قاي تاراپقا قاراساڭ دا, ۇقىپتى قولدىڭ تابى انىق بايقالاتىن شوق جۇلدىزداي شاعىن اۋىلدىڭ قوتانىنا تابان ىلىكتىرگەن سوڭ ءبىلىم وشاعىن ىزدەگەنبىز. جول شەتىندە كەزىككەن بالادان ءجون سۇرادىق. اۋەلى ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ سالتىمەن ورىس تىلىندە.
– ەكى كوشەدەن ءوتىپ, وڭعا بۇرىلساڭىز, الدىڭىزدان كورىنىپ تۇرادى, – دەدى بالا تازا قازاق تىلىندە.
بالانىڭ الدىندا ۇياتقا قالدىق. سول كىنامىزدى جۋىپ-شايعانداي جالما-جان سۇراق قويىپ جاتىرمىز.
– كوپ راحمەت, باۋىرىم, – دەدىك ءبىز, – قازاق تىلىندە تازا سويلەيدى ەكەنسىڭ. قايدان ۇيرەندىڭ؟!
– مەكتەپتەگى مۇعالىمىمىز پالادا بەككاەۆنادان. ول كىسى قازاقشانى وتە جاقسى بىلەدى.
– ءوزىڭ نەشەدەسىڭ, ۇلتىڭ كىم؟
– ون ۇشتەمىن, ۇلتىم چەشەن, – دەپ ورنىقتى جاۋاپ قاتتى ءجاسوسپىرىم.
ءجاسوسپىرىمنىڭ جاتىق تىلىنە رازى بولىپ قالدىق. قازاق ءتىلىن قاپىسىز مەڭگەرگەن ۇلاعاتتى ۇستاز تۋرالى اۋدان ورتالىعىندا ەستىپ ەدىك. ەندىگىسى ەل ماقتاعان مۇعالىممەن تىلدەسۋ. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ مۇعالىمى پالادا داشاەۆا كوكشەتاۋ قالاسىنداعى ج.مۋسين اتىنداعى جوعارى قازاق پەداگوگيكالىق كوللەدجىنىڭ تۇلەگى ەكەن. ءتىلدى بالا كەزىندە مەڭگەرىپتى. كەيىن وبلىس ورتالىعىندا وقىپ جۇرگەنىندە جەتىلدىرسە كەرەك.
– كوللەدجدە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭ وقىپ ۇيرەنۋگە مول مۇمكىندىك بولدى, – دەيدى ءبىرىنشى ساناتتى مۇعالىم, – تىلدىك ورتا دا بار ەدى. سونىڭ ارقاسىندا ۇيرەندىك. جالپى, ءوزىم وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ بالالارىنا قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋدىڭ جولدارىن ىزدەۋ ۇستىندەمىن. مەنىڭ ويىمشا, ويىن ەلەمەنتتەرىن پايدالانا وتىرىپ ۇيرەتسە, كوبىرەك ۇعادى. ەندىگى ءبىر ماسەلە, اسا باي ءتىلدىڭ بار بوياۋىن بالالاردىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ. ماسەلەن, قازاق تىلىندە تۇسپال, ەمەۋرىن باسىم. «قىزىم, ساعان ايتامىن, كەلىنىم, سەن تىڭدا» دەگەندەي استارىنا مول ماعىنا سىيعىزىپ ايتادى. ال قازىر كوپشىلىك اۋىزەكى ءتىلدى عانا مەڭگەرگەن. ارحايزم سوزدەردى نازاردان تىس قالدىرماۋ كەرەك. ول دا ءتىلدىڭ بايلىعى. ايتپەسە, تۋرا ماعىناسىندا سويلەپ, تۋرا ماعىناسىندا جازاتىن بولساق, جۇتاڭ تارتىپ كەتۋى مۇمكىن.
