كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكاتەرينبۋرگ قالاسىندا وتكەن قازاقستان – رەسەي X ايماقارالىق فورۋمىنا قاتىستى. بيىلعى مەرەيتويلىق باسقوسۋعا ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن جانداندىرۋ جايى وزەك بولدى.
كەشەقازاقستانپرەزيدەنتىنۇرسۇلتاننازارباەۆپەنرەسەيپرەزيدەنتىۆلاديميرپۋتيننىڭسۆەردلوۆسكوبلىسىگۋبەرناتورىنىڭرەزيدەنتسياسىنداوتكەنقازاقستان – رەسەي X ايماقارالىقفورۋمىقوسمەملەكەتباسشىلارىنىڭەكىجاقتىكەزدەسۋىمەنباستالدى. ۆلاديمير پۋتين رەسەيدىڭ اۋماعى قازاقستانمەن شەكتەسىپ جاتقاندىقتان, فورۋمنىڭ وتۋىنە ەكاتەرينبۋرگ قالاسىنىڭ تەگىننەن-تەگىن تاڭدالىپ الىنباعانىن جەتكىزدى.
كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكاتەرينبۋرگ قالاسىندا وتكەن قازاقستان – رەسەي X ايماقارالىق فورۋمىنا قاتىستى. بيىلعى مەرەيتويلىق باسقوسۋعا ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن جانداندىرۋ جايى وزەك بولدى.
كەشە قازاقستان پرەزيدەنت ءىنۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ سۆەردلوۆسك وبلىسى گۋبەرناتورىنىڭ رەزيدەنتسياسىندا وتكەن قازاقستان – رەسەي X ايماقارالىق فورۋمى قوس مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ەكى جاقتى كەزدەسۋىمەن باستالدى. ۆلاديمير پۋتين رەسەيدىڭ اۋماعى قازاقستانمەن شەكتەسىپ جاتقاندىقتان, فورۋمنىڭ وتۋىنە ەكاتەرينبۋرگ قالاسىنىڭ تەگىننەن-تەگىن تاڭدالىپ الىنباعانىن جەتكىزدى.
بۇگىندە قوس مەملەكەتتىڭ وڭىرلەرى اراسىنداعى بايلانىستار جاقسى جولعا قويىلعان. وڭىرلەر وكىلدەرى بۇل باعىتتا بەلسەندى جۇمىستار اتقارۋدا. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزگە ورتاق ءتيىمدى جوبالار دا كوپ. كەدەن وداعى اياسىندا جاڭا پىشىنگە سايكەس, ءوزارا تاۋار اينالىمى كورسەتكىشى ايتارلىقتاي دەڭگەيدە وسكەنىن اتاپ وتۋگە بولادى. ماسەلەن, رەسەيدەن قازاقستانعا كەلەتىن تاۋار كولەمى قازاقستاننان رەسەيگە جەتكىزىلەتىن تاۋاردان گورى اناعۇرلىم كوپ, دەدى ۆ.پۋتين. الايدا, رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ بۇل سوزىنە نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «ەندەشە, بىزدىكىلەر باسقاشا ايتىپ ءجۇر», دەپ قالدى. بۇل ورايدا, ۆ.پۋتين: ياعني, بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىندا, مىنە, وسىنداي ءۇردىس بايقالۋدا. بىراق, مۇنداي جاعداي ءبىزدى قورقىتىپ وتىرعان جوق. مۇمكىن, ءتۇپتىڭ تۇبىندە ءبىز بەلگىلى ءبىر تەڭگەرىمدىلىك جاعدايىنا قول جەتكىزەرمىز. سوندىقتان, ءبىز بۇگىن ءسىزدى كورىپ وتىرعانىمىزعا قۋانىشتىمىز. بىزدەردىڭ ارامىزدا ءتيىمدى ءارى ماعىنالى پىكىر الماسۋ ورنايتىنىنا سەنىم بىلدىرەمىن, دەدى ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ. رەسەي پرەزيدەنتى, سونداي-اق, ءوز سوزىندە ەكى ەل اراسىنداعى ينۆەستيتسيا كولەمى دە ءوسىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. وتكەن جىلى رەسەيدەن قازاقستانعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 1 ملرد. دوللاردى قۇرادى. ال قازاقستاننان رەسەيگە كەلگەن ينۆەستيتسيا كولەمى شامامەن 1 ملرد. 700 ملن. دوللاردى قۇرادى, دەدى ۆ.پۋتين بۇل ورايدا.
ن.نازارباەۆ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىنىڭ وزەكتى تۇستارىن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەنى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. قازاقستان باسشىسى ايماقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ورناعانىنا 10 جىل تولعانىن, بۇل مەرزىم ارالىعىندا كوپتەگەن جۇمىستاردىڭ باسى قايىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. ءبىز بيىل 10-شى مەرەيتويلىق فورۋمعا جينالىپ وتىرمىز. ارينە, 10 جىل ىشىندە ءبىراز جۇمىس اتقارىلدى. بۇل كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋىنا نەگىز بولدى. ەندى ءبىز ىقپالداستىقتىڭ كەلەسى دەڭگەيىنە ءوتۋ باعىتىندا جۇمىستار اتقارۋدامىز. سوڭعى ۋاقىتتا بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ, شەكارالاس ايماقتار, وبلىستار اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى ارتۋدا, دەدى ەلباسى ءوز سوزىندە. قازاقستان باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىنىڭ 70 پايىزى شەكارالاس وڭىرلەردىڭ ەنشىسىنە ءتيىپ وتىر. ءبىز رەسەيدىڭ ونەركاسىپتىك سەكتورىنىڭ جۇرەگى – ەكاتەرينبۋرگ قالاسىندا كەزدەسىپ وتىرمىز. بۇل – ءبىز ءۇشىن جاقىن ءوڭىر. سەبەبى, بۇل ايماقپەن ءبىزدى تاريحي تامىرلاستىق بايلانىستىرادى. قازىرگى تاڭدا يندۋستريالاندىرۋ باعىتىندا جۇمىستار ءجۇرىپ جاتقاندىقتان, بۇل ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا زور مۇمكىنشىلىگى بار. ويتكەنى, بۇل ءوڭىردىڭ قازاقستانعا مينەرالدى شيكىزاتتاردى, فەرروقورىتپالاردى, بوكسيتتەردى جەتكىزۋدەگى الەۋەتى زور. ءسىز دۇرىس اتاپ وتكەندەي, سوڭعى ۋاقىتتا ءوزارا ينۆەستيتسيا كولەمى ارتتى, ەكسپورت-يمپورت مولشەرى ۇلعايدى. جالپى العاندا, وڭىرارالىق بايلانىستاردىڭ تامىرىنا قان جۇگىرىپ, جاندانىپ كەلەدى. كەدەن وداعى, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك, بولاشاقتا قۇرىلاتىن ەكونوميكالىق وداق وڭىرلەرارالىق ىنتىماقتاستىق ءۇشىن بۇدان دا زور مۇمكىندىكتەر اشادى دەپ ويلايمىز, دەدى ن.نازارباەۆ.
