ماسەلەن, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا تەرى بۇيىمدارىن تاڭبالاۋدى ەنگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە تەرى بۇيىمدارىن ساتۋدان بيۋدجەتكە سالىقتار مەن كەدەن تولەمدەرىنىڭ ءتۇسۋى 2019 جىلدىڭ جەتى ايى ىشىندە 2018 جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 55%-عا ءوستى (2018 جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭى ىشىندە – 249,4 ملن تەڭگە, 2019 جىلدىڭ جەتى ايى ىشىندە – 385,3 ملن تەڭگە).
Nielsen زەرتتەۋىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا قازاقستاندا تەمەكى ونىمدەرىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنىڭ كولەمى 2017 جىلى 1,8%-دى, 2018 جىلى 2,8%-دى جانە 2019 جىلى 2,3%-دى قۇرادى جانە زاڭسىز اينالىمنىڭ كولەمى 2020 جىلى 3%-عا دەيىن ارتادى دەپ كۇتىلۋدە. ددۇ باعالاۋى بويىنشا تەمەكى ونىمدەرىنىڭ زاڭسىز اينالىمى ورتاشا ەسەپپەن باعانى 4%-عا تومەندەتەدى جانە دۇنيەجۇزىلىك تەمەكى تۇتىنۋدىڭ 2%-عا وسۋىنە ىقپال ەتەدى, بۇل ءوز كەزەگىندە جىلىنا شامامەن 164 مىڭ ادامنىڭ ولىمىنە اكەلەدى.
مىندەتتى تاڭبالاۋ تەرى بۇيىمدارىنا قاتىستى ەنگىزىلدى. سونداي-اق تەمەكى ونىمدەرىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس, ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن قورعاۋ ماقساتىندا 2020 جىلعى 1 قازاننان باستاپ ەلدە سيگارەتتەرگە, 2021 جىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ تەمەكى ونىمدەرىنىڭ وزگە دە تۇرلەرىنە مىندەتتى تاڭبالاۋ ەنگىزىلەدى («تاڭبالاۋعا جاتاتىن تاۋارلاردىڭ تىزبەسىن ايقىنداۋ تۋرالى» ۇكىمەتتىڭ 2020 جىلعى 10 قىركۇيەكتەگى №568 قاۋلىسىنا سايكەس).
بۇگىندە 3 تاۋار توبىن مىندەتتى تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا. بۇل الكوگول ونىمدەرى, اياقكيىم جانە ءدارى-دارمەكتەر. ءسۇت ونىمدەرىن جانە جەڭىل ونەركاسىپتىڭ كەيبىر تاۋارلارىن تاڭبالاۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبالاردى جۇرگىزۋ پىسىقتالۋدا. قاناتقاقتى جوبانى جۇرگىزۋ ورتا ەسەپپەن 1 جىلدان 2 جىلعا دەيىن سوزىلادى. مىسالى, تەمەكى ونىمدەرىن تاڭبالاۋ بويىنشا جوبا 2018 جىلدان 2020 جىلعا دەيىن سوزىلدى.
2018 جىلعى 2 اقپانداعى تاۋارلاردى سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىمەن تاڭبالاۋ تۋرالى كەلىسىمگە سايكەس ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانى ءوز اۋماعىندا وداق شەڭبەرىندە تاڭبالاۋ تۋرالى شەشىمى جوق سول نەمەسە وزگە ءبىر تاۋار توبىن تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ نيەتى تۋرالى الدىن الا حاباردار ەتۋ الگوريتمى (ەاەو ەلدەرىندە تاۋارلاردى سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىمەن تاڭبالاۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ 7-بابى) كوزدەلگەن. بۇل رەتتە, تاڭبالاۋعا باستاماشى مەملەكەت تە جانە وداققا قاتىسۋشى قالعان ەلدەر دە ىشكى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ مۇددەلەرىن باسشىلىققا الادى جانە قانداي دا ءبىر تاۋار پوزيتسياسىن تاڭبالاۋدى ەنگىزۋدىڭ وزىندىك ورىندىلىعىن نەگىزگە الا وتىرىپ, دەربەس شەشىم قابىلدايدى.
