قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلىمىزدىڭ الداعى ۇزاق مەرزىمدىك دامۋ باعىتتارىن ايقىنداعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ جاريالانعانىنا دا ءبىر جىل بولىپ قالدى. بۇل ماڭىزدى قۇجات ءبىزدىڭ بولاشاق جولىمىزدى ايقىنداپ قانا قويعان جوق, سونىمەن قاتار, قازاقستاندىقتاردى ءبىر ماقسات جولىندا بىرىكتىرىپ, ءوز بولاشاقتارىن نەعۇرلىم ايقىنىراق كورۋىنە قىزمەت ەتۋدە. قۇجاتتا قانداي سالالار, قانداي باعىتتار بويىنشا داميدى, نەگىزگى نازاردى قانداي ماسەلەلەرگە اۋدارۋ كەرەك دەگەن سۇراقتارعا ايقىن جاۋاپ بەرىلگەندىكتەن, ول قازىردىڭ وزىندە قوعامىمىزدىڭ قالىڭ بولىگىن بولاشاق ىستەرگە جۇمىلدىرا تۇسكەندىگى سەزىلەدى. قىسقاسىن ايتقاندا, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى قاراستىرىلىپ وتىرعان ماسەلەگە بىلىكتى كوزقاراسپەن قارايتىن ساراپشىلاردىڭ, حالىق اراسىنداعى ءارتۇرلى قاراپايىم ماماندىق يەلەرىنىڭ تولىق قولداۋىنا يە بولۋدا. تومەندە جاريالانىپ وتىرعان ساراپشىلار مەن ءتۇرلى ماماندىق يەلەرى ماقالالارىنان وسىنداي ۇندەستىك رۋحى سەزىلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلىمىزدىڭ الداعى ۇزاق مەرزىمدىك دامۋ باعىتتارىن ايقىنداعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ جاريالانعانىنا دا ءبىر جىل بولىپ قالدى. بۇل ماڭىزدى قۇجات ءبىزدىڭ بولاشاق جولىمىزدى ايقىنداپ قانا قويعان جوق, سونىمەن قاتار, قازاقستاندىقتاردى ءبىر ماقسات جولىندا بىرىكتىرىپ, ءوز بولاشاقتارىن نەعۇرلىم ايقىنىراق كورۋىنە قىزمەت ەتۋدە. قۇجاتتا قانداي سالالار, قانداي باعىتتار بويىنشا داميدى, نەگىزگى نازاردى قانداي ماسەلەلەرگە اۋدارۋ كەرەك دەگەن سۇراقتارعا ايقىن جاۋاپ بەرىلگەندىكتەن, ول قازىردىڭ وزىندە قوعامىمىزدىڭ قالىڭ بولىگىن بولاشاق ىستەرگە جۇمىلدىرا تۇسكەندىگى سەزىلەدى. قىسقاسىن ايتقاندا, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى قاراستىرىلىپ وتىرعان ماسەلەگە بىلىكتى كوزقاراسپەن قارايتىن ساراپشىلاردىڭ, حالىق اراسىنداعى ءارتۇرلى قاراپايىم ماماندىق يەلەرىنىڭ تولىق قولداۋىنا يە بولۋدا. تومەندە جاريالانىپ وتىرعان ساراپشىلار مەن ءتۇرلى ماماندىق يەلەرى ماقالالارىنان وسىنداي ۇندەستىك رۋحى سەزىلەدى.
جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم
«ءبىز ءبارىمىز ءبىر اتانىڭ – قازاق حالقىنىڭ ۇلىمىز.
ءبارىمىزدىڭ دە تۋعان جەرىمىز بىرەۋ, ول – قاسيەتتى قازاق دالاسى. بۇل دۇنيەدە ءبىزدىڭ ءبىر عانا وتانىمىز بار, ول – تاۋەلسىز قازاقستان».
نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان
مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» جولداۋىنان.
...اردى ويلاعان بابالار-اي, دەسەڭشى! تاعىلىمنىڭ ءنارىن جۇرەككە قۇيۋدا الدىمەن ءسوزدى اردان باستاعان عوي. «ارلى ادام جارلى بولماس» دەگەن ۇلاعاتتا جانعا داريتىن ۇلىلىق بارىن كىم جوققا شىعارار؟!
ءيا, ار ادامدى سۇيۋدەن, ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ورتاڭا, وتانىڭا ىقىلاسىڭنان, ءتىپتى وسى جولداعى جانپيدالىعىڭنان اڭعارىلادى. جانپيدالىق – ىزگىلىكتىڭ كورىنىسى. كورپەنى وزىڭە قاراي تارتپاي, وزگەگە كولەڭكەڭدى تۇسىرمەي ءومىر سۇرۋگە بولادى. كۇنكورىسكە عانا قۇمارلىق, ءوز باسىن عانا كۇيتتەۋشىلىك, ادامنىڭ كۇنى اداممەن ەكەنىن ەلەمەۋشىلىك – توعىشاردىڭ تىرلىگى. توعىشار تۋعانىنا دا, ەل-جۇرتىنا دا جات بولاتىنىن دۇنيەنىڭ دانىشپاندارى ايتارلىقتاي-اق ايتىپ كەتكەن. وسى ورايدا قازاقتىڭ ويشىل اقىندارىنىڭ ءبىرى قادىر مىرزا-ءالىنىڭ ستۋدەنت كەزىمدە وقىپ, ءالى كۇنگە دەيىن جادىمنان شىقپاي جۇرگەن مىنا جىر شۋماعىن العا تارتقىم كەلەدى:
بىرەۋلەر بار, ولارعا تەك باس قايعى,
حالىقتى ايتساڭ, قادام العا باسپايدى.
ولار ءۇشىن الىپ وتان – ءبىر اۋىل,
جاقسىلىعى سول اۋىلدان اسپايدى!
قادىر اعامىزدىڭ وسى ءبىر اسىل ويىن كورنەكى جەرلەرگە جازىپ, ءىلىپ قويسا, ەشقانداي ارتىقتىق ەتپەس ەدى.