ەكىجاقتى كەزدەسۋدەن كەيىن قوس مەملەكەتتىڭ X ايماقارالىق فورۋمى اياسىندا وڭىرلەر باسشىلارى مەن اكىمشىلىكتەرى اراسىندا بىرقاتار كەلىسسوزدەرگە قول جەتكىزىلدى. ياعني, الداعى ۋاقىتتا 5 شەكارالاس وبلىس ءوزارا ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە ءبىلىم-عىلىم سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرماق. ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ب.ابدىشەۆ پەن رەسەي فەدەراتسياسى سۆەردلوۆسك وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ە.كۋيۆاشەۆ قاراعاندى وبلىسى اكىمدىگى مەن سۆەردلوۆسك وبلىسى ۇكىمەتى اراسىنداعى ساۋدا- ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راسىمدەدى. ءدال وسىنداي قۇجاتقا قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ن.سادۋاقاسوۆ پەن سۆەردلوۆسك وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ە.كۋيۆاشەۆ قول قويدى. ال اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ب.ىزمۇحامبەتوۆ پەن استراحان وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ا.جيلكين شەكارالاس ايماقتاردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مادەني ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمىن بەكىتتى.
قازاقستان مەن رەسەي وڭىرلەرىنىڭ وكىلدەرى ارنايى قۇجاتتارعا قول قويعاننان كەيىن قازاقستان – رەسەي X ايماقارالىق فورۋمىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسى ۇيىمداستىرىلىپ, وعان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, سونداي-اق, شەكارالىق ايماقتاردىڭ, ءىرى وندىرىستىك كاسىپورىنداردىڭ, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ, ۇلتتىق كومپانيالار مەن حولدينگتەردىڭ باسشىلارى, مينيسترلەر, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار سالاسىنىڭ ساراپشىلارى قاتىستى.
X ايماقارالىق فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىن اشقان رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ايماقارالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەسى وزەكتى بولعاندىقتان, 2003 جىلدان بەرى وسىنداي مازمۇنداعى فورۋم وتكىزىلىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بۇل فورۋم ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا رەسەيدىڭ 93 سۋبەكتىسىنىڭ 76-سى قازاقستاننىڭ بارلىق 14 وبلىسىمەن, استانا جانە الماتى قالالارىمەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزگەن. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ءتۇرلى سالالار بويىنشا 200-گە تارتا وڭىرارالىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلعان, دەدى ۆ.پۋتين. سونداي اق, ول قازاقستاننىڭ رەسەيدىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرىنىڭ جەتەكشى ارىپتەسىنە اينالعانىن, ولارعا چەليابى, سۆەردلوۆسك, ورىنبور وبلىستارىن جاتقىزۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى تاڭدا بۇل سۋبەكتىلەردىڭ قازاقستاندىق سەرىكتەستەرىمەن اراداعى تاۋار اينالىمى 2 ملرد. دوللاردان اسىپ جىعىلادى. بۇل قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي وڭ ىقپال ەتۋدە. سوڭعى ون جىلدىڭ ىشىندە ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمى 4 ەسەگە دەيىن ءوستى. ەكى ەل اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق ارىپتەستىك تە جاقسى جولعا قويىلعان. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىنداعى كورسەتكىشكە سايكەس, قازاقستانعا رەسەيدەن 1 ملرد. دوللار مولشەرىندە ينۆەستيتسيا قۇيىلعان. بۇل ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ وتكەن جىلدىڭ ءدال وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 40 پايىزعا ارتقانىن كورسەتەدى. الداعى ۋاقىتتا ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرى اياسىن ودان ءارى كەڭەيتىپ, ونىڭ تەتىكتەرىن دامىتا ءتۇسۋ ءۇشىن جاڭا ينۆەستيتسيالىق پىشىنگە سايكەس, ايماقارالىق جانە شەكارالىق بايلانىستاردى ءتيىمدى تۇردە جولعا قويىپ كەلەمىز. مەن بۇل رەتتە, 2015 جىلى قۇرىلاتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى مەڭزەپ وتىرمىن. بيىلعى فورۋمنىڭ باستى تاقىرىبى وسى كونتەكسكە سايكەس تاڭداپ الىندى. ول – ايماقتاردىڭ ونەركاسىپتىك كووپەراتسيالارىن دامىتۋ. بۇگىندە رەسەي, قازاقستان جانە بەلارۋس ەركىن تاۋار اينالىمىن, ەركىن قىزمەت كورسەتۋ تەتىكتەرىن, ەركىن كاپيتال مەن جۇمىس كۇشى قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. ەندى ءبىز ونەركاسىپتىك باعىتتاعى ارىپتەستىك اياسىندا العا جىلجىپ وتىرۋىمىز كەرەك. كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان جۇمىستار ءوزارا ءتيىمدى كووپەراتسيالاردىڭ دامۋىنا توسقاۋىل قوياتىن كوپتەگەن كەدەرگىلەردىڭ الىنىپ تاستالۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. بۇگىندە كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىنداعى تاۋار اينالىمى قاڭتار جانە تامىز ايلارى ارالىعىندا 2 پايىزعا ارتتى, دەدى ۆ.پۋتين.