ون جىلدان استام تاجىريبە جيناقتاعان بىلىكتى مۇعالىم مەكتەپتەگى ادىسكەرلىك بىرلەستىكتىڭ وتىرىستارىندا تالاي رەت ءتىل تۋرالى تولعانىپ, تاماشا پىكىرلەرىن بىلدىرگەن ەكەن. ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ ەڭبەگى دە لايىقتى باعالانۋدا. قابىلەتتى وقۋشىلارىنىڭ ارقاسىندا. ءۇش جىل قاتارىنان وقۋشىلاردى عىلىمي جوبالارعا دايىنداپ, بايقاۋلاردا توپ جارعان. اۋداندىق, وبلىستىق وزگە ۇلت وكىلدەرى اراسىندا ۇيىمداستىرىلعان ءتىل بايقاۋىندا جۇلدەسىز قالعان كەزى جوق. ءوزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ماسەلە جۇلدەدە دە ەمەس, بىراق بالانىڭ اتى بالا, توپقا تۇسكەن سوڭ الدىڭعى لەكتەن كورىنگىسى كەلەتىندەر دە بار. 2018 جىلى ۇلاعاتتى ۇستاز «ۇشتۇعىرلى ءتىل – كاسىبي تابىستىڭ كەپىلى» تاقىرىبىنداعى وبلىستىق بايقاۋدا ەسسە جازۋدان ەلدىڭ الدىنا تۇسكەن. 2019 جىلى ء«بىزدىڭ قوعامنىڭ بولاشاعى» تاقىرىبىنداعى رەسپۋبليكالىق كونكۋرستا ەكىنشى ورىن العان.
جالعىز ءوزى عانا العا ۇمتىلماي, تۇڭعيىق ءتىلدىڭ تۇنىعىنا شاكىرتتەرىن دە سۇڭگىتۋدە. جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ جانى سۇيەتىن, كوڭىلى قالايتىن ءتىلىن عانا ەمەس, ادەت-عۇرپىن, سالت-ءداستۇرىن دە جەتىك بىلسە ەكەن دەيدى. ءار جىل سايىن تۇراقتى وتكىزىلەتىن ء«تىلى ءبىردىڭ – تىلەگى ءبىر» بايقاۋىنا جانە اباي, ماحامبەت وقۋلارىنا وقۋشىلارىن دايىنداعاندا, ءار ءسوزدىڭ ماعىناسىن ءتۇسىندىرىپ, شۇعىلاسىن جاس جۇرەككە دارىتىپ, كوكىرەكتەرىنە سىڭىرەدى ەكەن. سونىڭ ارقاسىندا قازىر كراسنوپوليانسكي ورتا مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى ءتىلدى ءتاپ-ءتاۋىر مەڭگەرىپ قالعان. نەگىزىنەن كوپۇلتتى بولىپ سانالاتىن ءبىلىم وشاعىنىڭ بارلىق شاكىرتتەرى جەرگىلىكتى ۇلت ءتىلىن ءتاپ-ءتاۋىر مەڭگەرىپ وتىر.
– وسى الدەنەشە ۇلت جەتكىنشەكتەرىنىڭ تۋعان جەرگە دەگەن بالالىق ماحابباتىن الاۋلاتىپ تۇرعان ورتاق ءتىل – قازاق ءتىلى دەپ بىلەمىن, – دەيدى ۇلاعاتتى ۇستاز پالادا بەككاەۆنا, – ءتىلدى بىلمەك پارىز. ويتكەنى ءبىز ادامىنىڭ جانى جومارت, دالاسىنىڭ ىرىزدىعى مول قازاق جەرىن مەكەن ەتەمىز عوي. ءبىزدىڭ مەكتەپتە چەشەن بالالارى كوپ وقيدى. ولارعا وتكەن تاريحتىڭ اتالارىمىزدان ەستىگەن ەستەلىگىن ءجيى ايتىپ وتىرامىن. ءبىزدىڭ ۇلتتىڭ باسىنا كۇن تۋعاندا, قازاق جەرىنە زورلاپ كوشىرىلگەندە قولدارىنداعى ءبىر ءۇزىم نانمەن ءبولىسىپ, امان الىپ قالعان وسى جۇرت. كەيىنگى جاستار سول جاقسىلىقتى ءبىلۋى جانە قادىرلەۋى كەرەك. مەن مۇنى ەڭ الدىمەن ازاماتتىق پارىز دەپ ەسەپتەر ەدىم.
ۇستاز كوكىرەگىندەگى ادەمى ويلار بۇيىعىپ جاتا بەرمەي, ءتامام جۇرت قۇلاقتانسىنشى دەپ نەگىزگى سۇلباسىن ساقتاپ, جازدىق ءبىز دە. اركىم جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ءتىلى مەن ءداستۇرىن ءدال وسىلاي دارىپتەسە, ورىسشاسى ورعىتىپ تۇرعان ءوڭىردىڭ ءتىل تۇرعىسىنداعى ماسەلەسى وپ-وڭاي شەشىلىپ كەتەر ەدى. جالعىز ءتىل ەمەس, ەلگە دەگەن قۇرمەتى دە وزگە تۇگىل وزىمىزگە دە ونەگە ەمەس پە؟!
اقمولا وبلىسى,
ساندىقتاۋ اۋدانى