ءبىزدىڭ بابالارىمىز, اسىرەسە, ءسابي قۇنداقتاپ, بەسىك تەربەتكەن انالارىمىز وتانشىلدىقتى ۇرپاعىنا بەسىك جىرىمەن دارىتقان. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ۇلتتىق تاربيەگە تۋرا بەتتەي المادىق, ءبىر قازانعا ەكى قوشقاردىڭ باسىن سالعانداي, وكتەم-زورلىقپەن ءار حالىقتىڭ وزىندىك ەلجاندىلىعىنىڭ جولى قيىلدى. ۇلتتىق قاسيەتتى بيىك ۇستاعان الاش اسىلدارىنىڭ كوزى جويىلىپ, ولاردان كەيىنگى جاقسىلارىمىزدى جاسىتىپ جىبەرگەن كۇش-پارمەننىڭ عۇمىرى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى جەتكەن كۇنى عانا جەلكەسىنەن قيىلدى. «بۇرىن – باتىر, بۇگىن – قورقاق, بۇعادى», دەپ ماعجان تايسالماي ايتقان تىرلىكتىڭ تامىرىنا بالتانى تاۋەلسىزدىگىمىز شاپتى.
تاۋەلسىزدىك – اسا قاسيەتتى ۇعىم. ادامنىڭ جانىن تەربەر وسى ءتاتتى سوزدە بۇرىنعى عۇمىر كەشكەن اتا-بابالارىمىزدىڭ سانعاسىرلىق ارماندارى, كوكسەگەن ۇمىتتەرى توعىسقان. كوپ ۇلتتى سيپاتى بار قازاقستان سەكىلدى ەلدە بارلىق ۇلت وكىلدەرىنىڭ ءتىل تابىسىپ, تاتۋ-ءتاتتى, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدە ءومىر ءسۇرۋى ەلباسى بەلگىلەپ بەرگەن باستى قاعيداتتارىمىزدىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنداعى «ءوز حالقىن سۇيەتىن ادام, ءوز جۇرتىنا جاقسىلىق تىلەگەن جان وزگە حالىقتاردى اشىندىرمايدى, ءوز ۇلتىن ەشكىمگە قارسى قويمايدى» دەگەن جولدار ەل يەسى رەتىندە قازاق حالقىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن دە, بەدەل-پايىمىن دا بيىكتەتە تۇسەرى انىق. ەلىمىزدىڭ گەوساياسي جاعدايى دا مۇنى ەرەكشە قاجەت ەتەدى. ەلباسىمىز الەمدىك تۇرعىدان ويلاپ, پايىمدايتىن كورەگەندىگىمەن, كەمەڭگەرلىگىمەن ەلىمىزگە, تاۋەلسىزدىگىمىزگە تونەتىن قاۋىپ-قاتەرلەردى تالداپ, سارالاپ وتىرىپ, كورسەتىپ بەردى. ايتالىق, جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك! ەكونوميكالىق قۋاتى مىقتى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ وزدەرى نە ىستەرلەرىن بىلمەي دارمەنسىزدىككە ۇرىندى. پارسى شىعاناعىنداعى مۇنايلى-گازدى ەلدەردى ازامات سوعىسىنىڭ ءورتى شارپىپ, سىرتتان نەبىر قىساستىقتار جاسالۋدا. ىشتەگى بيلىكقۇمار وپپوزيتسياشىلاردىڭ قولتىعىنا سۋ بۇركىپ, ازۋلىنىڭ السىزگە كۇش كورسەتۋى, دەموكراتيانى سىلتاۋ ەتىپ, وزگەنىڭ تەڭ قۇقىنا قول سۇعۋى ۇيرەنشىكتى ادەتكە اينالعان. جالعان, اسىرە وتانشىلدىقتى قوزدىرۋ امالى بۇل!
ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى دە باستى قاتەرلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. بۇۇ-نىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, بۇگىندە جەر-جاھان تۇرعىندارىنىڭ سانى كۇرت ءوسىپ, 2009 جىلى 6,6 ميلليارد بولسا, ازيا تۇرعىندارى مۇنىڭ جارتىسىنان اسىپ تۇسكەن. حالىقتىڭ بۇلايشا شوعىرلانۋى جەر اۋماعىنىڭ تارىلۋىن, ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىن تۋدىرىپ, كەدەي ەلدەردىڭ قاتارىن كوبەيتە تۇسكەن. ماسەلەن, الەمدەگى ەڭ كەدەي 48 مەملەكەتتىڭ 33-ءى افريكاعا تيەسىلى. كەدەي مەملەكەتتەردىڭ قاتارىندا ءبىزدىڭ كەيبىر ازيالىق كورشىلەر دە بار. ولاردىڭ كوشى-قون كەرۋەنى توڭىرەكتەگى ەلدەرگە توقتاۋسىز اعىلۋدا.
ەلباسىمىز سىن-قاتەرلەردى العا تارتقاندا, بۇلارعا دا ايتارلىقتاي ءمان-ماڭىز بەردى. الايدا, «ءبىزدىڭ «وسال تۇسىمىز» دەپ اتاعان كوپەتنوستىلىعىمىز بەن كوپكونفەسسيالىعىمىزدى ءوز ارتىقشىلىعىمىزعا اينالدىرا الدىق», دەپ جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەندەي, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ەتنوسىنا, ءدىني نانىم-سەنىمىنە قاراماي, ءوز وتانىن سۇيەتىندەي ءتالىم-تاربيەنى قالىپتاستىرۋ اسا ماڭىزدى. جولداۋدا جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم بارلىق قوعامدى, بارلىق ەتنوستىق اركەلكىلىكتەردى بىرىكتىرۋ فاكتورى رەتىندە العا تارتىلىپ, ەل بىرلىگى اسىل قاسيەت رەتىندە ۇلىقتالدى. بىرلىگى بەرەكەلى, تىرلىگى مەرەكەلى, ىنتىماعى جاراسقان ەلدىڭ عانا ىرىسى مەن تابىسى تەلەگەي تەڭىزدەي بولاتىنىن بۇگىنگى جاھاندانۋ ءداۋىرى الابوتەن كورسەتىپ وتىر.
بۇل ورايدا ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا حالىقتار دوستىعىنىڭ تاماشا مىسالدارى جەتكىلىكتى. ەستە جوق ەسكى زامانداردان بەرى تامىر تارتقان ەجەلگى دوستىقتىڭ ۇيىتقى بولارلىق جولدارى مەن قادىر-قاسيەتىن جاس ۇرپاققا وتباسى, وشاق قاسىنان ۇعىندىرعان ءجون. شاڭىراقتا شىر ەتىپ دۇنيەگە كەلگەن ءار سابيگە اتا-اناسى ەلدى ارداقتاۋدى, كورشىلەرمەن تاتۋ-ءتاتتى تۇرۋدى, ەگدەلەرگە ءىلتيپات كورسەتۋدى ۇنەمى ايتىپ وتىرسا, ۇلاعاتتى ۇرپاق ءوسىپ شىعارىنا تالاس جوق. بۇدان تىسقارى ءۇي تاربيەسى بالاباقشامەن, مەكتەپپەن تىعىز ۇشتاسىپ, ءاربىر اڭگىمە, تاربيە ساعاتتارى, كۇندەلىكتى ءىس-شارالار وتاندى ءسۇيۋ تاقىرىپتارىنا ارنالىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى. سوندا ناۋقاندىق سيپاتتان ارىلىپ, كەرىسىنشە, جۇمىسىمىزدا جۇيەلىلىك سيپات ورنىعار ەدى.
