قوعام • 12 قازان، 2020

يۋري يلين ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى تۋرالى ايتىپ بەردى

19 رەت كورسەتىلدى

بۇگىن وكق-دا وتكەن بريفينگتە توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى يۋري يلين قازاقستاندا ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى تۋرالى ايتىپ بەردى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.

مينيستر حابارلاعانداي، ەلىمىزدە دالا جانە ورمان ايماعىن جويۋ بويىنشا ءورت قاۋپى بار كەزەڭ اياقتالۋدا. قازاقستاننىڭ باسىم بولىگىندە جاقىن ارادا تەمپەراتۋرانىڭ تومەندەۋى جانە قار جامىلعىسى تۇرىندە جاۋىن-شاشىننىڭ ءتۇسۋى بولجانىپ وتىر، بۇل تيىسىنشە ورمان جانە دالا ورتتەرىنىڭ تۋىنداۋ قاۋپىن ازايتادى.

«بيىلعى جىل ايتارلىقتاي ىستىق بولدى، دالا ورتتەرى كوپ ورىن الدى. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسىم 2 ەسە دەرلىك بايقالادى. وسى جىلى دالا ورتتەرىنىڭ كوبىسى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا بولعان 50 گەكتاردان استام اۋماقتا ورىن العان ءورت رەتىندە ەسەپكە الىنادى. تيىسىنشە ورمان ورتتەرىنىڭ سانى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 20%-عا ارتتى. ەڭ اۋىر ورتتەر شقو، قوستاناي وبلىسىندا بولدى، سونداي-اق ورمان قورى ءۇشىن ماتەريالدىق شىعىن كولەمى ارتتى»، — دەدى يۋ. يلين. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە ءورتتىڭ ءىرى وشاعى — اتىراۋ قالاسى ماڭىنداعى قامىس ايماعى بولىپ وتىر.

«ەلدى مەكەنگە تۋىنداپ تۇرعان ەش قاۋىپ جوق. قازىر قوسىمشا كۇشتەر مەن قۇرالداردى تاستايمىز، وسى ءورت وشاعىن قىسقا مەرزىمدە تىيۋ ءۇشىن اۆياتسيالىق تەحنيكانى قولدانامىز»، — دەپ اتاپ ءوتتى ۆەدومستۆو باسشىسى.  ايتا كەتۋ كەرەك، بولىمشە تاۋلىك سايىن ءتۇرلى سيپاتتاعى تج جويۋعا 100-دەن 150-گە دەيىن ساپار جاسايدى. ارينە، نەگىزگى ۇلەستى ءورتتى ءسوندىرۋ قۇرايدى. «2020 جىلدىڭ 9 ايىندا ەل بويىنشا 9 مىڭنان استام (9 420) ءورت ورىن الدى، ورتتە جاراقات العاندار سانى 217 ادام، قازا بولعاندار سانى 228 ادام. جالپى، ورتتەردىڭ 10،5%-عا تومەندەگەنى بايقالادى: تۇرعىن ءۇي سەكتورىندا 12%-عا، كولىكتە 19،4%-عا، باقىلاۋداعى وبەكتىلەردە 8،2%-عا»، — دەدى مينيستر.

سونىمەن قاتار كوپتەگەن ايماقتاردا ەرتەرەك باستالعان جىلىتۋ ماۋسىمى كەزىندە تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن نىسانداردى تەكسەرۋ جۇمىستارى اياقتالدى. «بۇگىندە بارلىق تەكسەرۋ جۇمىستارى ءتامامدالدى. كەمشىلىكتەردى جويۋعا ۇيعارىم بەرىلدى. مەنىڭ ويىمشا، قىس مەزگىلىندە بۇل نىساندار قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىندە بۇزۋشىلىقتار بولماۋى ءۇشىن مۇقيات قاداعالاناتىن بولادى»، — دەپ اتاپ ءوتتى يۋ. يلين.  

