وسىنداي ادام جانىن گۇلدەندىرەتىن, ءساتتى ىستەر كەزەك-كەزەگىمەن ساباقتالعان وڭدى شارۋالار تابيعاتى تامىلجىعان ساندىقتاۋ وڭىرىندە دە جۇيەلى جۇزەگە اسىرىلۋدا. اۋىل اجارى سىرتقى اسەمدىكتىڭ كەلبەتىنە وزگەشە ءوڭدى سالتانات ۇستەپ, شىرايى كەلگەن ءوڭىردىڭ ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ, ىنتىماقپەن ۇيىسىپ, اۋىز بىرلىگىن ارتتىرىپ, ىرىستى ەڭبەك ەتىپ جاتقان كوپۇلتتى تۇرعىندارىنا تىڭ سەرپىن بەرۋدە.
– بيىل اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن كوپتەگەن ءىس-شارا جۇزەگە اسىرىلۋدا, –دەيدى اۋدان اكىمى اسقاربەك ۇيسىمباەۆ, – اۋدان ورتالىعىنداعى اۋرۋحانا, مەكتەپتەر جوندەلىپ, بالالاردىڭ ويىن الاڭدارى سالىندى. اسىرەسە كوپتەن بەرى كوڭىل اۋدارىلماي كەلگەن اۋىلداعى مادەنيەت وشاقتارى قامقورلىققا الىنىپ وتىر. ەندىگى ءبىر ماسەلە اۋدان ىشىندەگى جولداردى جوندەۋ. انشەيىندە بۋراباي مەن زەرەندىنىڭ تابيعي سۇلۋلىعى تالايدى تاڭعالدىرادى دەپ جاتامىز. ول راس. بىراق ادام اياعى سيرەك تيەتىن ساندىقتاۋدىڭ تۇمسا تابيعاتى ەش جەردەن كەم ەمەس. نۋ ورمان دا, سۋى تازا, ءمولدىر كول دە بار. جەتپەي تۇرعانى جول عانا. ەگەر جول سالىنباسا, قانشا اجارلى, سۇلۋ بولسا دا جەتۋى قيىن جەردەگى تابيعات اياسىنا ەشكىم تۋريستەرگە لايىقتاپ ورىن سالمايدى عوي. جول سالىپ بەرسەك, ءتۋريزمدى دامىتۋعا اتسالىسپاق بولىپ بىلەگىن سىبانىپ وتىرعان كاسىپكەرلەر جەتكىلىكتى.
اۋدان اكىمى ايتسا ايتقانداي, مادەنيەت سالاسىندا ءماندى ءىس اتقارىلىپتى. سونىڭ ءبىرى مادەنيەت اۋىلىنداعى مادەنيەت ءۇيى. كۇردەلى جوندەۋ جۇمىسىنا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 43 ملن تەڭگە قاراجات بولىنگەن. كونكۋرستى «KazDamuLeaders» سەرىكتەستىگى ۇتىپ الىپ, كۇنى بۇرىن مەجەلەنگەن جوسپارعا سايكەس مادەنيەت ءۇيىنىڭ ەسكى شاتىرى جاڭاسىمەن الماستىرىلىپ, قابىرعاسى قايتا سىلانعان. توبەنى دە جاڭا زامان تالابىنا ساي ادەمىلەپ قايتا جاۋىپتى. توزىعى جەتكەن ەلەكتر جەلىسى اۋىستىرىلعان, جارىق بەرەتىن قۇرىلعىلار جاڭاسىمەن الماستىرىلعان. جۇمىستىڭ ءبىرشاما ساپالى اتقارىلعاندىعى كوزگە كورىنىپ تۇر. كوپتەن كۇردەلى جوندەۋ كورمەي, بيىلعى قامقورلىقتىڭ ناتيجەسىندە كوركى كىرىپ, جۇتىنىپ تۇرعان مادەنيەت ءۇيىنىڭ ءىشى كىرسە شىققىسىز. بۇرىنعى ەسكى ەدەن ەندى كەراموگرانيتپەن جابىلعان. جاڭا قازاندىقپەن قوسا, جىلۋ جۇيەسى دە جاڭارتىلعان. مادەنيەت ءۇيىنىڭ كىرە بەرىسى اۋىل ادامدارىن ءوزىنىڭ تارتىمدىلىعىمەن شاقىرىپ تۇرعانداي. وسىنداي جۇمىس ۆەسەلوە اۋىلدىق مادەنيەت ۇيىندە دە جۇرگىزىلگەن. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جوعارىدا اتالعان باعدارلاما بويىنشا 88 ملن 744,5 مىڭ تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, جۇمىستى «دايانا-سەرۆيس» سەرىكتەستىگى اتقارعان. بۇل جەردە دە توزىعى جەتكەن شاتىر الىنىپ, جاڭا مەتالل شاتىرمەن كومكەرىلگەن. مادەنيەت ءۇيىنىڭ توبەسى جىلۋ شىعارمايتىن جاڭا ماتەريالدارمەن قاپتالىپ, قىمتالىپ, ىشكى قابىرعالار قايتادان سىلانعان. توبە دە جاڭارتىلىپ, جارىق بەرەتىن ەلەكتر قۇرىلعىلارى الماستىرىلعان. بۇرىنعى ەسكىرگەن ەسىك-تەرەزە الىنىپ تاستالىپ, ورنىنا سۋىققا شىدامدى, اشىلىپ-جابىلۋى وڭاي پلاستيكالىق تەرەزەلەر ورناتىلىپتى. بۇرىنعى سىقىرلاۋىق ەدەن جاڭارتىلعان. ەكى بىردەي قازاندىق ورناتىلىپ, جاڭا جىلۋ جۇيەسى تارتىلعان. ورتكە قارسى دابىل بەلگىسى ورناتىلعان. مادەنيەت ءۇيىنىڭ توڭىرەگى تاپ-تۇيناقتاي ەتىلىپ جينالىپ, كوزتارتارلىقتاي اباتتاندىرىلىپتى.
بالكاشينو اۋىلىنداعى «سارىارقا» مادەنيەت ءۇيى دە كوركى كوز تارتارلىقتاي بولىپ جاڭعىرىپ قالدى. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 14 ملن 763,7 مىڭ تەڭگەگە بۇرىنعى وندۋلينمەن قاپتالعان شاتىر جاڭاسىمەن جاڭارتىلدى. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, توبەسى ساپالى, جىلى ماتەريالدارمەن مۇقيات قىمتالعان. 8 ملن 64,0 مىڭ تەڭگەگە مادەنيەت ءۇيىنىڭ ىشكى جىلۋ جۇيەسى جاڭعىرتىلدى. توزىعى جەتكەن جىلۋ باتارەيالارى جاڭاسىمەن الماستىرىلدى.
– اۋىل تۇرعىندارى مادەنيەت ءۇيىنىڭ جوندەلگەنىنە اسا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ جاتىر, – دەيدى مادەنيەت ءۇيىنىڭ ەكونوميسى ۆلاديمير كناك, – بىزدەگى بارلىق مادەني شارالار وسى جەردە وتكىزىلەدى عوي. بۇل جەر ەل ىشىندەگى سان شارۋاعا ۇيىتقى بولاتىن, مەملەكەتىمىزدىڭ ىشكى ساياساتىن بۇقارا حالىققا جەتكىزەتىن ورىن. سوندىقتان, جايلى بولعانى جاقسى. جوندەۋ جۇمىستارى كەزىندە جەرگىلىكتى التى ادام جۇمىسقا تارتىلىپ, جالاقى الىپ قۋانىپ قالدى. ول دا بولسا سەپ.
بۇرىن اۋىل تۇرعىندارى تاراپىنان مادەنيەت ءۇيىنىڭ سۋىقتىعى تۋرالى شاعىم ءجيى ايتىلسا, كۇردەلى جوندەۋدەن كەيىن مۇنداي كەمىستىكتەرگە جول بەرىلمەيدى. ىشكى ارلەندىرۋ جۇمىستارى دا تالاپقا ساي. ساحنا دا كوز تارتارلىق ەتىپ جاڭارتىلعان. كىرەبەرىس دالىزبەن قوسالقى بولمەلەر دە جوندەۋدەن وتكىزىلگەن. مادەنيەت ءۇيىنىڭ الدىنا شاقپا تاستار توسەلگەن. قازىر اۋىلداعى مادەنيەت پەن ونەردىڭ التىن ۇياسى ۇقىپتى قۇرىلىسشىنىڭ قالاعىنان جاڭا شىققانداي اتشاپتىرىم جەردەن كوز تارتىپ, مەنمۇندالاپ تۇر.