پرەزيدەنتتىڭ «جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم – ءبىزدىڭ كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قوعامىمىز تابىسىنىڭ نەگىزى», دەپ قاداپ ايتۋى تەگىن ەمەس. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ەلجاندىلىقتىڭ تاماشا ۇلگىسى رەتىندە لوندون وليمپياداسىنداعى تابىستارىمىز مىسالعا كەلتىرىلدى. راسىندا دا, تۇماندى البيون ەلىنە تاعاتسىزدانا كوز تىككەن قازاقستاندىقتار حالقىمىزدى تۇتاستىققا ۇندەيتىن جوعارى بىرلىگىمىزدىڭ كۋاسى بولدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم يدەياسىن قالىپتاستىرۋ ويلارىن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتەن تىس حV سەزىندە سويلەگەن سوزىندە ودان ءارى نەگىزدەپ, ساياسي ۇيىمنىڭ الدىنا پاتريوتتىق كۇشكە اينالۋ مىندەتىن قويدى. پارتيانىڭ اسا ماڭىزدى ميسسياسى رەتىندە «2050» ستراتەگياسىندا جاريالانعان جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم قالىپتاستىرۋدىڭ جالپىۇلتتىق تۇپقازىعى بولۋ, بۇل جۇمىسقا بارلىق قوعامدىق ۇيىمدار مەن بىرلەستىكتەردى تارتۋ تيىستىلىگى اتاپ كورسەتىلدى.
ەلباسى قوعامدى ۇيىستىرۋشى مادەنيەت پەن ادەبيەتتىڭ قالىڭ وكىلدەرى الدىنداعى ماقسات تۋرالى ادەبيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىمەن كەزدەسۋدە بايانداپ, مادەنيەت پەن ونەردەگى پاتريوتتىق قوعامىمىزدا بولىپ جاتقان تاريحي وقيعالاردا كورىنىس تابۋى قاجەتتىگىن ەسكە سالعانى كوكەيىمىزدە ءالى جاڭعىرىپ تۇر.
ەلىمىزدە مەملەكەتتىك رامىزدەردىڭ جالپىقازاقستاندىق قۇرمەتكە بولەنۋى ايرىقشا قۋانتادى. ءانۇرانىمىزدىڭ, ەلتاڭبامىزدىڭ, تۋىمىزدىڭ ارداقتالۋى – وتانشىلدىقتىڭ كورىنىسى. قازاق ۇلتىنىڭ ءتىلىن, ءداستۇرىن وزگە ەتنوستاردىڭ قادىر تۇتىپ, جاپپاي ۇيرەنۋگە دەن قويۋى بۇدان بىلاي قوعامدىق پارىزدان گورى, ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك مىندەتىنە ۇلاسىپ جاتسا دەگەن تىلەك ايتقىمىز كەلەدى.
* * *
مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى ۇستانعان باعدارىمىز ايقىن. ەندى الدىمىزدا جولداۋدا بەلگىلەنگەندەي, ءتىل تۋرالى جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ساياساتتى قوعامىمىزدى ودان ءارى ۇيىستىرا تۇسەتىن باستى فاكتورعا اينالدىرۋ تالابى تۇر. ونى مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ جونىندەگى كەشەندى شارالاردىڭ تۇزىلۋىنەن-اق بايقاۋعا بولادى. بۇگىنگى تاڭدا قوعامداعى قازاق تىلىنە دەگەن كوزقاراستى بۇدان 20 جىل بۇرىنعى جاعدايمەن سالىستىرۋعا ەش كەلمەيدى. ەگەمەندىگىمىزدىڭ ەلەڭ-الاڭىندا تۋعان ءتىلىمىز بۇلتتى كۇنگى ب ۇلىڭعىر كوكجيەكتەن سىڭارقۇلاقتانىپ, تاسادا كوز جازدىرىپ قالىپ قويعان كۇن كوزىندەي كورىنىپ, قابىرعامىز قايىسىپ, وكىنىشتىڭ وكسىگىندە جۇرگەنىمىز كەشە عانا سياقتى ەدى. انا سۇتىمەن بويعا داريتىن قاسيەتتى ءتىلىمىزدى ورگە دومالاتپاۋ نيەتىنە بەرىلىپ, داۋ-داماي ۇيىمداستىرعانداردىڭ ءۇنى ءوشتى. «تاۋلاردى الاسارتپاي, دالانى اسقاقتاتۋدى» كوزدەگەن ەلباسىنىڭ قيىننان جول تاپقان سارابدال ساياساتىنا قالاي عانا ءتانتى بولماسسىڭ! مەملەكەتتىك ءتىلدى كونستيتۋتسيا باپتارىنا, قابىلدانعان باعدارلامالارعا سايكەس دامىتۋ جونىندەگى تالاپتارى, قازاق ءتىلىن جاقتاۋشىلاردى سابىر مەن توزىمدىلىككە شاقىرۋ اقىل-كەڭەستەرى ءوز جەمىسىن بەرگەنى قۋانتادى.
قازىر مەكتەپتەردە قازاق ءتىلىن وقىتۋ ساپاسى الدەقايدا جاقساردى. ويتكەنى, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋ قاجەتتىلىگىمەن قوسا, تالاپتىڭ دا كۇشەيگەنىن ۇستازدار قاۋىمى مەن وقۋشىلار قاتتى سەزىنىپ وتىر. ورىس ءتىلدى اتا-انالاردىڭ وزدەرى دە بۇرىنعى جىلدارداعىداي ەمەس, بالالارىنىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋىنە مۇددەلى. بۇل دا بولسا, ەلىشىلىك تاتۋلىقتى, تۇراقتىلىقتى, رۋحاني كەلىسىمدى كورسەتسە كەرەك. وبلىس ورتالىعىنداعى ورىس ءتىلدى مەكتەپتەردە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ساباق بەرەتىن وزگە ۇلت ادامدارىن كورگەندە, ونىڭ نەگىزىندە ءتىلدى قۇرمەتتەۋ – ۇلتتى قۇرمەتتەۋ, ەلدى ءسۇيۋ ەكەنىن اڭعارعانداي بولاسىڭ. ءجۇزى باسقا بولعانمەن, جۇرەگى ءبىر وسىنداي ازاماتتاردى قالاي ۇلىقتاساق تا جاراسادى.