ەاەو شەڭبەرىندە تاۋارلاردى تاڭبالاۋ مەن ونىڭ قاداعالانۋىنىڭ ۇلتتىق وپەراتورىن تاڭداۋ تۋرالى نورما «اياقكيىم تاۋارلارىن سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىمەن تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ تۋرالى» ەەك كەڭەسىنىڭ 2019 جىلعى 8 تامىزداعى №72 شەشىمىندە كوزدەلگەن. ەەك كەڭەسىنىڭ كورسەتىلگەن شەشىمىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس مۇشە مەملەكەتتەر تاڭبالانعان اياقكيىم تاۋارلارىنىڭ سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىمەن كەدەرگىسىز اينالىمىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2020 جىلعى
1 ناۋرىزعا دەيىنگى مەرزىمدە ۇلتتىق وپەراتورلاردى (اكىمشىلەردى) ايقىندايدى نەمەسە تاعايىندايدى.
ۇلتتىق زاڭنامادا «ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 6-بابىنىڭ 11-2-تارماعىنا سايكەس كونكۋرس قورىتىندىلارى بويىنشا تاۋارلاردى تاڭبالاۋ مەن قاداعالاۋدىڭ بىرىڭعاي وپەراتورىن ايقىنداۋ ۇكىمەتتىڭ قۇزىرەتىنە جاتاتىنى ايقىندالعان.
ءوز كەزەگىندە, بىرىڭعاي وپەراتوردى ايقىنداۋ قاعيدالارى ۇكىمەتتىڭ 2019 جىلعى 10 قىركۇيەكتەگى №672 قاۋلىسىمەن بەكىتىلدى, سوعان سايكەس ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى اشىق 3 كەزەڭدىك كونكۋرس وتكىزدى جانە سەگىز ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسشىلارى مەن ورىنباسارلارى قاتارىنان كونكۋرستىق كوميسسيا بەكىتىلدى. بايقاۋ قورىتىندىسى بويىنشا «قازاقتەلەكوم» اق جەڭىمپاز بولىپ تانىلدى. ۇكىمەتتىڭ 2020 جىلعى 3 ناۋرىزداعى №95 قاۋلىسىمەن تاۋارلاردى تاڭبالاۋ مەن قاداعالاۋدىڭ بىرىڭعاي وپەراتورى بولىپ «قازاقتەلەكوم» اق بەلگىلەندى.
بۇل رەتتە, بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ فۋنكتسيالارىن ورىنداۋ قانداي دا ءبىر مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋدى كوزدەمەيدى, ول تولىعىمەن بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن جۇرگىزىلەتىن بولادى. سونىمەن قاتار ەاەو-عا مۇشە ءاربىر مەملەكەت تاۋارلاردى مىندەتتى تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ كەزىندە وتاندىق بيزنەستى قولداۋدىڭ وزىندىك شارالارىن كوزدەيتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
ماسەلەن, قازاقستاندا تاۋارلاردى تاڭبالاۋ جانە قاداعالاۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبالاردى جۇرگىزۋ بويىنشا قارجىلىق شىعىندار «قازاقتەلەكوم» اق اتىنان تاۋارلاردى تاڭبالاۋ مەن قاداعالاۋدىڭ بىرىڭعاي وپەراتورىنىڭ يىعىنا تولىقتاي تۇسەدى. ال «ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2004 جىلعى 12 ساۋىردەگى
№544 زاڭىنا سايكەس تاۋارلاردى تاڭبالاۋ مەن ولاردىڭ قاداعالانۋىنىڭ بىرىڭعاي وپەراتورىندا تاۋارلاردى تاڭبالاۋ مەن ولاردىڭ قاداعالانۋ پروتسەستەرىن قامتاماسىز ەتەتىن رەسۋرستار, ونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە – تاۋار وندىرۋشىلەرگە م ۇلىكتىك جالداۋ (جالعا الۋ), ليزينگ جانە باسقا دا قارجى قۇرالدارى شارتتارىندا بەرىلەتىن ماتەريالدىق جەتكىزگىشكە سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىن باسىپ شىعارۋعا ارنالعان جابدىق بولۋعا ءتيىس (زاڭنىڭ 7-4-بابى 2-تارماعىنىڭ 6) تارماقشاسى).
سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا (قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2019 جىلعى 31 جەلتوقسانداعى № 1050 قاۋلىسى) سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىن نەمەسە ماتەريالدىق جەتكىزگىشتەردى جاعۋعا ارنالعان جابدىقتى ساتىپ الۋعا جانە قازاقستاندا تاۋارلاردى تاڭبالاۋ كەزىندە سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىن ساتىپ الۋعا جۇمسالعان شىعىنداردى وتەۋ جونىندەگى ءىس-شارالار كوزدەلگەن. سونداي-اق ەلىمىزدە تاۋارلاردى تاڭبالاۋ جانە قاداعالاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتا تاۋارلاردى سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىمەن تاڭبالاۋ تۋرالى كەلىسىممەن (2019 جىلعى 29 ناۋرىزدا كۇشىنە ەندى), سونداي-اق «ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىمەن رەتتەلەدى. وسىلايشا, زاڭمەن ۇيلەستىرۋشى, سالالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە تاۋارلاردى تاڭبالاۋ مەن قاداعالاۋدىڭ بىرىڭعاي وپەراتورىنىڭ ۇعىمدارى مەن قۇزىرەتتەرى ايقىندالعان.