سونداي-اق, رەسەي پرەزيدەنتى رەسەيلىك-قازاقستاندىق بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ سانى تۇراقتى ءوسىپ جاتقانىنا توقتالدى. ولاردىڭ سانى قازىردىڭ وزىندە بەس مىڭنان اسىپ جىعىلادى. بۇل كاسىپورىندار ءىس جۇزىندە بارلىق باستى سالالاردا – شيكىزاتتى ءوندىرىپ, وڭدەۋدەن باستاپ اقپاراتتىق سالالارعا دەيىن جۇمىس ىستەيدى. اعىمداعى جىلدىڭ 9 ايىندا قىرىقتان استام بيزنەس دەلەگاتسيالار ساپارلارى جۇزەگە اسىپ, 55 مامانداندىرىلعان كورمە ۇيىمداستىرىلدى, دەدى ۆ.پۋتين بۇل تۋراسىندا. رەسەي پرەزيدەنتى, سونىمەن قاتار, قازاقستاندا قۇرىلعان پەرسپەكتيۆالى جوبالار رەتىندە رەسەيلىك تىكۇشاقتاردى قۇراستىرۋ جانە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ, اتالعان تىكۇشاقتارمەن الماتىنىڭ قۇتقارۋ قىزمەتىن جابدىقتاۋ ءوندىرىسىن اتادى.
قاراعاندى فارماتسەۆتيكالىق كومبيناتىنىڭ بازاسىندا ءدارى-دارمەكتىك پرەپاراتتاردىڭ بىرلەسكەن ءوندىرىسى جولعا قويىلۋدا. «ۋرالۆاگونزاۆود» قازاقستاندا جىلجىمالى قۇرام ءۇشىن قوزعالتقىشتار شىعاراتىن جاڭا كاسىپورىن قۇرۋدى جوسپارلاۋدا. بۇعان دەيىن پاۆلوداردا وتكەن ايماقارالىق فورۋمدا تالقىلانعان جوبالار بويىنشا دا جۇمىستار جالعاسۋدا, دەدى رەسەي باسشىسى.
ن.نازارباەۆ ءوز سوزىندە ەكونوميكالىق ءومىر شىندىعى قازاقستان مەن رەسەي الدىنا ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا بىردەي مىندەتتەر جۇكتەيتىنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, جىلدان-جىلعا بۇل فورۋمعا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. بۇل ونىڭ ىقپالىن ءارى ءىس جۇزىندە پايدالى ەكەندىگىن بىلدىرەدى. ەكاتەرينبۋرگتەگى قازىرگى فورۋم زور مانگە يە. بۇگىن ءبىز ەلدەرىمىز اراسىنداعى ءححى عاسىرداعى تاتۋكورشىلىك جانە وداقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ول قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتاعى ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىگىنىڭ سەنىمدى نەگىزى بولاتىندىعىنا سەنىمدىمىن, دەدى ەلباسى. ن.نازارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – مەرەيتويلىق فورۋمنىڭ تاقىرىبىنا اينالعان «ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا». «تالقىلاۋعا شىعارىلىپ وتىرعان ماسەلەلەردىڭ وزەكتىلىگى ەكى ەل ەكونوميكاسى قۇرىلىمىنىڭ ۇقساستىعى مەن دامۋ قارقىنىن باسا كورسەتەدى. ەكونوميكالىق شىندىق قازاقستان مەن رەسەي الدىنا ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا بىردەي مىندەتتەر جۇكتەيدى. ولاردىڭ شەشىمى اياسىندا ءبىز ەكسپورتتى ءارتاراپتاندىرۋ, جوعارى تەحنولوگيالىق يمپورتتى الماستىرۋ باعىتىندا قاتار جۇمىس ىستەيمىز, دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
قازاقستان باسشىسى, سونداي-اق, ەكى ەلدىڭ تاڭداپ العان ەكونوميكالىق دامۋ ماقساتتارى مەن ۇستانىمدارى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەرگە, ناقتىلاي تۇسسەك, كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋعا جاقسى نەگىز بولعانىن باسا ايتتى. ادامزاتتىڭ بولاشاق دامۋىنىڭ پاراديگماسى جاڭا «جاسىل تەحنولوگيالارمەن», بالاما ەنەرگيا كوزدەرىمەن جانە باسقا دا يننوۆاتسيالار جيىنتىعىمەن ءۇشىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا اياسىندا قالىپتاسادى. بۇل جاعدايلاردا كاسىپكەرلەر قوعامداستىعىنىڭ بەلسەندىلىگى ەرەكشە مانگە يە», دەدى ەلباسى. قازاقستان پرەزيدەنتى, سونىمەن قاتار, قازاقستاندا دا, رەسەيدە دە جەكە بيزنەس ۇكىمەتتەردىڭ جاڭا ونەركاسىپتىك جانە يننوۆاتسيالىق جوبالارمەن جاڭعىرتۋ رەفورمالارىن قولداۋعا قابىلەتتى ەكەنىن جەتكىزدى. بۇل جونىندە ن.نازارباەۆ: «قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا دا, رەسەيدە دە جەكە بيزنەس ءبىزدىڭ ۇكىمەتتەرىمىزدىڭ جاڭا ونەركاسىپتىك جانە يننوۆاتسيالىق جوبالارمەن جاڭعىرتۋ رەفورمالارىن قولداۋعا قابىلەتتى. ونداي باستامالاردىڭ كوپشىلىگى جۇزەگە اسىرىلۋدا», دەدى. وسى ورايدا, ەلباسى مەملەكەتارالىق بيزنەس كووپەراتسياسىنىڭ جەمىستى ۇلگىلەرى رەتىندە ماشينا جاساۋ, ۋران جانە حيميا ونەركاسىبى سالالارىن اتادى. ماسەلەن, رەسەي مەن قازاقستان تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى سالاسىندا ءبىر-ءبىرىن تابيعي تولىقتىرادى. ءداستۇرلى تۇردە قوستاناي وبلىسى رەسەيدىڭ مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىندارىنا وكاتىشتەر, ال پاۆلودار اليۋميني شيكىزاتىن جەتكىزەدى, دەدى قازاقستان باسشىسى. سونىمەن قاتار, ول رەسەيلىك كومپانيا قوستاناي وبلىسىندا پروكات زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتايتىنىن, ونىڭ جىلدىق قۋاتى 450 مىڭ توننا ۋاق سۇرىپتى پروكات بولاتىنىن باسا ايتتى.