بيىل 11 مىڭنان استام ءتۇتىن مەن گاز داتچيگى ورناتىلدى تۇرعىن ءۇي سەكتورىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن، ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ بولىمشەلەرىمەن بىرلەسىپ، الدىن الا دايىندىق جۇمىستارى باستالدى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى تۇراتىن 118 مىڭنان استام تۇرعىن ءۇي ەسەپكە الىندى. 15 تامىزدان 15 قىركۇيەككە دەيىن پەش ورناتۋ كەزىندە ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا ءورت قاۋىپسىزدىگى ايلىعىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى وتكىزىلدى، اتاپ ايتقاندا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالجۋاز توپتارىنىڭ تۇرعىن ۇيلەرى ارالاندى. 20 قىركۇيەكتەن باستاپ بۇرىن بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان ۇيلەردى قايتا ارالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. كوپتەگەن تۇرعىندار بۇرىن انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردى جويۋعا بايلانىستى شارالار قابىلداپ، پەش جابدىقتارىن، ەلەكتر قۇرالدارىن پايدالانۋ ەرەجەلەرىنە سايكەستەندىرەتىن ءۇردىس بايقالۋدا. سونىمەن قاتار 30 مىڭنان استام ءۇي يەلىكتەرىندە وسى ءۇي يەلىكتەرىنىڭ تۇرعىندارى تىكەلەي ءوز كۇشتەرىمەن قانداي دا ءبىر شارالار قولدانباعان فاكتىلەر دە بار.

ء«بىز بارلىق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا اقپارات جولدادىق، الەۋمەتتىك قورعاۋ ورگاندارى، سونىڭ ىشىندە گاز تەحنيكاسى جابدىقتارىنىڭ جاعدايىن باقىلاۋعا جاۋاپتى ورگاندار، ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ءورت نەمەسە ۋلى گازبەن ۋلانۋعا قاتىستى قايعىلى جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن وسى تۇرعىن ءۇي سەكتورىنداعى جاعدايعا نازار اۋدارۋى كەرەك»، — دەدى يۋ. يلين.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، كوپتەگەن جىلدار بويى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان الدىن الۋ جۇمىستارى وڭ ناتيجە بەرىپ كەلەدى. وتكەن جىلى 90 مىڭنان استام ءتۇتىن، تابيعي جانە ۋلى گازدى انىقتاۋ داتچيكتەرى ورناتىلدى. وتكەن ماۋسىمدا ولاردىڭ 18-دەن استامى دابىل بەردى. ياعني، وسى داتچيكتەردى مونتاجداۋ جانە پايدالانۋدىڭ ارقاسىندا 80-نەن استام ادام قۇتقارىلدى. اتالعان پراكتيكا بيىل جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى جانە دەمەۋشىلىك كومەكتى تارتۋ ەسەبىنەن جالعاسۋدا. قازىردىڭ وزىندە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى تۇراتىن ءۇي يەلىكتەرىندە 11 مىڭنان استام داتچيك ورناتىلدى.

قاراپايىم ەرەجەلەردى ساقتاۋ ءومىردى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى سونداي-اق يۋ. يلين ازاماتتارعا پەش جابدىقتارىن جىلىتۋ ماۋسىمىنا الدىن الا دايىنداۋعا شاقىردى. الدىن الا بولجام بويىنشا، الداعى قىستا تومەن قالىپتى تەمپەراتۋرا بولادى، سايكەسىنشە پەشكە جوعارى جۇكتەمە تۇسەدى.

«الدىن-الا شارالار قابىلداۋ قاجەت. ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر بارلىق ۇيلەردى ارالاپ، كەمشىلىكتەردى كورسەتەدى. ءبىز زەينەتكەرلەرگە، مۇگەدەكتەرگە قولدان كەلگەنشە كومەك كورسەتەمىز. بۇل جۇمىس تا جالعاسادى»، — دەدى مينيستر. 