2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتا تاۋارلاردى وتكىزۋ ەركىندىگى ەۋرازيالىق بىرلەستىكتى قۇرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى رەتىندە ايقىندالعانىن نازارعا الا وتىرىپ, قابىلدانعان كەلىسىمشارتتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىنا قايشى كەلمەيدى. سونىمەن بىرگە كەلىسىم بىرجاقتى تاڭبالاۋدى ەنگىزگەن ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتىڭ وندىرۋشىلەرىنە دە, وداققا قاتىسۋشى باسقا ەلدەردىڭ جەتكىزۋشىلەرىنە دە قولدانىلادى. بۇل ەاەو-نىڭ بارلىق كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى تەڭ شارتتاردا جۇمىس ىستەيدى جانە ءوز اۋماعىندا وسى تاۋار توبىن تاڭبالاۋدان باس تارتقان وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بيزنەسىنە قوسىمشا تالاپتار جاسالمايدى دەگەندى بىلدىرەدى. سونداي-اق, مىسالى, رەسەي فەدەراتسياسىندا تاۋارلاردى تاڭبالاۋ جانە باقىلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ ولاردىڭ باعاسىنىڭ ينفلياتسيا دەڭگەيىنەن جوعارى وسۋىنە اكەلمەيدى. باقىلاۋ-سايكەستەندىرۋ بەلگىلەرىنىڭ قۇنى رەتتەۋشىلىك اسەردى تالداۋ بارىسىندا قاناتقاقتى جوبالاردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا دا ايقىندالاتىنىن جانە ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلەتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. مىسالى, تەمەكى ونىمدەرىن تاڭبالاۋدا قولدانىلاتىن بسب قۇنى ققس قۇنىن ەسەپكە الماعاندا 2,68 تەڭگەنى قۇرايدى. 2020 جىلعى 30 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا ءتيىستى قاۋلى ۇكىمەت وتىرىسىندا قابىلداندى جانە تىركەۋدە.
«ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ تۋرالى» زاڭنىڭ نورمالارىنا سايكەس بەلگىلى ءبىر تاۋار توپتارىنا مىندەتتى تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ تۋرالى شەشىمدەر تاڭبالاۋدى ەنگىزۋدىڭ ورىندىلىعىن تالداۋ, سونداي-اق ءارتۇرلى تاۋار توپتارىن تاڭبالاۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبالاردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندار جۇرگىزەتىن رەتتەۋشىلىك اسەردى تالداۋ ناتيجەلەرىنىڭ نەگىزىندە عانا قابىلداناتىن بولادى. قاناتقاقتى جوبالار بارىسىندا بيزنەسپەن بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋدىڭ تەحنيكالىق نۇسقالارى ماقۇلدانادى جانە بيزنەسكە تۇسەتىن قارجىلىق جۇكتەمە بيزنەس-قوعامداستىقتىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ تالدانادى. بۇل جوبالاردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا تەرىس الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق سالدارلار تاۋەكەلدەرى بولعان جاعدايدا, بەلگىلى ءبىر تاۋار توبى بويىنشا مىندەتتى تاڭبالاۋ ەنگىزىلمەيدى.
قاناتقاقتى جوبا تابىستى اياقتالعان, وڭ قورىتىندىلار بولعان جانە رەتتەۋشىلىك اسەرگە تالداۋ جۇرگىزىلگەن جاعدايدا عانا تاۋارلاردى تاڭبالاۋ ءتيىستى تاۋار توبى بويىنشا مىندەتتى سيپاتقا يە بولادى. سونداي-اق قاناتقاقتى جوبالارعا قاتىسۋ ەرىكتى نەگىزدە جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.
رەتتەۋشىلىك اسەرگە تالداۋ جۇرگىزۋ كەزىندە «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ قوعامدىق تىڭداۋلار وتكىزىلەدى. قاناتقاقتى جوبالاردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ءتيىستى ۇسىنىمدار بولعان كەزدە وسى پيلوتتىق جوبالاردى ۇيلەستىرەتىن سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن جانە قالىڭ جۇرتشىلىقتى تارتا وتىرىپ, ەل پارلامەنتىندە قوعامدىق تىڭداۋلارعا باستاماشىلىق جاساۋى مۇمكىن.