ەلباسىنىڭ پىكىرىنشە, قازاقستاندىق بيزنەس ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىك جاعدايىندا كووپەراتسيانى كەڭەيتۋگە دايىن. بۇل رەتتە پرەزيدەنت: «عىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق مۇلدەم جاڭا كوكجيەك اشادى. ەندەشە, كۇش-جىگەرلەرىمىزدى جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا بىرىكتىرۋگە بولادى. ماسەلەن, 2017 جىلى استانادا وتەتىن ەكسپو حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى جاڭا ەنەرگەتيكا باعىتىنا تۇرتكى بولا الادى. ونىڭ تاقىرىبى – «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى», دەدى. ەلباسىنىڭ اتاپ وتۋىنشە, ەكى ەل اراسىندا يننوۆاتسيالىق سالاداعى جەمىستى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن قولدانىستاعى مەحانيزمدەردىڭ جاڭا جەتىلدىرىلگەن ءوزارا ءىس-قيمىلدارى تالاپ ەتىلەدى. بۇل مىندەتتىڭ شەشىمىن مەن, بىرىنشىدەن, بىزدەردىڭ سەرىكتەستىك ۋاعدالاستىعىمىزدان كورىپ وتىرمىن. مەملەكەتارالىق شەشىمدەردەن كاسىپكەرلەر ءوز جۇمىستارىندا شىنايى ەكونوميكالىق جاقسارۋ مەن جەڭىلدىك كۇتەدى, دەدى قازاقستان باسشىسى. ن.نازارباەۆتىڭ اتاپ وتۋىنشە, ەكىنشىدەن, بۇل – ەكى ەل كاسىپورىندارىنىڭ ءىس-قيمىلدارىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگى. بۇگىنگى فورۋمنىڭ تاقىرىبى جۇيەلى دامۋدىڭ قۋاتتى ىنتالاندىرۋشىسى بولۋى ءتيىس. قازاقستاندىق بيزنەس ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىك جاعدايىندا كووپەراتسيانى كەڭەيتۋگە دايىن, دەدى ءوز سوزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
فورۋم اياسىندا قازاقستان باسشىسى, سونىمەن قاتار, كاسىپكەرلىكتى بارىنشا قولداي وتىرىپ, ءوندىرىستى ءتيىمدى ورنالاستىرۋ ۇستانىمىن باسشىلىققا الۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ەلباسىنىڭ اتاپ وتۋىنشە, قازاقستان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ العاشقى بەس جىلدىعى ىشىندە ەكونوميكانىڭ مۇلدەم جاڭا سالالارىندا يننوۆاتسيا ەنگىزۋ جانە يگەرۋ ءۇشىن بازا قالىپتاستىرىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا يندۋستريالىق دامۋدىڭ 5 جىلعا ارنالعان باعدارلاماسىن دايىنداۋ قارقىندى جۇرگىزىلۋ ۇستىندە. ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك ءۇش ەلدىڭ الەۋەتىن ەسەلەي ءتۇستى. ەندىگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ بيزنەس ەلدىڭ ىشكى رەسۋرستارىنا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, رەسەي مەن بەلارۋستەگى سەرىكتەستەرىمىزگە دە ارقا سۇيەي الادى. كاسىپكەرلىكتى بارىنشا قولداي وتىرىپ, ءبىز ءوندىرىستى ءتيىمدى ورنالاستىرۋ ۇستانىمىن باسشىلىققا الۋعا ءتيىستىمىز, دەدى ن.نازارباەۆ بۇل ورايدا. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ايتۋىنشا, ءۇش ەلدىڭ باستى ماقساتى بيزنەس ءۇشىن بارىنشا جاعداي جاساۋ ءارى قورىتىندى ناتيجەدە قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس اۋماعىندا بىرلەسىپ وندىرىلگەن ءونىمدى الەمدىك نارىققا شىعارۋ بولىپ تابىلادى. بۇل – قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋى قارساڭىندا بارىنشا وزەكتى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, سونداي-اق, الەمنىڭ زاماناۋي دامۋى, جاھاندىق سىن-قاتەرلەر ءبىزدىڭ الدىمىزعا جاڭا مىندەتتەر مەن ماقساتتار جۇكتەيتىنىن جەتكىزدى. ءبىزدىڭ ەكونوميكالارىمىزدىڭ ەڭ سوڭعى تەحنولوگيالىق ترەندتەردى زاماناۋي ەلەپ-ەسكەرۋى ماڭىزدى مانگە يە. دەگەنمەن, بىزدەر جاڭا سالالاردى دامىتا وتىرىپ, مۇنداي وزگەرىستەردە قارجى كوزى قىزمەتىن اتقاراتىن رەسۋرستىق بازا جايىندا ۇمىتپاۋعا ءتيىستىمىز, دەدى ەلباسى. وسى ورايدا, قازاقستان باسشىسى ءداستۇرلى شيكىزات سەكتورىن جاڭعىرتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ ستراتەگيالىق تۇرعىدا ماڭىزدى ەكەندىگىن باسا ايتتى. وسىعان وراي, كەلەسى فورۋمنىڭ تاقىرىبىن «كومىرسۋتەگى سالاسىنداعى يننوۆاتسيالار» دەپ بەلگىلەۋدى جانە 2014 جىلى اتىراۋدا وتكىزۋدى ۇسىنامىن, دەدى ن.نازارباەۆ.