مەملەكەت باسشىسى وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قازاق تىلىندە جاتىق سويلەۋ ىنتا-تىلەگىن قولداپ, قولدايتىنىنا ءوزىمىز تالاي رەت كۋا بولعان جايىمىز بار. 2005 جىلى 27 قاراشادا سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ قايتا جاڭعىرتىلۋ سالتاناتىنا قاتىسۋ ساتىندە ءوز ويىن قازاقشا تولعاعان سقمۋ ستۋدەنتى ولگا ءليزۋندى شاقىرىپ الىپ, اق باتاسىن بەرىپ, ريزاشىلىق بىلدىرگەن ەدى. كەيىن مەن وسى ستۋدەنت قىزبەن قازاق تىلىندە تىلدەسكەنىمدە, زەرەكتىگىنە تاڭعالعانمىن. سۇراستىرا كەلگەندە, جامبىل اۋداننىڭ سۋاتكول اۋىلىنان بولىپ شىقتى. بۇل ەلدى مەكەننىڭ قازاق جاستارى ورىسشاعا بەيىمدەلىپ كەتكەنى جانىما باتىپ جۇرەتىن. قارشاداي قىزدىڭ تالاپ-ۇمتىلىسى قازاق جاستارى ءۇشىن ۇلگى, ساباق الار ءتالىم دەگەن وي ءتۇيدىم.
م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جانىنان ءتىل ينستيتۋتى اشىلعالى قازاق فيلولوگياسى فاكۋلتەتىن ورىس ۇلتىنىڭ ءبىر توپ جاستارى ءتامامداپ شىقتى. ولاردىڭ العاشقىلارىنىڭ ءبىرى ليۋدميلا ميليۋتينا قالاداعى 26-مەكتەپ-بالاباقشادا قازاق تىلىنەن ساباق بەرەدى. ۆيكتوريا پوپوۆا دا وسىندا جۇمىس ىستەيدى. ول – قازاق فيلولوگياسى بويىنشا ماگيستراتۋرا بىتىرگەن تۇڭعىش ورىس ۇلتىنىڭ وكىلى. زويا زولوتارەۆا, ناتاليا تولستىح تا اپكەلەرىنىڭ جولىن قۋىپ, قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولۋدى قالادى. ءتىل ينستيتۋتىندا ءبىلىم الىپ جۇرگەن ديانا مەليحوۆا وقۋ وزاتى سانالسا, اناستاسيا سافرونوۆا قوعامدىق شارالارعا بەلسەنە قاتىسادى. ول پەتروپاۆل قالاسىنداعى ورىس مەكتەبىن بىتىرسە دە, قازاقشا جاتىق سويلەيدى. ءتالىم-تاربيەسىمەن بولەكتەنەدى.
مەملەكەتتىك ءتىل سالاسىنداعى وسىنداي ورەلى وزگەرىستەردەن كەيىن ەرىكسىز ويعا كەتەسىڭ. بۇدان جيىرما جىل بۇرىن ءبىز «تۋعان ءتىلدىڭ تۋىن جىقپايىق!» دەگەن ۇران تاستاپ, وبلىستىق گازەتتە ارنايى ايدار اشقانبىز. ۇراندى وزگەلەرگە ەمەس, ءوز اعايىندارىمىزعا ارناعان ەدىك. قازاق سىنىبىنا بالالار تارتۋ ماقساتىمەن اتا-انالاردى ۇگىتتەگەن توپتىڭ ىشىندە بولعانبىز. ول كەزدەرى وبلىس ورتالىعىندا تۇڭعىش رەت اشىلعان ءبىرىنشى سىنىپقا وقۋشى تولتىرا الماي, تاباننان توزعان ءحالىمىزدى كوزگە ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قيىن. ال بۇگىنگى كورىنىسىمىز كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى.
مەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءارىنى بولجاپ, تەرەڭنەن ويلاستىرعان كەمەڭگەرلىگىنە ماقتانامىن. جاس ۇرپاققا دەگەن اتالىق قامقورلىعىن ۇنەمى كورسەتۋمەن كەلە جاتقان ەلباسى «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ ءىى سەزىندە قازاق تىلىندە لەبىز ارناعان قىزىلوردالىق تاتيانا كۋشتاەۆاعا ريزا بولىپ, جاستاردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ جايىنا توقتالعان. «كوردىڭىزدەر عوي, جاڭا تاتيانا قازاقشا قالاي سويلەدى؟ تەلەديداردان حابار جۇرگىزىپ وتىرعان وزگە ەتنوس وكىلدەرى قازاقتاردان ارتىق سويلەيدى. ءتىل ماسەلەسىن ءسوز ەتكەندە كەيبىرەۋلەر الىپ قاشىپ, ويباي, وڭباي جاتىر, نەگە پرەزيدەنت قازاقشا سويلەمەيدى, دەيدى. مەنىڭ قالاي سويلەيتىنىمدى كورىپ وتىرسىزدار. مەن پرەزيدەنت بولعاندىقتان, ءسوزىمدى بارلىق قازاقستاندىقتار ءتۇسىنۋى ءتيىس. ويتپەسەم, مەن قالاي پرەزيدەنت بولامىن, سوندىقتان سىزدەر دە وسىعان ۇيرەنۋلەرىڭىز كەرەك. ءوزىمىز وتىرعاندا قازاقشا سويلەيىكشى, الدىمەن. وندا باسقالار دا قازاقشا سويلەيتىن بولادى. ۇيرەنەمىن دەگەندى باۋىرىڭا تارت, قاتەلەسىپ جاتسا, كۇلمە!», دەگەن ەدى سوندا پرەزيدەنت.