اۋدان تۇرعىندارى ءۇشىن اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحانانىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلۋى ايتا قالارلىقتاي قۋانىش بولدى. باس اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعاندار ەندى زامان تالابىنا تولىق جاۋاپ بەرەتىن كەڭ دە جارىق اۋرۋحانادا ەم-دوم الادى. اۋدانداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 37 دارىگەر مەن 173 كىشى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جۇمىس ىستەيدى. اۋدان حالقى جامان تۇماۋ باس كوتەرىپ, ءورشىپ تۇرعان كەزدە جان اياماي جۇمىس ىستەگەن اق حالاتتى ابزال جانداردىڭ اق ادال ەڭبەگىنە ءدان رازى. دارىگەرلەرگە دە ءتاپ-ءتاۋىر كومەك كورسەتىلىپ جاتىر ەكەن. تۇرعىن ءۇي الۋلارىنا 11 929 500 تەڭگە كولەمىندەگى قارجى ءوسىمسىز نەسيە رەتىندە قاراستىرىلعان. ءۇش مامانعا 820,700 تەڭگە كوتەرمەاقى تولەنىپتى. ەندى مىنە, سول دارىگەرلەردىڭ ادام جانىنىڭ اراشاشىسى بولۋىنا قولايلى جاعداي تۋعىزىلىپ وتىر. قازىر اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ سوڭعى ءتۇيىنى جۇزەگە اسىرىلۋدا. اۋرۋحانا عيماراتىمەن قوسا كولىكتەرى تۇراتىن ورىن دا جوندەۋدەن وتكىزىلۋدە. بۇل ماقساتقا «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى بويىنشا «قازبايلىق استانا» سەرىكتەستىگىمەن ارنايى كەلىسىمشارت جاسالىپ, 480 ملن 837,5 مىڭ تەڭگە قاراجات جۇمسالعان. اۋرۋحانا اۋلاسى كوگالداندىرىلىپ, جاڭادان اسفالت جامىلعى توسەلگەن. عيماراتتىڭ شاتىرى جاڭادان جابىلعان. ەسىك-تەرەزە دە جاڭارتىلعان. بالالار, تەراپيا بولىمشەلەرى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. قازىر بار جۇمىس تىڭعىلىقتى اتقارىلىپ, اياقتالىپ كەلەدى.
مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جاقسىلىق شاراپاتى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردى دە قامتىعان. ماسەلەن, اۋدان ورتالىعىنداعى «ميراس» بالالار باقشاسىنا «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 43 ملن تەڭگە كولەمىندە قاراجات بولىنگەن. اۋقىمى مول جۇمىستى «ەۆروسترويسەرۆيسكوكشە» سەرىكتەستىگى تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ اتقارىپ وتىر. ولار الدىن الا مەجەلەنگەن جوسپار بويىنشا بالالار باقشاسىنىڭ توبەسىن الماستىردى, تەرەزەلەر جاڭارتىلدى. مەكەمە ماڭايىنداعى بالالاردىڭ ويىن الاڭدارى مەن جولدار جوندەلدى. بارلىق ەسىكتەر جاڭارتىلدى. سونىمەن قاتار جىلۋ بەرۋ جۇيەسى دە جاڭادان سالىندى. ەكى قاباتتى عيماراتتىڭ قابىرعالارى قايتادان سىلانىپ, وقتاي ءتۇزۋ كەيىپكە ەندى. ەلەكتر قۋاتىن تاراتاتىن جۇيە دە جاڭاسىمەن الماستىرىلدى.