قازاقستان مەن رەسەي پرەزيدەنتتەرىنەن كەيىن ءسوز وڭىرلەر باسشىلارى مەن سالالىق مينيسترلەرگە بەرىلدى. ماسەلەن, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ وڭىرلىك دامۋ ءمينيسترى يگور سليۋنياەۆ, قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋ جونىندەگى ءمينيسترى الەكسەي ۋليۋكاەۆ, قازاقستاننىڭ ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ونەركاسىپ جانە ساۋدا ءمينيسترى دەنيس مانتۋروۆ, سۆەردلوۆسك وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ەۆگەني كۋيۆاشەۆ, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان ارىن, چەليابى وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ميحايل يۋرەۆيچ, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ايماقارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ باسىمدىقتارى مەن الدا اتقارىلاتىن جۇمىستار شوعىرى جايلى ءوز وي-پايىمدارىن جەتكىزدى. ماسەلەن, ءا.يسەكەشەۆ الداعى ۋاقىتتا قازاقستان مەن رەسەي ساۋىتتى تەحنيكالاردىڭ زاماناۋي ۇلگىلەرىن بىرلەسىپ شىعاراتىنىن جەتكىزدى. بۇگىن فورۋم اياسىندا «قازاقستان ينجينيرينگ» كومپانياسى مەن «ۋرالۆاگونزاۆودى» ساۋىتتى تەحنيكالاردىڭ زاماناۋي ۇلگىلەرىن جاڭعىرتۋ جانە شىعارۋ بويىنشا بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋعا ارنالعان قۇرىلتايشىلىق قۇجاتقا قول قويدى, دەدى ول بۇل تۋراسىندا. سونىمەن قاتار, ءا.يسەكەشەۆ ەكى ەل اراسىنداعى اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق سالاسىنداعى وندىرىستىك كووپەراتسيا ەرەكشە مانگە يە بولىپ وتىرعانىن, قازىرگى تاڭدا بۇل باعىت بولشەكتەر جەتكىزۋ ەسەبىنەن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ ارقىلى دا دامىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى.
قازاقستان مەن رەسەي فەدەراتسياسى ايماقارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ 10-شى مەرەيتويلىق فورۋمىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكى ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ۆلاديمير پۋتين قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ءححى عاسىرداعى تاتۋ كورشىلىك جانە وداقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى.
سونىمەن قاتار, ەكى ەلدىڭ مينيسترلەرى دە قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتا تۇسۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتاردى راسىمدەدى. اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان مەن رەسەيدىڭ «روست-ورلەۋ» ونەركاسىپتىك كوللەدجدەرى قاۋىمداستىعىن قۇرۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە «قازەنەردجي» قازاقستاندىق مۇناي-گاز جانە ەنەرگەتيكالىق كەشەنى قاۋىمداستىعىنىڭ باس ديرەكتورى ءا.ماعاۋوۆ, قاراعاندى پوليتەحنيكالىق كوللەدجى ديرەكتورى ز.راحىموۆ جانە پەرۆوۋرالسك مەتاللۋرگيا ءبىلىم ورتالىعى كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى ن.دەسياتوۆ, «چەليابى قۇبىر يلەگى زاۋىتى» توبىنىڭ اكتسيونەرى ا.كوماروۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعى ارقىلى مۇناي تاسىمالداۋ جانە كەپىل تۋرالى الدىن الا شارتقا «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى س.مىڭباەۆ, «قازترانسويل» اق باس ديرەكتورى ق.قابىلدين, «روسنەفت» ۇك» ااق پرەزيدەنتى – باسقارما توراعاسى ي.سەچين, 2013-2014 جىلدارعا ارنالعان قازاقستان مەن رەسەي ونەركاسىپتىك كووپەراتسيالارىن جانداندىرۋ جونىندەگى جول كارتاسى مەن قازاقستان يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى مەن رەسەي ونەركاسىپ جانە ساۋدا مينيسترلىگى اراسىنداعى ونەركاسىپ سالاسىنداعى ءوزارا ءىس قيمىلداردى كەڭەيتۋ بويىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى ءا.يسەكەشەۆ پەن رەسەي ونەركاسىپ جانە ساۋدا ءمينيسترى د.مانتۋروۆ, 2010 جىلعى 7 قىركۇيەكتەگى قازاقستان ۇكىمەتى مەن رەسەي ۇكىمەتى اراسىنداعى يماشەۆ ترانسشەكارالىق گاز كوندەنساتى كەن ورنىن گەولوگيالىق زەردەلەۋ جانە بارلاۋ بويىنشا بىرلەسكەن قىزمەت تۋرالى كەلىسىم حاتتاماسىنا قازاقستاننىڭ مۇناي جانە گاز ءمينيسترى ۇ.قارابالين مەن رەسەيدىڭ تابيعات رەسۋرستارى جانە ەكولوگيا ءمينيسترى س.دونسكوي, قازاقستان ۇكىمەتى مەن رەسەي ۇكىمەتى اراسىنداعى شەكارا ماڭى اۋماقتارىندا ورمان جانە دالا ورتتەرىنىڭ الدىن الۋ جانە ءسوندىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قازاقستان قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى ن.قاپپاروۆ پەن رەسەي تابيعات رەسۋرستارى جانە ەكولوگيا ءمينيسترى س.دونسكوي قول قويدى.
ستراتەگيالىق جانە وڭىرلىك ارىپتەستىكتى دامىتۋعا سەرپىن بەرەتىن قۇجاتتارعا قول قويىلعاننان كەيىن پرەزيدەنتتەر باق وكىلدەرىنە فورۋم ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلگەن كەلىسسوزدەر جونىندە ايتىپ بەردى.