مىنە, ەلباسىنىڭ دانا اقىلى بارىمىزگە ساباق بولۋى ءتيىس. الايدا, قازاق ءتىلى تۋرالى ايتقاندا, ءىستى الدىمەن وزىمىزدەن باستاۋ كەرەكتىگىن ۇمىتىپ جاتامىز. «ۇلتتىق مۇددەگە قىزمەت ەتۋ ءۇشىن اركىم وزگەنى ەمەس, الدىمەن ءوزىن قامشىلاۋى ءتيىس دەگەن» جولداۋ تالاپتارىن باسشىلىققا الاتىن بولساق, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ وركەندەيتىنىنە داۋ جوق. قازاق ءتىلىن جوعارى دەڭگەيدە ءبىلىپ, جاتىق سويلەپ, ساۋاتتى جازا الاتىن دارەجەگە جەتەتىن وزگە ەتنوستاردىڭ لەگى قالىڭداي تۇسەتىن كۇن الىس ەمەس. سوندا الگى اناستاسيا, يۋليا, زويا سەكىلدى قارىنداستارىمىزدىڭ قاتارىنان قالىپ جۇرمەيىك! قازاق ءتىلى جاپپاي قولدانىس تىلىنە اينالىپ, شىن مانىندەگى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىنە كوتەرىلگەنىن, ەلىمىزدىڭ قازاق مەملەكەتى دەپ اتالعانىن شىن جۇرەگىمىزبەن قالاعىمىز كەلسە, قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن, اعايىن! اتاقتى ءسوز زەرگەرى عابەڭ ايتپاقشى, «اۆگيدىڭ ات قوراسىنان باستايىق»!
زەينوللا اكىمجانوۆ,
اقىن, قازاقستان جازۋشىلار
وداعىنىڭ مۇشەسى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
بەلەستەرگە باستايدى
اۋقىمى مەن ماڭىزى جونىنەن الىپ قاراعاندا بۇل قۇجات «قازاقستان-2030» سەكىلدى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ۇزاق مەرزىمگە قىزمەت ەتەتىندىگى انىق. كەز كەلگەن ساراپشى, كەز كەلگەن ەل ازاماتى وعان وسىنداي باعا بەرەدى.
قازاقستاننىڭ العا قويىپ وتىرعان «قازاقستان-2050» باعدارلاماسى قازاق ەلىنىڭ, جالپى قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ جاقسى ءومىر سۇرۋگە دەگەن قۇلشىنىسىن بىلدىرەتىن جانە ەلىمىزدىڭ العا باسۋ ۇدەرىسىن الەمگە ايقىندايتىن جاريا مالىمەت ىسپەتتى. مۇندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتى قادام جاساۋىنا ءاربىر قيمىل مەن ارەكەتىنىڭ دۇرىس بولجامى جاسالعان.
ەرەكشە ءمان بەرەتىن بولساق, بۇل قۇجاتتا قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى مەن عالامدىق ەكونوميكاعا قوسار ۇلەسى مەن وزىندىك قولتاڭباسى, ەل ىشىندەگى دامۋ جايى مەن العا باسۋ ادىستەرى جاقسى كورسەتىلگەن. ەلىمىزدەگى يمپورتتىق جانە ەكسپورتتىق ساياساتتىڭ, ءبىزدىڭ وتاندىق ەكونوميكامىزعا قاتىساتىن ينۆەستيتسيالاردى باعىتتاۋ ءتارتىبىن كورسەتەتىن قۇجات رەتىندە دە ماڭىزى اسا بيىك. قارجىلىق, ينۆەستيتسيالىق جۇيەمەن قاتار, بۇل قۇجاتتا ەلىمىزدىڭ رۋحاني كەمەلدەنۋىنە دە ۇلكەن ءمان بەرىلگەن.
بۇنىڭ الدىندا جاسالعان «قازاقستان-2030» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا ءبىز بۇگىنگى دامىعان قوعامعا جەتىپ وتىرمىز. ال, مىنا جاڭا ستراتەگيا ءبىزدىڭ ەلىمىزدى حالىقارالىق ارەنادا جاڭا بيىكتەرگە كوتەرىپ قانا قويماي, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جاقسى ءومىر ءسۇرىپ, ءوز ۇرپاعىن ءومىر جولىنا دۇرىس سالا بىلۋىنە جاعداي جاسايدى. بۇگىنگىدەي بولجاۋى قيىن اۋىتقىمالى زاماندا جان-جاقتى قامتىلعان وسىنداي باعدارلى قۇجاتتى بەرىك ۇستانا وتىرىپ قانا ەرتەڭگى كۇننىڭ بيىك اسۋلارىن الاتىنىمىز اقيقات.
«قازاقستان-2050» باعدارلاماسى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق كليماتىن رەتتەپ, ينۆەستيتسيالىق جۇيەسىن دامۋ داڭعىلىنا تۇسىرەتىن مەملەكەتتىك ستراتەگيالىق جوسپار. بۇل باعدارلاماعا ساي يننوۆاتسيالىق جوبالارعا ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, كەلەشەكتە زاماناۋي دامۋ ۇدەرىسىنىڭ ۇلكەن كوشىندە بولامىز. باعدارلامادا ادامزات بالاسىنا ورتاق دەنساۋلىق, ءبىلىم, سالاۋاتتى ءومىر سەكىلدى اسا باعالى ادامي قۇندىلىقتار كەڭىنەن قامتىلعان.
بۇل قۇجات قازاقستان قوعامىنىڭ العا باسۋى مەن دامۋىنا ۇلكەن ىقپال جاسايدى. دەموكراتيالىق تۇسىنىك پەن قۇقىقتىق قوعامنىڭ قالىپتاسۋى ءۇشىن كوپ جاعداي جاساپ, وسىلاردىڭ نەگىزىندە جەمقورلىق, استىرتىن سىبايلاستىق سەكىلدى كەسەلدەردىڭ جولىن كەسەدى. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىن بۇدان ءارى دامىتا تۇسەتىندىگى اقيقات.
ەلباسى وتكەن جولى ۇكىمەت جۇمىسىن سىنعا العاندا دا وسى ستراتەگيانىڭ ناقتى جۇزەگە اسۋىنا ەل ۇكىمەتىنىڭ تىكەلەي ىقپال ەتۋىن ءسوز ەتتى. ويتكەنى, قازاقستان قوعامىنىڭ دۇرىس دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ناقتى باعىتتار ستراتەگيادا تايعا تاڭبا باسقانداي انىق جازىلعان-دى.
ءوزىم قاراپايىم قازاقستان پەرزەنتى رەتىندە بۇل قۇجاتتىڭ ەرتەڭ مەنىڭ بالا-شاعامنىڭ دۇرىس ءومىر ءسۇرىپ, جان-جاقتى ازامات رەتىندە دۇرىس قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەتىندىگىنە سەنىمدىمىن.
