىڭ نىعايۋىنا اكەلدى. تۇرىك ليراسى ءبىر ايدا 5,2%-كە, رەسەي ءرۋبلى – 4,9%-كە, ارگەنتينا پەسوسى – 2,7%-كە السىرەدى. جالپى العاندا, قىركۇيەكتە دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ يندەكسى 0,4% قانا قوستى. دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ جالپى ديناميكاسى اياسىندا قازاقستاندىق تەڭگە ءبىر ايدا اقش دوللارى ءۇشىن 420,11 تەڭگەدەن 431,81 تەڭگەگە دەيىن 2,8%-كە السىرەدى.
«رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەگى كەپىلدىك بەرىلگەن ترانسفەرتتى ءبولۋ شەڭبەرىندە ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىن كونۆەرتاتسيالاۋ جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور كومپانيالارىنىڭ ەكسپورتتىق ۆاليۋتا ءتۇسىمىنىڭ ءبىر بولىگىن مىندەتتى تۇردە ساتۋى جونىندەگى ۇزارتىلعان شارالار تەڭگەنىڭ ايتارلىقتاي السىرەۋىن شەكتەدى», — دەدى ە. دوساەۆ. بيىلعى قازاننىڭ باسىنان تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا شاققانداعى ايىرباستاۋ باعامى بىرتىندەپ نىعايۋدا. 12 قازاندا مۇناي باعاسىنىڭ بىرقالىپتى ءوسۋى اياسىندا ءبىر اقش دوللارى ءۇشىن 427,83 تەڭگەگە دەيىن 1%-كە نىعايدى.
الدىن-الا دەرەكتەر بويىنشا اعىمداعى جىلعى قىركۇيەكتىڭ سوڭىندا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى وتكەن ايدا 3,1%-كە قىسقارىپ, $91,1 ملرد قۇرادى. ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى قىركۇيەك ايىندا نەگىزىنەن التىن باعاسىنىڭ 4%-كە تومەندەۋى ەسەبىنەن, سونداي-اق ۇلتتىق بانكتە ورنالاستىرىلعان بانكتەردىڭ قاراجاتىنىڭ قىسقارۋى اياسىندا $33,8 ملرد دەيىن تومەندەدى.
ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى قورعا تۇسەتىن تۇسىمدەر مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەپىلدىك بەرىلگەن ترانسفەرتتىڭ ءبولىنۋى اراسىنداعى تەرىس ايىرمانىڭ اسەرىنەن, سونداي-اق پاندەميانىڭ ەكىنشى رەت قايتالانۋىنان قاۋىپتەنۋگە بايلانىستى قارجى نارىقتارىنداعى تەرىس تۇزەتۋ ەسەبىنەن ءبىر ايدا $1,36 ملرد قىسقارىپ, $57,33 ملرد قۇرادى. قىركۇيەكتە تەرىس تۇزەتۋگە قاراماستان ينۆەستيتسيالىق كىرىس 2020 جىلدىڭ باسىنان بەرى $1,5 ملرد جۋىق بولدى. بانك جۇيەسىندەگى دەپوزيتتەر جىل باسىنان بەرى 8,7%-كە ۇلعايىپ, اعىمداعى جىلعى تامىزدىڭ سوڭىندا 20,7 ترلن تەڭگە بولدى. تەڭگەدەگى سالىمدار 12,4 ترلن تەڭگەگە دەيىن 14,2%-كە, ۆاليۋتالىق سالىمدار 8,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن 1,4%-كە ءوستى.