ول جىلىتۋ پەشتەرى مەن جۇيەلەرىنىڭ ءتۇتىن مۇرجالارى، تۇتىندىكتەرى جانە باسقا دا ەلەمەنتتەرى تىكەلەي جىلىتۋ ماۋسىمى باستالار الدىندا، سونداي-اق جىلىتۋ ماۋسىمى كەزىندە  كەلەسى جيىلىكپەن كۇيەدەن تازارتىلىپ تۇرۋى ءتيىس ەكەنىن ەسكە سالدى: 1) ءۇش ايدا ءبىر رەت – جىلىتۋ پەشتەرى ءۇشىن; 2) ەكى ايدا ءبىر رەت – ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەيتىن پەشتەر مەن وشاقتار ءۇشىن. پەشپەن جىلىتۋدى پايدالانۋ كەزىندە: 1) جانىپ جاتقان پەشتى قاراۋسىز قالدىرۋعا، سونداي-اق ولاردى قاداعالاۋدى بالالارعا تاپسىرۋعا بولمايدى; 2) جاعۋ ءۇشىن دايىندالعان وتىندى، سونداي-اق باسقا دا جانعىش زاتتار مەن ماتەريالداردى جاعۋ الدىنداعى جەرگە ورنالاستىرماۋعا بولمايدى; 3) قاتتى وتىنمەن پەشتەردى جاعۋ ءۇشىن تەز تۇتاناتىن جانە جانعىش سۇيىقتىقتاردى قولدانۋعا بولمايدى; 4) وتىننىڭ وسى تۇرلەرىنە ارنالماعان پەشتەردى كومىرمەن، كوكسپەن جانە گازبەن جاعۋعا بولمايدى; 5) پەشتىڭ جانە ءتۇتىن جولدارىنىڭ بەتىنەن 0،5 م كەم قاشىقتىقتا پەشتىڭ قاتتى قىزۋىنا، جانعىش زاتتار مەن ماتەريالداردى (اياق كيىم، كيىم، وتىن) كەپتىرۋگە بولمايدى; 6) جوبالاۋ نورمالارىندا كوزدەلمەگەن ساڭىلاۋلارسىز ىسىرمالاردى (جاپقىشتاردى) پايدالانۋعا بولمايدى; 7) ديامەترى 15 مم كەم ساڭىلاۋى بار جاپقىشتاردى پايدالانۋعا بولمايلدى; 8) جەلدەتۋ جانە گاز ارنالارىن مۇرجا رەتىندە پايدالانۋعا بولمايدى; 9) اقاۋلارى، جارىقتارى مەن ساڭىلاۋلارى بار پەشتەردى جاعۋعا بولمايدى.

«وسىنداي قاراپايىم ەرەجەلەر ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا جانە وكىنىشكە وراي بىزدە ورىن العانداي قايعىلى وقيعالاردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، — دەدى مينيستر.  

اۆتوموبيلدەردىڭ ورتەنۋى ازايدى  توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندا اۆتوموبيل كولىگىنىڭ ورتەنۋىنە بايلانىستى اپاتتى جاعدايلاردىڭ 19%-دان استام ءوسىمدى قۇرايتىن اتىراۋ وبلىسىن قوسپاعاندا، ايتارلىقتاي تومەندەگەنى بايقالادى. بۇل قىسىلعان جانە سىعىلعان گازبەن جۇمىس ىستەيتىن اۆتوموبيلدەردىڭ كوپ قولدانىلۋىنا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. «وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، بۇل بۇگىنگى كۇنى جەر استى پاركينگتەرىندە، تۇرعىن ۇيلەردە سالىنعان پاركينگتەردە تۇرۋعا تىيىم سالىنعان كوپتەگەن اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ اراسىندا دۇربەلەڭ تۋدىردى. سەبەبى، اۆتوموبيلدەرگە ورناتىلعان جابدىق ءاردايىم تەحنيكالىق تالاپتارعا ساي بولا بەرمەيدى. تيىسىنشە، گازدىڭ شىعۋ، تۇتانۋ قاۋپى بار، بۇل ءاۆتوموبيلدىڭ ءوزىنىڭ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار تۇرعىن ءۇيدىڭ نەمەسە اكىمشىلىك عيماراتتىڭ دا ورتەنۋىنە اكەلۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايلاردىڭ ارتۋى اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ وزگەرگەن كەزدە دە بايقالادى، ياعني، دۆيگاتەلدىڭ دۇرىس جىلىتىلماۋى، اشىق وتتى قولدانۋ ءورت  شىعۋ قاۋپىن تۋدىرادى»، — دەپ ءتۇسىندىردى يۋ. يلين.       