وسىنداي كەلەشەككە قۇلاش ۇرعان باعدارلامالاردى دۇرىس جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, الىس كەلەشەككە كوڭىل كوزىن جۇگىرتكەندە عانا ءبىز ۇلكەن مەملەكەت ەكەندىگىمىزدى الەمگە مويىنداتامىز. الداعى ەكونوميكالىق, ساياسي باعىتتارىمىزدى قولمەن قويعانداي ەتىپ كورسەتىپ بەرگەن قۇجات ءبىزدىڭ نەگىزگى ۇستانىمىمىز جانە بولاشاققا دەگەن باعدارلامامىز ەكەندىگىنە شەك جوق.
مەن تەك زەرتتەۋشى عالىم رەتىندە ەمەس, جالپى وسى ەلدىڭ, قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ءبىر مۇشەسى رەتىندە «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن تولىق قولداپ قانا قويماي, ونى جۇزەگە اسىرۋعا قىزمەت ەتەمىن.
ءلايلا مۇزافاروۆا,
قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى
ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى باسشىسىنىڭ
ءبىرىنشى ورىنباسارى.
الماتى.
ۋاقىتتان وزۋعا ۇمتىلۋ – قازاقستاننىڭ باستى باعىتى
ماسكەۋدەگى «داعدارىستان كەيىنگى الەم» حالىقارالىق قورىنىڭ ديرەكتورى ەكاتەرينا شيپوۆامەن بيىلعى ماۋسىم ايىندا استاناعا «پەرسپەكتيۆا-2050: الەمنىڭ جاڭا ساياسي-ەكونوميكالىق كارتاسى» اتتى جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەرىنە كەلگەن كەزىندە كەزدەسىپ, سۇحبات قۇرعان ەدىك. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى تۋرالى وتە جوعارى پىكىردەگى ساراپشىمەن كەشە تەلەفون ارقىلى تاعى حابارلاستىق. بۇل جولى وتكەندە ايتىلعان ويلارىن ەكى اۋىز سوزبەن تۇجىرىمداپ شىعۋدى وتىندىك.
– ەكاتەرينا اناتولەۆنا, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ وتكەن جىلعى جولداۋىنىڭ ەڭ باستى جەتىستىگى نەدە دەپ ەسەپتەيسىز؟
– بۇل ەڭ الدىمەن, ءبىر مەملەكەتتىڭ الداعى 40 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا اتقاراتىن بارشا جۇمىستارىنىڭ ناقتىلى ءبىر ىزگە تۇسىرىلگەن باعدارلاماسى ىسپەتتەس. بۇگىنگى الەمنىڭ شىنىندا دا 2050 جىلعى احۋالعا قاراي بوي تۇزەپ, بەيىمدەلە باستاعانىن ەسكەرسەك, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل جولداۋى ناعىز دەر شاعىندا قابىلدانعان قۇندى قۇجات بولىپ تابىلاتىنىن پايىمداۋ قيىن ەمەس. قازىر جەر شارىنداعى عالىمداردى دا, ساياساتكەرلەردى دە, ەكونوميستەردى دە پلانەتاداعى جاعدايدىڭ الداعى قىرىق جىلدا قانداي كۇيدە بولاتىنى قاتتى تولعاندىرىپ وتىر. قازاقستان ليدەرىنىڭ اتالمىش ستراتەگياسى سول كەزدەرى كەزدەسۋى مۇمكىن قيىندىقتاردىڭ وسى باستان الدىن الۋعا ارنالۋىمەن دە اسا ماڭىزدى بولىپ سانالادى.
مەن وتكەن جولى دا ايتقانمىن, قازىر تاعى قايتالاپ ايتقاننىڭ ارتىقتىعى بولماس, جالپى «قازاقستاننىڭ قابىلداپ جۇرگەن ترەندىلەرى, ياعني شەشىمدەرى الەمدى ۇدايى ىلگەرى جىلجىتاتىن ۇيعارىمدار قاۋىزىنا تاڭعالارلىق دارەجەدە ۇيلەسە ءسىڭىسىپ كەلەدى. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز ۇزاق مەرزىمدى جوسپار جاساۋداعى مەيلىنشە قىزىقتى تاجىريبەلەر كەستەسىندە دە الەم بويىنشا 6-شى بولىپ كەلەدى. مۇنىڭ وتە جوعارى كورسەتكىش ەكەنىن ءوزىڭىز دە پايىمداپ وتىرعان شىعارسىز. اقيقاتىندا دا قازاقستان دامۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق جوسپارىن جاساۋدا وزىندىك ءبىر مودەلدىك ۇلگىگە قول جەتكىزگەن مەملەكەت بولىپ تابىلادى. رەسپۋبليكا كەڭەستىك كەزەڭ ەلدەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ 1997 جىلى جاڭعىرۋعا باعىت ۇستاعان ۇزاق مەرزىمدى «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىن قابىلدادى. البەتتە, ەلدىڭ سوڭعى 15 جىلداعى دامۋىنىڭ قارقىنى مەن اۋقىمىن تەك بۇل عانا ايقىنداپ بەرگەن جوق. الايدا, وسى ارالىقتا قازاقستاننىڭ بۇرىنعى وداقتان بوي كوتەرىپ شىققان داۋلەتتەر اراسىنداعى بارىنشا قۋاتتىلارى – رەسەي مەن ۋكراينامەن سالىستىرا قاراعاندا دا ەداۋىر الەۋەتتى بولىپ كورىنەدى. ال سوڭعى جولداۋ الدىڭعى ستراتەگيالىق جوسپاردىڭ زاڭدى جالعاسى ەكەنى دە راس.
– سوندا وسى جولداۋلار ارقىلى قازاقستاننىڭ العى كۇنگە ۇمتىلىسىنىڭ ءمانى مەن مازمۇنى ايقىندالا تۇسەدى دەمەكشىسىز عوي؟
– البەتتە. ءوزىڭىز ويلاپ كورىڭىز, ادەپكى «قازاقستان-2030» باعدارلاماسى شىن مانىندە وتكەن جىلى ءوزىنىڭ ماقساتى مەن مىندەتىن ورىنداپ بولدى. وسىعان وراي كۇن تارتىبىنە جاڭا مەجە ماسەلەسى شىقتى. وسىلايشا, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى پايدا بولدى. ول وسى كۇندەرى ەلدى جاڭا جاڭعىرۋ بەلەستەرىنە باستاپ كەلەدى. بۇل ستراتەگيانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, ول سونىمەن قاتار, قىسقا جانە ورتا مەرزىمدى كەزەڭدەردىڭ باعىتىن ايقىنداپ الۋعا كومەكتەسەدى.