ۆ.پۋتين قازاقستان مەن رەسەيدىڭ X ايماقارالىق فورۋمى ناتيجەلى اياقتالعانىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن ەكىجاقتى كەزدەسۋ جانە فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا ءبىزدىڭ كوپسالالى بايلانىستارىمىزدىڭ ماڭىزدى تۇستارى تالقىلاندى. سوڭعى ۋاقىتتا ساۋدا جانە ەكونوميكالىق سالادا ءوسىم بايقالىپ كەلەدى. ماسەلەن, سوڭعى 9 ايدا تاۋار اينالىمى 15 پايىزعا ءوسىپ, 18 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. ءبىز وسى يگى ۇدەرىستى ساقتاپ جانە ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىر الماستىق. ونەركاسىپ كووپەراتسياسىنىڭ دامۋىنا اسەر ەتەتىن تەتىكتەردى قاراستىردىق. وسى ورايدا, ەكى ەل ۇكىمەتى مەن وڭىرلەر باسشىلارى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ مۇمكىندىكتەرىن تولىقتاي پايدالانۋى كەرەك. ماسەلەن, كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىنداعى كەدەندىك كەدەرگىلەردىڭ جويىلۋى ەكىجاقتى ونەركاسىپتىك بايلانىس پەن ساۋدا اينالىمىنا يگى ىقپالىن تيگىزۋدە. وڭىرارالىق باستامالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا 2015 جىلى ىسكە قوسىلاتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق جول اشادى دەپ ويلايمىز. سول ارقىلى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تەحنولوگيالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە وندىرىستىك اليانستاردىڭ قۇرىلۋىنا ءتيىمدى جاعداي جاسايتىن بولامىز. ياعني, ينتەگراتسيانىڭ تەرەڭدەۋى جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ قۇرىلۋىنا, باسەكەلەستىكتىڭ, تاۋار مەن قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ, ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ ارتۋىنا جول اشاتىن بولادى. ءبىز قول قويعان «قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ءححى عاسىرداعى تاتۋ كورشىلىك جانە وداقتاستىق تۋرالى» كەلىسىم ايماقارالىق ماسەلەلەردىڭ وڭتايلى شەشىلۋىنە سەپ بولادى دەپ ويلايمىن. بيىلعى ايماقارالىق فورۋم اياسىندا كوپتەگەن ماڭىزدى شارالار ءوتتى. دەمەك, ەكاتەرينبۋرگ جوعارى دەڭگەيدەگى جيىنداردى وتكىزۋگە دايىن ەكەندىگىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەدى», دەدى ۆ.پۋتين.
ن.نازارباەۆ ەكى ەلدىڭ ايماقارالىق فورۋمىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە رەسەيلىك تاراپ جاعىنان جاقسى جاعداي جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. وسىدان 10 جىل بۇرىن ءبىز وسى فورۋمدى وتكىزۋ جونىندە باستاما كوتەرگەن بولاتىنبىز. وسى جىلدار ارالىعىندا فورۋم ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن دالەلدەپ, قوس مەملەكەت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالدى. پوستكەڭەستىك كەڭىستىك اياسىندا قازاقستان مەن رەسەيدە ادامدار اراسىنداعى جاقسى قارىم-قاتىناستى ساقتاۋ ءۇشىن, ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالارىن دامىتۋ ءۇشىن جاقسى جاعداي جاسالدى دەپ ويلايمىن. ءبىز كورشىمىز. كورشىنى تاڭدامايدى. كورشىنى قۇداي بەرەدى. ءبىزدىڭ بۇرىنعى اتا-بابالارىمىز قالاي ءومىر سۇرسە, قازىرگى تاڭدا دا ءبىز وسى قالىپتى ساقتاپ كەلەمىز. ءبىز ىنتىماقتاستىقتىڭ ورىستەۋىنە نەگىز بولاتىن ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدامىز. وسى ورايدا, بۇل فورۋمنىڭ ماڭىزى زور. بۇگىندە ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ ءوسۋى, بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ قۇرىلۋى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ الەمدىك باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزۋدا. ءبىز بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋ ءۇشىن الدىمەن ءوزىمىزدىڭ ىشىمىزدەگى باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋىمىز كەرەك. سول ءۇشىن قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس اراسىندا كەدەن وداعىن قۇردىق. بۇگىندە كەدەن وداعى ءوزى قۇرىلعان ەكى جىل ىشىندە تيىمدىلىگىن كورسەتتى. الداعى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ الدىمىزدا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ مىندەتى تۇر. بۇل پوستكەڭەستىك كەڭىستىك اياسىندا جوعارى دەڭگەيدەگى ينتەگراتسيانىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشادى دەپ سەنەمىز. سول ارقىلى ءبىز ونىڭ ءاربىر تاراپقا ءتيىمدى بولاتىنىن دالەلدەگىمىز كەلەدى. ءبىز بۇگىن ەلدەرىمىز ىنتىماقتاستىعىنىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا قۇجاتقا قول قويدىق. ەكاتەرينبۋرگتە جاستار فورۋمىنىڭ جانە يندۋستريا كورمەسىنىڭ ءوتۋى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى دەپ ويلايمىن. ەكاتەرينبۋرگتەگى فورۋم ءساتتى جانە ناتيجەلى ءوتتى دەپ سانايمىز. ءبىز ساۋدا, ەكونوميكا, مادەنيەت سالالارىنداعى ارىپتەستىگىمىز ودان ءارى ورىستەپ, تاتۋ كورشىلەس ەلدەردىڭ دامۋىنا قىزمەت ەتە بەرەدى دەپ سەنەمىن, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا.
سونىمەن, 2012 جىلى پاۆلودار قالاسىندا وتكەن فورۋمعا «قازاقستان-رەسەي وڭىرلەرىنىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ىنتىماقتاستىعى» ماسەلەسى وزەك بولسا, سۆەردلوۆسك وبلىسىنىڭ ورتالىعى – ەكاتەرينبۋرگ قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان بيىلعى فورۋمعا «ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا» تاقىرىبى وزەك ەتىپ الىندى. قازاقستان-رەسەي X ايماقارالىق مەرەيتويلىق فورۋمىنا قاتىسۋعا جالپى سانى 3 مىڭعا جۋىق ادام نيەت بىلدىرگەن ەكەن. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, بيىلعى مەرەيتويلىق فورۋمعا ايرىقشا ءمان بەرىلگەنى, ونىڭ اياسىندا وتكىزىلگەن سان-سالالى شارالار شوعىرىنان دا اڭعارىلىپ تۇردى. قوس مەملەكەت ءۇشىن ءتيىمدى مۇمكىندىكتەردى كوزدەيتىن بۇل شارالاردىڭ بارلىعى دا «ەكاتەرينبۋرگ – ەكسپو» حالىقارالىق كورمە ورتالىعىنىڭ الاڭىندا ءوتتى.
