بيىل جوعارىدا اتالعان باعدارلاما شەڭبەرىندە وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندەگى كراسنويار اۋىلىنىڭ جولىن جوندەۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن 827 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ وتىر. شىندىعىن ايتقاندا, ءوڭىڭ تۇگىل تۇسىڭە ەنبەستەي كومەك. قازىر اۋىل تۇرعىندارى اجارى شىمشىمداپ ەنىپ كەلە جاتقان ەلدى مەكەننىڭ ەڭسەسى بيىكتەي باستاعانىنا قۋانۋلى. بولىنگەن قارجى بۇعان دەيىن مىڭ شۇڭقىر بولىپ, كولىكپەن جۇرگەن ادامنىڭ بەلىن ۇزەردەي بولعان 24 كوشەگە اسفالت جامىلعى جابۋعا باعىتتالعان. اۋقىمى كەڭ شارۋانى «كوكشەاگروينۆەست» جشس اتقارۋدا. ءساۋىر-ماۋسىم ايلارىندا دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. قيىرشىق تاس توسەلىپ, سۋ قۇبىرى تارتىلدى. شىلدە ايىندا 7,6 شاقىرىمدى قۇرايتىن جەتى كوشەگە جول سالىندى. اۋىل مەن ونىڭ ىرگەسىندەگى نۇرلى كوش ەلدى مەكەنى اۋماعىنداعى جولعا قيىرشىق تاس توسەلدى. ونىڭ جالپى اۋماعى 14 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. 2,3 شاقىرىم اسفالت جولدىڭ تۇعىرى دايىندالدى. اۋىلدىق وكرۋگ اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىكجان ماقىشتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جۇمىس كەستەسىنەن ءسال-ءپال اۋىتقۋعا اسفالت پەن بيتۋمنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى سەبەپ بولعان. قازىرگى كۇنى سەرىكتەستىك ششۋچە اسفالت-بەتون زاۋىتىمەن كەلىسىمشارت جاساسىپ وتىر.
سوڭعى جىلدارى تۇيتكىلدى ماسەلەگە اينالىپ كەلگەن ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن قامتۋ جايى دا وڭىنان شەشىلەتىن ءتۇرى بار. سيمفەروپول, بەيبىتشىلىك, شاكەەۆ, سەيفۋللين كوشەلەرىنە جاڭا جىلۋ قۇبىرلارى تارتىلۋدا. بۇل جۇمىستى «ساپا قۇرىلىس-2007» جشس اتقارۋدا. قازىرگى كۇنى 3 ەكسكوۆاتور, 6 اۆتوكولىك, باسقا دا ارنايى تەحنيكا پايدالانىلۋدا. مامانداردان بولەك جەرگىلىكتى جەردەن 24 ادام جۇمىسقا تارتىلعان. بۇرىن جىلۋ قۇبىرى جەر ۇستىمەن جۇرگىزىلسە, قازىر جىلۋ شىعىنى كوپ بولماۋى ءۇشىن جەر استىمەن تارتىلۋدا. ونىڭ ۇستىنە قۇبىردىڭ كەڭدىگى ۇلعايتىلعان. ماسەلەن, بۇرىن 300 ميليمەترلىك قۇبىر پايدالانىلسا, قازىر بۇل كولەم 426 ميلليمەترگە جەتكىزىلگەن. جاڭا جىلۋ قۇبىرى اۋىلداعى ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جۇيەسىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتە تۇسەدى. جاڭا جىلۋ قۇبىرىنىڭ بويىندا اقاۋ بولا قالسا, جىلدام انىقتايتىن ارنايى جەلى دە تارتىلۋدا. ال قۇبىرلار ۇزاق ۋاقىتقا توتەپ بەرەتىندەي ساپالى ءارى بەرىك. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, پايدالانۋ كەزىندە بارلىق ەرەجەلەردى بۇلجىتپاي ساقتايتۇعىن بولسا, وتىز جىلعا جەتەدى ەكەن.
– وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندە تۇرعانىمىزبەن, ءدال مۇنداي جاقسىلىقتى كورگەن جوق ەدىك, – دەيدى كراسنويار اۋىلىنىڭ تۇرعىنى دۋمان عابيدۋللين, – بيىل ءبىزدىڭ اۋىلدا وڭ وزگەرىستەر بولىپ جاتىر. جەل ەلەكتر ستانساسى پايدالانۋعا بەرىلدى, جولىمىز جوندەلىپ, جىلۋ قۇبىرى تارتىلۋدا. ورتالىقتىڭ وڭىنە قاراساڭ, كوڭىلىڭ ءوسىپ قالادى. وسىنىڭ بارلىعى مەملەكەتىمىزدىڭ قامقورلىعى دەپ ۇعۋىمىز كەرەك. قازىر ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ تۇرعىندارى ءوڭى كىرگەن ولكەنىڭ ءسانى مەن سالتاناتىنا ءتانتى بولىپ ءجۇر.