اتالمىش باعدارلامانىڭ قاجەتتىلىگى پلانەتانىڭ قازىرگى زامانداعى مەيلىنشە ىرعاقتى دامۋ جولىنا تۇسكەن ايماعىنا ورنالاسقان مەملەكەتتىڭ الدىندا جاڭا كەڭ اۋقىمدى ۇراندار مەن مۇمكىندىكتەر قويىلىپ وتىرعاندىعىمەن دە ايقىنىراق تۇسىنىكتى بولا تۇسەدى. ال مۇنداي جوسپار تۇزگەن ەلدىڭ وڭدى قادامدارى قازىردىڭ وزىندە كورىنە باستادى. ەندەشە, ونىڭ جاساعان ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلاۋ جۇمىستارىنىڭ ءوزىن ءوزىندىك ءبىر فورسايت, ياعني بولجام ستراتەگياسى دەپ اتاۋعا دا بولادى. بۇل ۇلتتى وسىنداي ستراتەگيالىق ماقساتتارعا جەتۋگە باعىتتاي وتىرىپ, مەملەكەت ولاردىڭ كۇشىن بىرىكتىرۋدىڭ دە باعىتىن ايقىنداپ بەردى. اينالىپ كەلگەندە, باسەكەدەگى باسىمدىقتىڭ تاعى ءبىر قاينار كوزى اشىلدى. وسىلايشا, مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ مەن بولجاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىت ۇستاعان قازاقستاننىڭ تاڭداعان جولى ءپرينتسيپتى تۇرعىدان العاندا سەنىمدى كورىنىپ وتىر. سوندىقتان دا ساراپشىلار قاۋىمداستىعى سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدىڭ ۇزاق مەرزىم ءۇشىن تاڭداپ العان ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىن وتە جوعارى باعالاپ, دۇرىس دەپ تاپتى. وسىنىڭ ءبارى قازاقستاننىڭ قاشاننان ۋاقىتتان وزۋ, مەرزىمنەن بۇرىن قيمىلداۋ تاكتيكاسىن ۇستانىپ كەلە جاتقانىن ايعاقتايدى.
اڭگىمەلەسكەن
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
ارمان اقيقاتقا اينالادى
ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا: «ءبىز ۇلت دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ىسىندە ەداۋىر ىلگەرىلەۋگە قول جەتكىزدىك», دەپ ناقتىلادى.
ەندى وسى سوزگە ءوزىم ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن الماتى وبلىستىق كارديولوگيالىق ورتالىعىنان مىسال كەلتىرسەم, ادام جانىنىڭ ەڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى جۇرەك اۋرۋىن ەمدەۋدىڭ بارلىق تاسىلدەرى وتە جوعارى دەڭگەيدە تۋرا جولعا قويىلدى. بىزگە كەلگەن ناۋقاسقا سالا ماماندارى جينالىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە وعان پايدالى كەڭەس بەرۋدەن باستايدى. بۇل ۇدەرىس ەمىمىز قاجەت بولسا, ادام كەۋدەسىن اشىپ وتا جاساۋعا دەيىن جالعاسادى. ونى ەۋروپالىق دارىگەرلەر ماقۇلداعان مەديتسينا تىلىمەن ايتقاندا «الگوريتيم» دەيدى. ارينە, دارىگەرلىك كەڭەسپەن شەكتەلمەي ناۋقاس ادامنىڭ جۇرەگىنە قان اپاراتىن تامىرلاردىڭ بىتەلگەن جەرىنە ستەنت قويىلادى, ول كومەكتەسپەسە عانا كەۋدەسىن اشۋعا تۋرا كەلەدى.
جۇرەك قان اينالىمى اۋرۋلارى بويىنشا كورسەتكىشىمىز بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا 19 پايىزعا جاقساردى. جالپى, ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى قازاقستاندىق دارىگەرلەرگە ۇلگى تۇتىپ, ءىس جۇزىندە پايدالانۋلارىنا كەڭەس بەرگەن بولاتىن. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتسەم, دارىگەرلەردىڭ ەش الاڭسىز جۇمىس ىستەۋىنە وبلىستىق كارديولوگيالىق ورتالىعى باسشىسىنىڭ ۇيىمداستىرا ءارى ءار دارىگەرمەن ءتىل تابىسا ءبىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە بارلىق جاعداي جاسالعان. مەملەكەتتىك مەكەمە بولعاندىقتان قۇنى 2 ميلليون تەڭگەگە دەيىن جەتەتىن وتالاردى تەگىن جاسايمىز. بۇگىنگى تاڭدا تالدىقورعان قالاسىنىڭ ماڭايىنداعى 100 شاقىرىمعا دەيىنگى اۋىلدارعا تاۋلىكتىك كەزەكشىلىك قويىلىپ, كۇن-ءتۇن دەمەي قىزمەت كورسەتۋدەمىز.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاڭا ستراتەگيا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ بولاشاعىن كوزگە ەلەستەتەدى. جۇمىسىمىز جاقسارا بەرەتىندىگى انىق.
باعدات قانافين,
الماتى وبلىستىق كارديولوگيا ورتالىعىنىڭ دارىگەرى.
ايقىن باعدار اداستىرمايدى
جەدەل وزگەرمەلى تاريحي جاعدايلارداعى جاڭا قازاقستاننىڭ ساياسي باعىتىن ايقىنداپ بەرگەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, رۋحاني قاعيداتتارى ءجونىندە اڭگىمەلەيتىن بولساق, ونىڭ تۇپكى ءمانى مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى نىعايتىپ, قازاقستاندىق دەموكراتيانى دامىتۋدى كوزدەيتىنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. بۇل ورايدا, ەلباسى وسكەلەڭ ۇرپاق الدىنا اسقارالى مىندەتتەر جۇكتەپ, ۇدايى قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانىن ايرىقشا اتاپ وتكىم كەلەدى. جولداۋداعى «مەن سىزدەرگە – جاڭا بۋىن قازاقستاندىقتارعا سەنىم ارتامىن. سىزدەر جاڭا باعىتتىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋعا تيىسسىزدەر. ەستەرىڭىزدە بولسىن, ءسىزدەردىڭ تابىستارىڭىز – اتا-انالارىڭىزدىڭ تابىسى, تۋعاندارىڭىز بەن تۋىستارىڭىزدىڭ تابىسى, وتباسىلارىڭىزدىڭ تابىسى, بارلىق وتانداستارىڭىزدىڭ تابىسى, ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ تابىسى» دەگەن سوزدەر ەلىمىزدىڭ بولاشاق قۇرىلىسشىلارى الدىنا بيىك ماقساتتار قويۋمەن قاتار جاقسى ءبىلىم الۋعا, زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن مەڭگەرۋگە جىگەرلەندىرەرى انىق.