جالپى, بالالارعا دەگەن قامقورلىق جالعىز بۇل عانا ەمەس, بالكاشين اۋىلدىق وكرۋگى بۇل باعىتتا ايتا قالارلىقتاي بىرقاتار شارۋانى جۇزەگە اسىرىپ وتىر. اۋىلداعى فۋتبول الاڭىن جوندەۋگە 12 817 777,28 تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, تولىق يگەرىلدى. قازىر اۋماعى ات شاپتىرىم فۋتبول الاڭى بالالاردىڭ كوزقۋانىشىنا اينالعان. تاعى ءبىر بالالار ويىن كەشەنى جاڭعىرتىلعانى بۇل ورايداعى يگىلىكتى ءىستىڭ اۋماعىن كەڭەيتىپ وتىر. وعان دا 6 968 888,64 تەڭگە قاراجات جاراتىلعان. وسى باعىتتاعى ءسوزىمىزدى تاعى دا ناقتى دەرەكپەن تىرىلتە تۇسەتىن بولساق, ءبىر عانا وسى اۋىلدا بالالار الاڭدارىنا ارقايسىسىنىڭ قۇنى 471 110,24 تەڭگەنى قۇرايتىن ءتورت كەشەن ورناتىلعانىن ايتا كەتكەن ءلازىم.
اۋداندىق كىتاپحانا دا مەملەكەت قامقورلىعىنىڭ ناتيجەسىندە ساۋلەلى كەيىپكە ەنگەن. 1932 جىلى سالىنعان كونە عيماراتتى كۇردەلى جوندەۋ ءۇشىن 19 ملن 680 مىڭ تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, ىشكى قابىرعاسى جاڭادان سىلانىپ, سىرلانىپ, اكتەلگەن. تەرەزەلەرى جەل وتپەستەي ەتىپ بەكىتىلگەن. ەسىك پەن توبە جاڭعىرتىلعان.
– وتىز مىڭ كىتاپ قورى بار, – دەيدى كىتاپحاناشى حانازيا قويانبايقىزى, – جىل سايىن گازەت-جۋرنالدارعا جازىلامىز. 400-گە جۋىق وقىرمانىمىز بار, ولار اسىرەسە بالالار ادەبيەتىن, تاريحي-تانىمدىق شىعارمالاردى سۇرايدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن جاڭا ادەبيەتتەردى الۋعا قاراجات ءبولىنىپ تۇرادى.
اۋدان ورتالىعىنداعى احۋال وسىلايشا كوپ-كورىم جاقسارىپ قالسا, شالعايداعى شاعىن اۋىلداردىڭ ءوڭى كىرىپ قالعاندىعىن ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتا كەتكەن ءجون. ماسەلەن, وتكەن جىلى بىرلىك اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى اربۋزينكا اۋىلىندا «بالاپان» بالالار باقشاسى اشىلعان بولاتىن. ءسوز اراسىندا بۇل اۋىلداعى تۇڭعىش مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە ەكەنىن ەسكە سالعان ءلازىم. اۋىل تۇرعىندارىنا وسىنداي قۋانىشتى «1 ماي» سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى, بەلگىلى مەتسەنات ماگومەد ابۋەۆتىڭ جاساپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى ءسانى كىرىپ, ساۋلەتى ارتا تۇسكەن ءوڭىردىڭ ءوڭىنىڭ جاقسارۋىنا جەرگىلىكتى قالتالى ازاماتتاردىڭ دا ۇلەس قوسىپ وتىرعاندىعى بەلگىلى بولار ەدى. قازىر بۇل ەلدى مەكەندە «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە سپورت الاڭى سالىنعان.
مىنە وسىلايشا, تۋعان ەلدىڭ ءتوسى مەملەكەت قامقورلىعىمەن قايتا تۇلەپ, ايرىقشا ادەمى كەيىپكە يە بولىپ, گۇلدەنە تۇسۋدە. تابيعاتى كورگەن جاننىڭ كوزىن ءسۇيسىندىرىپ, كوڭىلىن توعايتاتىن سىرلى دا نۋلى, سىرباز دا سالتاناتتى ساندىقتاۋدىڭ سايىن دالاسى ساۋلەلەنىپ, اجارلانىپ كەلەدى.
اقمولا وبلىسى,
ساندىقتاۋ اۋدانى