سونىڭ ناتيجەسىندە دەپوزيتتەردىڭ دوللارلانۋ دەڭگەيى 2020 جىلعى 8 اي ىشىندە 40,2%-كە دەيىن تومەندەدى. جيىنتىق دەپوزيتتەردىڭ ءوسۋى كوبىنەسە ناۋرىزداعى باعامدىق قايتا باعالاۋ, سونداي-اق ۆاليۋتالىق سالىمدار بويىنشا الىنعان كىرىستەردى كەيىننەن تەڭگەدەگى دەپوزيتتەرگە بىرتىندەپ اۋىستىرۋ ەسەبىنەن قالىپتاسادى. بۇل رەتتە, حالىقتىڭ ينفلياتسيالىق كۇتۋلەرى بويىنشا ۇلتتىق بانكتىڭ پىكىرتەرىمى شەڭبەرىندەگى دەرەكتەر جيناقتارى بار رەسپوندەنتتەر ۇلەسىنىڭ تومەندەپ بارا جاتقانىن كورسەتەدى.
پىكىرتەرىمگە قاتىسقانداردىڭ كوپشىلىگى اعىمداعى جىلعى قىركۇيەكتە جيناقتاردى قالىپتاستىرۋ ۋاقىتىنا تەرىس باعا بەردى – 42%, الايدا بۇل تەرىس باعالاۋلار اعىمداعى جىلعى تامىزداعى 47%-پەن سالىستىرعاندا تومەندەي باستادى.
«جىل باسىنان بەرى ەكونوميكاعا بەرىلەتىن كرەديتتەر اعىمداعى جىلعى تامىزدىڭ سوڭىندا 14,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن 2,4%-كە ۇلعايدى. ۇزاق مەرزىمدى كرەديتتەر 3,1%-كە نەمەسە 12,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن 372,3 ملرد تەڭگەگە ءوستى. قىسقا مەرزىمدى كرەديتتەر 2,2%-كە نەمەسە 2,0 ترلن تەڭگەگە دەيىن 44,2 ملرد تەڭگەگە ازايدى», — دەدى ە. دوساەۆ.
بيزنەستىڭ كرەديتتىك پورتفەلى جىل باسىنان بەرى 7,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن 1,2%-كە ۇلعايدى. بيزنەسكە بەرىلەتىن تەڭگەدەگى كرەديتتەر بويىنشا ستاۆكا اعىمداعى جىلعى تامىزدا 11,9%, ونىڭ ىشىندە قىسقا مەرزىمدى كرەديتتەر بويىنشا – 11,6%, ۇزاق مەرزىمدى كرەديتتەر بويىنشا اعىمداعى جىلعى تامىزداعى 13,4%-تەن 12,8%-كە دەيىن تومەندەدى. حالىقتىڭ كرەديتتەرى اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى 6,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن 3,7%-كە ۇلعايدى. ولاردىڭ قۇرىلىمىندا تۇتىنۋشىلىق قارىزدار 4,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن 0,6%-كە تومەندەدى, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن يپوتەكالىق قارىزدار 2 ترلن تەڭگەگە دەيىن 14,6%-كە ۇلعايدى.
ۇلتتىق بانك باسشىسى اتاپ وتكەندەي, قازاقستان ەكونوميكاسىن قولداۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ داعدارىسقا قارسى باستامالارىن ىسكە اسىرۋ جالعاسۋدا. 1. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا بيىلعى 9 قازانداعى جاعداي بويىنشا بانكتەر جالپى سوماسى 417 ملرد تەڭگەگە 450 ءوتىنىمدى ماقۇلداپ, 380,4 ملرد تەڭگە سوماسىنا 661 قارىز بەردى. 2. توتەنشە جاعدايدىڭ ەنگىزىلۋىنەن زارداپ شەككەن شوب سۋبەكتىلەرىن جەڭىلدىكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 9 قازاندا كاسىپكەرلەر 563,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2 275 ءوتىنىم بەردى, 419,5 ملرد تەڭگەگە 3 887 قارىز بەرىلدى, ونىڭ ىشىندە 65,8 ملرد تەڭگە بۇرىن بەرىلگەن قارىزداردى وتەۋدەن تۇسكەن اقشا ەسەبىنەن بەرىلدى. ۇلتتىق بانكتىڭ قارجىلاندىرۋى ەسەبىنەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قولداۋ جالعاسۋدا. 1. «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا بيىلعى 8 قازاندا 280,5 ملرد تەڭگەگە 23 935 ءوتىنىم ماقۇلداندى, ونىڭ ىشىندە 219,4 ملرد تەڭگە سوماسىنا 18 822 قارىز بەرىلدى. 2. «باسپانا حيت» نارىقتىق يپوتەكالىق باعدارلاما بويىنشا وسى جىلعى 8 قازاندا 373,8 ملرد تەڭگە سوماعا 42 736 ءوتىنىم ماقۇلداندى, 293,8 ملرد تەڭگە سوماسىنا 34 437 قارىز بەرىلدى.