ءيا, قازىر زامان تالابىنا وراي ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلىپ, باستى نازار ءبىلىم بەرۋ ادىستەمەلەرىن جاڭعىرتۋعا اۋدارىلىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. مەن ءوزىم وقۋشىلارمەن كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناسىمدا ءبىلىم مەن كاسىبي ماشىققا قاتىستى جولداۋ تالاپتارىن تۇسىندىرۋدەن جالىققان ەمەسپىن. «بىلەكتى ءبىردى جىعار, ءبىلىمدى مىڭدى جىعار» دەپ تەككە ايتىلماسا كەرەك. مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن مەنىڭ الدىمدا ەكى تاڭداۋ جولى تۇردى. ءبىرى – اسكەري ءبىلىم الۋ, ەكىنشىسى – قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ مۇعالىمى بولۋ. انامنىڭ اقىلىمەن ۇستاز بولۋدى قالادىم. ءسويتىپ, ءتىل جانە ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ قازاق فيلولوگياسى فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. قازاق ءتىلىن تەز-اق ۇيرەنىپ كەتتىم. قازىر ورىس مەكتەبىندە ۇستازدىق قىزمەت اتقارامىن. جۇمىسىم جاقسى. جولداسىم ۆالەنتين دە, بالالارىم دا قازاقشا ۇيرەنىپ ءجۇر. مۇنداعى ايتپاعىم, پرەزيدەنتىمىز اتاپ وتكەندەي, 2050 جىلعى قازاقستاندىقتاردىڭ ءۇش تىلدە سويلەيتىن ءبىلىمدى, ەركىن ادامداردىڭ قوعامى, ءوز ەلىنىڭ پاتريوتتارى, ەڭبەكسۇيگىش, جاڭا ءبىلىمدى مەڭگەرۋگە قۇشتار بولاتىنىنا كامىل سەنىمدىمىن.
انامنىڭ ءتىلىن الىپ, دۇرىس تاڭداۋ جاساعانىما قۋانامىن. ايقىن باعداردىڭ اداستىرمايتىنىنا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى كوزىمدى انىق جەتكىزىپ وتىر.
يرينا سەدوۆا,
قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانى.
بيىك ماقساتقا بىرلىك جەتكىزەدى
ستراتەگيا – ەلدىڭ كەلەشەكتەگى دامۋىنىڭ تەمىرقازىعى. بۇل, اسىرەسە, جاھان ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسى داعدارىستىڭ قىسپاعىنا تۇسكەن تۇستا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك وركەندەۋ ىرعاعىن باسەڭدەتپەۋ ءۇشىن اسا قاجەتتى قۇجات. ەندى ونى ەكونوميكانىڭ ءار سالاسىندا, ءار وڭىردە قالاي ىسكە اسىرۋ قاجەت؟ مەن وعان قانداي ۇلەس قوسا الامىن؟
شىنى كەرەك, بۇل ساۋالدار بارشانى تولعاندىرۋى ءتيىس. ويتكەنى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنان لايىقتى ورىن الۋى قاجەت دەپ ۇدايى ايتىپ كەلەدى. ءوزىم وسى باستاماسىن قۇپتايمىن. سەبەبى, ءبىزدىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز ەشبىر ەلدەن كەم ەمەس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تابيعي بايلىق مول, ءتىپتى, بىلەك سىبانا كىرىسسەك, ۇلان-عايىر جەرىمىزدە استىقتى ايتپاعاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ سان الۋان ءتۇرىن وسىرۋگە بولادى. وعان باۋىرىم اقتۇرلان ەكەۋمىز قۇرعان «داستان» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتىستىگىنەن مىسال كەلتىرۋىمە بولادى. باستاپقىدا, ارينە, وڭاي بولعان جوق. بىراق ءبىز قيىندىقتى جەڭۋگە تالپىندىق. سونداي ساتتە مەملەكەتتىڭ قولداۋىن دا سەزىندىك. ءسويتىپ, «داستاندى» كوپسالالى شارۋاشىلىققا اينالدىرۋعا باعىت ۇستادىق. ءتورت ت ۇلىك مالدى دا تۇلەتۋدەمىز, كوكونىس پەن باقشا داقىلدارىن دا ءوسىرىپ كەلەمىز. شارۋاشىلىعىمىزدا ءوزىمىز كىندىك كەسىپ, ۇلكەن ومىرگە قاناتتانعان اۋىلىمىز – اقجايىقتان 20 ادامدى تۇراقتى جۇمىسقا تارتتىق. اۋىل ادامدارىنىڭ ادال ەڭبەگىن لايىقتى باعالاپ, قۇرمەت كورسەتۋدى ۇمىتقان جوقپىز.
بۇل ارينە, تاۋەلسىز قازاقستانىمىزدى قۋاتتى ەلگە اينالدىرۋعا قوسقان ۇلەسىمىز ەكەنى داۋسىز. ستراتەگيانىڭ باستى ماقساتى – قازاقستاندى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنگىزە وتىرىپ, باسەكەگە قابىلەتتى ساپالى ءونىم ءوندىرۋ. ءبىز بۇل ماقساتقا ءار سالانى ەكپىندى, سەرپىندى دامىتۋ ارقىلى قول جەتكىزە الامىز. وسىناۋ ەلدىك مۇددە جولىندا قازاقستاندى وتانىم دەيتىن, جۇرەك تۇكپىرىندە وتانشىلدىق سەزىمى بار ءار ادامنىڭ اۋىزبىرشىلىگى دە اۋاداي قاجەت.
ءبىزدىڭ حالقىمىز و باستان ىنتىماققا ۇيىعان, بىرلىكتىڭ بيىك ماقساتقا جەتكىزەرىن جادىندا مىقتاپ ۇستاعان ەل. بىرلىكتىڭ قادىرىن بىلمەگەن كوپتەگەن ەلدەردە دۇردارازدىق بەلەڭ الىپ, تۇراقسىزدىق ءورشىپ تۇر. ال ونىڭ, ءتىپتى, قانتوگىسكە دە ۇلاسىپ جاتقانىن بىلەمىز. سول سەبەپتەن, ءوز ەلىمىزدە ىشكى تۇراقتىلىقتىڭ ءدىنى نىعايا تۇسۋىنە ستراتەگيانىڭ تيگىزەر ماڭىزى ايرىقشا دەپ بىلەمىن.
قونىس ەرمانوۆ,
«داستان» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى.
اتىراۋ وبلىسى.