ماسەلەن, فورۋمنىڭ باستالۋىنان ءبىر كۇن بۇرىن «رەسەي مەن قازاقستان ءوڭىرلەرىنىڭ ونەركاسىپتىك كووپەراتسيالارى» دەگەن تاقىرىپتا كورمە ۇيىمداستىرىلىپ, جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلدى. اۋقىمدى كورمەگە رەسەيدىڭ 16 وڭىرىنەن, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ 10 اكىمدىگى مەن وتاندىق كاسىپورىندارىنان ارنايى دەلەگاتسيا وكىلدەرى كەلدى. ەگەر, بۇل كورمەنىڭ جالپى اۋماعى 10 000 شارشى مەتردى قۇراسا, ءار كومپانيا 54 شارشى مەتر اۋماققا تەڭ كەلەتىن پاۆيلونىن ورناتتى. جيىنى 300-گە تارتا كاسىپورىن قاتىسقان كورمە تورىنەن قوس ەل كاسىپورىندارى شىعارعان ونىمدەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنەن اقپار بەرەتىن 20-دان استام ستەند ورىن تەپتى. ونىڭ 12-ءسى قازاقستاندىق كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەردىكى بولسا, رەسەيلىك تاراپ وزدەرىنىڭ 9 ستەندىن ورنالاستىرىپتى. كورمەگە قاتىسۋشى تاراپتار ءوز ونىمدەرىن جان-جاقتى ناسيحاتتاپ, ەكى ەلگە دە ءتيىمدى كەلىسسوزدەر بويىنشا پىكىر الماسىپ جاتتى.
كورمەدە ءسوز العان سۆەردلوۆسك وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى ەۆگەني كۋيۆاشەۆ پەن قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى عالىم ورازباقوۆ مۇنداي جيىنداردىڭ ەكى ەل ءۇشىن ءتيىمدى تۇستارىنا توقتالدى. سۆەردلوۆسك وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى قازاقستان مەن سۆەردلوۆسك وبلىسى ىنتىماقتاستىعىنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتقانىن, سول سەبەپتى قوس تاراپ اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستار مەزگىلدىڭ ءتۇرلى سىناعىنا توتەپ بەرگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە سۆەردلوۆسك وبلىسىنىڭ تمد ەلدەرىمەن اراداعى جالپى تاۋار اينالىمىندا قازاقستاننىڭ ۇلەس سالماعى 50 پايىزعا جەتەدى ەكەن. وتكەن جىلى جۇرگىزىلگەن كەدەندىك ستاتيستيكانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 1 ميلليارد اقش دوللارىنان اسىپ ءتۇستى. قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ ورتاق ارىپتەستىگىمىزدىڭ اياسى كەڭەيە تۇسۋدە. ولارعا عىلىمي سالالار بويىنشا بىرلەسكەن جوعارى وندىرىستىك كاسىپورىندار قۇرۋدى, مۇناي-گاز, ەنەرگەتيكا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى, مەديتسينا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالالارىنا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار ءوندىرۋدى جاتقىزۋعا بولادى, دەدى ە.كۋيۆاشەۆ. ال قازاقستاننىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ەلشىلىگىنىڭ كەڭەسشىسى ۆيكتور تەمىرباەۆ «ەكاتەرينبۋرگ–ەكسپو» الاڭىندا ورنالاسقان كورمەدەن فورۋمعا قاتىسۋشىلار ەكى ەلدىڭ ونەركاسىپتىك كووپەراتسياسىنىڭ نەگىزىن قالايتىن باسىم جوبالاردى كورە العانىن جەتكىزدى.
ەكاتەرينبۋرگتە وتكەن X مەرەيتويلىق ايماقارالىق فورۋمنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – ونىڭ اياسىندا العاش رەت «رەسەي-قازاقستان» جاستار فورۋمىنىڭ ۇيىمداستىرىلعاندىعى. قوس ەل جاستارىنىڭ بۇل شاراعا ايرىقشا ماڭىز بەرگەنى سونشالىق, فورۋمعا قاتىسۋعا قازاقستان مەن رەسەيدىڭ جاستار ۇيىمدارىنان 500-گە تارتا وكىل ارنايى كەلىپتى. جاستار فورۋمى شەڭبەرىندە «XXI عاسىرداعى كوشباسشىلىق جانە يننوۆاتسيالار: رەسەي مەن قازاقستان ارىپتەستىگى اياسىندا بولاشاققا كوزقاراس» تاقىرىبىندا پلەنارلىق جانە 5 سەكتسيالىق وتىرىس ۇيىمداستىرىلدى. ەكى ەل جاستارى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ارتاراپتاعى ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى جانداندىرۋدىڭ, وڭىرلەردى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدا دامىتۋدىڭ جولدارىن قاراستىردى. كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسياسىنىڭ نەگىزگى اسپەكتىلەرىن ايقىنداۋ, عىلىمي-تەحنيكالىق كووپەراتسيا مەن ءبىلىم-عىلىم, گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى دامىتۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالاسىنداعى ارىپتەستىكتى جانداندىرۋ, جاستاردىڭ تاجىريبە الماسۋلارىنا جول اشۋ, يننوۆاتسيالىق ساياسات تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ سەكىلدى ماسەلەلەردى تالقىلادى. «رەسەي-قازاقستان» جاستار فورۋمىنىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستاننىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن ۋرال مەملەكەتتىك ەكونوميكالىق ۋنيۆەرسيتەتى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