1991 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەننەن بەرى كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ كورمەگەن «كوكشە» مادەنيەت ءۇيى دە ادام تانىعىسىز. «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 206 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, ونەر مەن مادەنيەت وشاعى قۇرىلىسشىنىڭ قالاعىنان جاڭا شىققانداي جۇتىنىپ تۇر. عيماراتتىڭ سىرتقى كەلبەتى ارلەنىپ, جىلۋ جۇيەسى جاڭارتىلعان. ەدەنى مەن ەسىك-تەرەزەسى الماستىرىلعان. قازىرگى كۇنى كىرە بەرىستىڭ كەلبەتى وزگەشە وڭمەن بەزەندىرىلىپ, اياقتالۋ ۇستىندە. مادەنيەت ءۇيىنىڭ ماڭايى تەگىس اباتتاندىرىلىپ, كوركەيتىلگەن. ءسوز اراسىندا بۇل مەكەمەدە ونەر مەن مادەنيەتتىڭ ءورىسى كەڭ قانات جايىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋگە دە بولادى. مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى الپىستاي ەلامانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وتىزدان استام كلۋب بىرلەستىگى جۇمىس ىستەيدى. وعان اۋىلدىڭ 585 ادامى بەلسەندى قاتىسادى. بالالار جاتتىعاتىن بوكس, شىعىس جەكپە-جەگى, توعىزقۇمالاق ۇيىرمەلەرى دە وسى جەردە. شىعارماشىلىق ۇجىمدار سان مارتە حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازى اتانعان. ماسەلەن, بيىلدىڭ وزىندە قاراعاندى قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق بي بايقاۋىندا «ريتم» حورەوگرافيا ۇجىمى ءبىرىنشى ورىندى ەنشىلەپتى. دەمەك, قامقورلىقتىڭ قايتارىمى بار دەگەن ءسوز.
جامان تۇماۋ جان القىمنان الىپ تۇرعان كەزدە دە اۋىلداستارىنىڭ كوكىرەگىنە رۋحاني بايلىقتىڭ ارايىن توگۋدى ءبىر ۇزبەگەن ەكەن. توعىز ايدىڭ ىشىندە 432 مادەني كوپشىلىك شارا ونلاين فورماتىندا جۇزەگە اسىرىلعان. قالعان شارۋانى مۇقيات قامتىپ, قازاننىڭ 30-ى كۇنى جاڭاشا جاقسى كەيىپكە ەنگەن مادەنيەت ءۇيى ەسىگىن ايقارا اشپاق.
بالالارعا دا بار جاقسىلىق جاسالۋدا. بۇرىن اۋىلدا بالالار الاڭى ەكەۋ-اق بولسا, جاڭادان 8-ءى سالىنىپ وتىر. ەندى كوپقاباتتى ۇيلەردە تۇراتىن بالالاردىڭ بارار جەرى بار. بالا بىتكەن قىزىعىپ وينايتىن قۇرىلعىلار كوزدىڭ جاۋىن الادى. بالالار عانا ەمەس, ەرەسەكتەردىڭ دە وسى الاڭداردا سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا مول مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. الاڭداردى تۇرعىزۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 68,6 ملن تەڭگە قاراجات بولىنگەن. «تاۋتاس سترويسەرۆيس» جشس بار جۇمىستى تياناقتى اتقارعان. الاڭداردىڭ ماڭايى مۇقيات تازالانىپ, كوگالداندىرىلعان. ىرگەسىنە اعاش وتىرعىزىلىپتى. مۇنداي جاقسىلىقتىڭ شاراپاتى «نۇرلى كوش» ەلدى مەكەنىن دە قامتىعان. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى مەكەمەسى تاراپىنان جاڭا زامانعى جوعارى تالاپقا ابدەن لايىقتى ءۇش شاعىن فۋتبول الاڭى پايدالانۋعا بەرىلىپ وتىر.
وسىلايشا ەل ەڭسەسىن كوتەرۋگە ايرىقشا سەپتىگى تيگەن باعدارلاما اياسىندا قىرۋار جۇمىس تىندىرىلىپ, اۋىلدىڭ اجارى ادام سۇيسىنەرلىك كەيىپكە ەنگەن. تۋعان جەردىڭ كەلبەتى ءححى عاسىرعا بەتتەپ بارا جاتقان ماڭگىلىك ەلدىڭ ۇلى مۇراتتارىنا ساي بولسا, جاس ۇرپاق تا كوكىرەگىنە ىزگى سەزىمدەردى سىڭىرمەك. اۋىلدىڭ اجارى كىرگەن سايىن ادامدارىنىڭ دا جان-دۇنيەسىن ساۋلەلى سەزىمدەر باۋرايتىنى بار ەمەس پە؟!
كوكشەتاۋ