«پاندەميانىڭ تارالۋى ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورلارىن تسيفرلاندىرۋدى جىلدامداتتى. قارجى نارىقتارى تەحنولوگيالىق ۇردىستەردىڭ ىقپالىنان تۇبەگەيلى قايتا قۇرۋ پروتسەسىنەن وتۋدە, مۇندا كوپ نارسە رەتتەۋشىنىڭ ءىس-ارەكەتىنە بايلانىستى بولادى», — دەدى ە. دوساەۆ.
وسىعان بايلانىستى اعىمداعى جىلعى 17 تامىزدا قرۇب باسقارماسىنىڭ قاۋلىسىمەن قارجىلىق تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ جونىندەگى 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداما قابىلداندى. ول قازاقستانداعى قارجىلىق تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالار نارىعىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىن ايقىندايدى جانە ءۇش نەگىزگى ماقسات قويادى:
بىرىنشىدەن, بۇل – قارجىلىق قىزمەتتەردى تسيفرلىق فورماتتا ۇسىنۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تسيفرلىق قارجى نارىعىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ.
ەكىنشىدەن, سالاداعى جالپى شىعىنداردى قىسقارتۋ, تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ جانە ءوسۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن جاساۋ ەسەبىنەن قارجى نارىعىن قۇرىلىمدىق قايتا قۇرۋ ءۇشىن تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ.
ۇشىنشىدەن, باسەكەلەستىك جانە نارىققا قاتىسۋشىلار اراسىنداعى كوللابوراتسيانى جاقسارتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ ارقىلى نارىقتىڭ ورنىقتى دامۋىن ىنتالاندىرۋ.
«وسى تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا اعىمداعى جىلعى 1 قازاننان باستاپ ۇلتتىق بانك قارجى ۇيىمىنا كەلمەي-اق قارجى قىزمەتتەرىن الۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن قاشىقتىقتان بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ سەرۆيسىن ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا ىسكە قوستى. اعىمداعى جىلعى ساۋىردە جۇيە پيلوتتىق رەجيمدە ىسكە قوسىلدى. وسى ۋاقىت ىشىندە سەرۆيس ەكىنشى دەڭگەيدەگى 11 بانككە حالىققا 2,8 ملن بانكتىك قىزمەت كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەردى», — دەدى ە. دوساەۆ.
قاشىقتان بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ قارجى نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا كليەنتتەردى قاشىقتان سايكەستەندىرۋگە جانە ولارعا بانكتىك شوتتار مەن دەپوزيتتەر اشۋ, تولەم كارتوچكالارىن شىعارۋ, كرەديت بەرۋ سياقتى قىزمەتتەردى كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل سەرۆيس الەمدەگى كۇردەلى ەپيدەميولوگيالىق احۋال اياسىندا جاڭا سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرەدى. سەرۆيس بانكتەرگە, سول سياقتى ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنا, باعالى قاعازدار نارىعىنىڭ كاسىبي قاتىسۋشىلارىنا, تولەم جانە ميكروقارجى ۇيىمدارىنا دا قولجەتىمدى ەكەنىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى.
«سىرتقى نارىقتارداعى قۇبىلمالىلىقتىڭ ءوسۋى ىشكى نارىققا اسەر ەتەتىن بولادى. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق بانك احۋالدى ءجىتى باقىلايدى جانە باعا مەن قارجى تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋگە قولايلى جاعدايلار جاساۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلدايتىن بولادى», — دەدى ە. دوساەۆ.