الەۋمەتتىك نىساندارداعى ءورت قاۋىپسىزدىگى قر پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىنا سايكەس، 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كاسىپكەرلىككە تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە جاريالانعان ءۇش جىلدىق موراتوري كۇشىنە ەندى. وسىعان بايلانىستى 14 مىڭ شاعىن بيزنەس سۋبەكتىسى جوسپاردان الىنىپ تاستالدى.

«بۇگىندە ءبىزدىڭ باقىلاۋىمىزعا جاتاتىن سۋبەكتىلەردى تەكسەرمەيمىز. مۇنداي نىساندار سانى 14 مىڭنان اسادى، سوندىقتان ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جاۋاپكەرشىلىگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ وزدەرىنە جۇكتەلەدى»، — دەدى يۋ. يلين.

سونداي-اق ول ءورت ەرەجەلەرىن بۇزۋ تۋرالى كەز كەلگەن حابارلاما نەمەسە شاعىم كەشەندى تەكسەرۋ جۇرگىزۋدىڭ سەبەبى بولا الاتىنىن ەسكە سالدى. ءورت سوندىرۋشىلەرمەن بىرگە سۋبەكتىگە پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرى دە بارادى. 

ء«بىزدىڭ تەكسەرۋلەرىمىز ەرەكشە ءتارتىپ بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل — پروكۋراتۋرانىڭ تالاپتارى بويىنشا نەمەسە ءبىزدىڭ ازاماتتاردان تىكەلەي كەلىپ تۇسەتىن شاعىمدار مەن ارىزدار بويىنشا. ءبىز كەز-كەلگەن شاعىمدى نازاردان تىس قالدىرمايمىز. ءبىز ونى پروكۋراتۋرادا تىركەيمىز، رۇقسات الامىز جانە وبەكتىلەردى تەكسەرۋگە شىعامىز. مۇنىڭ بارلىعى ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى»، — دەدى مينيستر.  

ستاتسيونارلار ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ ەرەكشە نازارىنا الىنعان  يۋ. ءيليننىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە قر تجم ءتۇرلى الەۋمەتتىك نىسانداردى، سونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ جانە مەديتسينا مەكەمەلەرىن تەكسەرەدى. ەگەر ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى نەگىزىنەن قاشىقتان جۇمىس ىستەيتىن بولسا، ال ەسەپكە الىنعان 1400-دەن استام  ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. بۇل، ەڭ الدىمەن، اۋرۋحانالاردىڭ شامادان تىس جۇكتەمەلەنۋىنە، ەۆاكۋاتسيالىق جولداردىڭ جابىلۋىنا، تەمەكى شەگۋگە جانە ءبىر قاراعاندا قاۋىپسىز ءتارىزدى كورىنەتىن باسقا دا سەبەپتەرگە بايلانىستى. 

ء«بىز مۇندايدا ءتۇرلى ادىستەردى قابىلدايمىز، سونىڭ ىشىندە وسى وبەكتىلەردىڭ ءورت قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىنە جاۋاپ بەرەتىن باسشىلارمەن ونلاين-كونفەرەنتسيالار وتكىزۋ جانە ەلەكتر جابدىقتارىن پايدالانۋ ەرەجەلەرىنە، سونىڭ ىشىندە ناۋقاستارعا وتتەگى بەرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ەرەجەلەرگە نازار اۋدارامىز. وكىنىشكە وراي، رەسەي فەدەراتسياسىندا — سانكت-پەتەربۋرگ پەن ماسكەۋدە بولعان فاكتىلەر ءبىزدى ەلەكتر جابدىقتارىمەن جۇمىس ىستەيتىن كادرلاردى دايارلاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋعا ءماجبۇر ەتەدى. دايىندىقتىڭ بولماۋى سانكت-پەتەربۋرگتە بولعان سياقتى قايعىلى سالدارعا اكەلۋى مۇمكىن، وندا بەس ادام، ال ماسكەۋدە ءبىر ادام قايتىس بولدى. بۇل جۇمىس كۇشەيتىلگەن باقىلاۋعا الىنعان جانە ءبىز رەيدتىك ءىس-شارالاردى دا، وقىتۋ ءىس-شارالارىن دا جۇرگىزەتىن بولامىز»، — دەدى مينيستر.

سوڭعى جاڭالىقتار

قانشا ادام ۆاكتسينا سالدىردى؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:16

ۇقساس جاڭالىقتار