سونداي-اق, 10 قاراشا كۇنى شەكارالىق وڭىرلەردىڭ ىنتىماقتاستىعىن شەگەندەۋ ماقساتىندا ءداستۇرلى قازاقستان – رەسەي ىسكەرلەر كەڭەسىنىڭ «ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى وڭىرلەرىنىڭ ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى دامىتۋ» تاقىرىبىنداعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى. وتىرىسقا ەكى ەل كاسىپورىندارىنىڭ 200-گە تارتا باسشىلارى مەن بيزنەسمەندەرى قاتىستى. قوس تاراپتىڭ ىسكەر توپتارى, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ساۋدا-ونەركاسىپتىك پالاتالارىنىڭ, سالالىق ۆەدومستۆولاردىڭ, ءتۇرلى كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى شوعىرلانعان جيىندا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەسىنە دەن قويىلدى. ماسەلەن, جيىنعا قاتىسۋشىلار كەدەن وداعىن تەحنيكالىق تۇرعىدان جۇيەلەۋ, بىرلەسكەن وندىرىستىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ مەن ونەركاسىپتىك كووپەراتسيالاردى دامىتۋعا تيگىزەر اسەرى, حالىقارالىق جانە قازاقستان مەن رەسەيدىڭ وڭىرارالىق ونەركاسىپتىك كلاستەرلەرىن قۇرۋ, قوس مەملەكەت كاسىپورىندارىنىڭ كولىك-لوگيستيكالىق بايلانىسىن دامىتۋ, كووپەراتسيالىق بايلانىستاردىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن فاكتورلاردى ايقىنداۋ, ونەركاسىپتىك كووپەراتسيالارعا قاتىستى ايماقارالىق جوبالاردى تاجىريبە تۇرىندە جۇزەگە اسىرۋ سىندى سان-سالالى ماسەلەلەردى تالقى تارازىسىنا سالدى. سونداي-اق, وتىرىس اياسىندا دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى مەن كەدەن وداعى اياسىنداعى ونەركاسىپتىك ساياساتتى ۇيلەستىرۋ جانە قوس ەلدىڭ ىسكەرلىك ىنتىماقتاستىعىنىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىن جانداندىرۋ سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
قازاقستان – رەسەي ىسكەرلەر كەڭەسى كەڭەيتىلگەن وتىرىسى اياسىندا ىنتىماقتاستىق تامىرىنا قان جۇگىرتەر بىرلەسكەن كەلىسىمدەر بەكىدى. ماسەلەن, قوستاناي وبلىسىنداعى «توبىل» كورپوراتسياسىنىڭ باسقارما توراعاسى ارمان اليەۆ پەن «پەنەترون روسسيا» مك پرەزيدەنتى يگور چەرنوگولوۆ قازاقستان اۋماعىندا يننوۆاتسيالىق گيدرووقشاۋلاعىش ماتەريالداردى بىرلەسىپ ىلگەرىلەتۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. سونىمەن بىرگە, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ورتالىعى – پەتروپاۆل قالاسىندا قۇرىلىمدىق وڭتايلى اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جانە ەنەرگيا رەسۋرستار ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ بويىنشا كەشەندى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. كەلىسىمدى «اۆتوماتيكا» عوو باس ديرەكتورى لەونيد شاليموۆ پەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بالاحونتسەۆ جانە «سارىارقا» اكك باسقارما توراعاسى ارمان اۋىتكەنوۆ بەكىتتى. ال ۋرال فەدەرالدى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ۆيكتور كوكشاروۆ پەن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى عالىم مۇتانوۆ ءبىلىم-عىلىم سالاسىنداعى ەكى بىردەي كەلىسىمگە قول قويدى. ولاردىڭ العاشقىسى جاستار مەن عىلىمي-اكادەميالىق قوعامداستىقتى «جاسىل» ەكونوميكا مەن ەكسپو-2017 بۇكىلالەمدىك مامانداندىرىلعان كورمەسىنە قاجەتتى جوبالارعا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «ۇرپاق ارقىلى جاسىل كوپىر» ەۋرازيالىق تۇعىرناماسىن قۇرۋعا قاتىستى بولدى. ەكىنشىسى – ەۋرازيا-G-Global» ايماقتىق ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى قۇجات. بۇل كۇنى ۋرال ماشينا جاساۋ زاۋىتىنىڭ باس ديرەكتورى الەكسەي نوسوۆ پەن الماتى اۋىر ماشينا جاساۋ زاۋىتىنىڭ باس ديرەكتورى جەتپىسباي ەدىگەنوۆ تە ىنتىماقتاستىق بايلانىس ورناتۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلدى. الداعى ۋاقىتتا قازاقستان اۋماعىندا ۋرال كاسىپورنىمەن بىرگە ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبىنە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار شىعاراتىن بىرلەسكەن ءوندىرىس ورنى بوي كوتەرمەك. بۇل جوباعا قۇيىلاتىن قارجى كولەمى 3 ملن. اقش دوللارىن قۇراماق.
جالپى العاندا, قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ايماقارالىق ارىپتەستىكتىڭ بولاشاعى زور. بۇعان ەكى ەلدىڭ ءوزارا ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى دا ىقپال ەتىپ كەلەدى جانە مۇنداي ايماقارالىق فورۋمنىڭ دا بەرەرى كوپ ەكەنى كۇمان تۋعىزبايدى.
ءسوز رەتىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان مەن رەسەي ايماقارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ X فورۋمى اياسىندا «لۋكويل» ااق پرەزيدەنتى ۆاگيت الەكپەروۆپەن كەزدەسكەنىن دە ايتا كەتەيىك. كەزدەسۋ بارىسىندا كومپانيانىڭ مۇناي-گاز سالاسىنداعى قىزمەتى ماسەلەلەرى جانە ەلدىڭ مۇناي-حيميا سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ اسپەكتىلەرى تالقىلاندى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان» – ەكاتەرينبۋرگتەن.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
