قازاقستاندا جىل سايىن قىركۇيەكتىڭ سوڭعى جەكسەنبىسىندە ەڭبەك كۇنى اتالىپ وتەدى. بۇل اتاۋلى كۇن وسىدان جەتى جىل بۇرىن, 2013 جىلى 23 قازاندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن بەلگىلەنىپ, جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋ يدەياسىن نىعايتۋعا نەگىزدەلدى.
مەرەكەنىڭ ءمان-ماڭىزى – ءونىمدى ىسىمەن ىلگەرى باسىپ, ورگە وزعان ازاماتتاردىڭ ونەگەسىن الىپ, كوپشىلىكتى ادال, تابىستى ەڭبەككە, جەتىستىككە جەتەلەۋ. سوندىقتان وسىناۋ كۇنى ەلىمىزدە ەڭبەك ادامىنىڭ مەرەيىن وسىرەتىن, ەسىمىن ەرەكشەلەپ, ۇلگى ەتىپ كورسەتەتىن «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالى تابىستالىپ كەلەدى. اتالعان مەدالدىڭ بەلگىلەنۋى 2014 جىلى 31 شىلدەدە ۇكىمەتتىڭ ارنايى قاۋلىسىمەن قابىلداندى. «ەڭبەك ارداگەرi» مەدالi – ەشبiر سالاعا بايلانباعان تۇڭعىش ءارى جالعىز ۆەدoمستۆولىق ماراپات. بۇل مەدالمەن ەكونوميكانىڭ ءتۇرلi سالالارىنداعى جۇمىسشىلاردى جانە جالپى ەڭبەك ءوتىلى 40 جىلدان aساتىن زەينەتكەرلiك جاسقا جەتكەن ادامداردى, ونىڭ ىشىندە ءبىر سالادا كەمiندە 10 جىل جۇمىس ىستەگەندەردى, سoنداي-اق eڭبەك جولىندا ەڭ جوعارى ناتيجەلەرگe قول جەتكiزگەندەردi ماراپاتتايدى.
وسىلايشا ەسەلى ەڭبەكتىڭ ەلەنگەنى قوعامدا ەڭبەك قۇندىلىعىنىڭ ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەدى. «ادامدى ادام ەتكەن – ەڭبەك» دەگەندەي, ادامدىقتىڭ ءبىر انىقتاماسى – ەڭبەك. ەندەشە, قوعامنىڭ دا قوعام بولۋى ەڭبەكپەن تىكەلەي بايلانىستى. مەملەكەت وسىعان اۋەلدەن باسا ءمان بەرىپ, جۇمىسسىزدىقتى جويۋعا, جۇرتتى ەڭبەككە تارتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى باستامالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بيىل ەلىمىزدەگى بارلىق مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ الەۋەتى ەسكەرىلىپ, 1 ملن 220 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا تارتۋ جوسپارلانعان. وتكەن ايداعى دەرەك بويىنشا 743 مىڭ ادام وسىنداي شارالارعا تارتىلىپ, ونىڭ ىشىندە «ەڭبەك» باعدارلاماسىنا 379 مىڭ ادام قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىردى. ولارعا شاعىن كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا 5 800 جەڭىلدەتىلگەن نەسيە جانە 17 200 قايتارىمسىز تەگىن گرانت بەرىلدى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت تاراپىنان جالاقىسى سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىنا 156 مىڭ ادام تارتىلدى. كاسىپكەرلىككە باۋليتىن قىسقا مەرزىمدىك وقىتۋعا 34,5 مىڭ ادام قاتىسىپ جاتىر. وسى قىركۇيەك ايىندا قوسىمشا 20 مىڭنان اسا ۇبت-دان وتپەگەن مەكتەپ تۇلەگى جۇمىسشى ماماندىقتار بويىنشا تەگىن تەحنيكالىق كاسىپتىك وقۋعا جىبەرىلەدى. ال جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى اشىق ۆاكانسيالارعا بەرىلگەن جولدامالار بويىنشا 130 مىڭ ادامعا جۇمىس تاۋىپ بەردى.
بۇعان قوسا «جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسى» اياسىندا 6 400 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, وندا 154 مىڭ ادام جۇمىس ىستەپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە 73%-ى – اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە, 37%-ى – جۇمىسسىز جۇرگەن جاستار, 17%-ى – بەيرەسمي جۇمىسپەن اينالىسىپ جۇرگەن ازاماتتار جانە 9%-ى – از قامتىلعان وتباسىلار مۇشەسى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگi ستاتيستيكا كوميتەتiنىڭ جىل باسىنداعى مالىمەتi بويىنشا ەلدەگى جۇمىسقا جارامدى حالىقتىڭ بولىگى 9,2 ملن ادامدى قۇرaعان. ونىڭ ىشىندە 6,7 ملن-ى جالدامالى جۇمىسشىلaر بولسا, ءوز بەتىنشە جۇمىس ىستەيتىندەر 2 ملن-نان اسادى. جالپى, جۇمىسپeن قامتىلعان حالىقتىڭ 7,2 ملن-ىنىڭ جوعارى جانە ورتa كاسىپتiك ءبىلىمi بار.
جىل باسىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,8 پايىزدى كورسەتكەنىمەن, ىندەت قوس وكپەدەن قىسقان قازىرگى قيىن كەزەڭدە بۇل كورسەتكىش ەداۋىر ناشارلاپ قالدى. بۇعان باسا ءمان بەرگەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا كۇردەلى جاعدايدا الدىمىزدا تۇرعان باستى مىندەت الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى, حالىقتىڭ تابىسىن ساقتاپ قالۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋدى جالعاستىرۋ ەكەنىن العا تارتتى. مۇنىڭ نەگىزى رەتىندە يگىلىكتەردى ءادىل ءبولۋ, ادام كاپيتالىن دامىتۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەكى جارىم ەسە ارتتىرۋ سياقتى مىندەتتەر بەلگىلەندى. بۇل رەتتە پرەزيدەنت ونەركاسىپتىك الەۋەتىمىزدى تولىق پايدالانۋ مەن اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرىپ, باسەكەگە قابىلەتتىگىمىزدى كورسەتەتىن ارتىقشىلىعىمىزعا جانە ناقتى مۇمكىندىكتەرىمىزگە سۇيەنۋىمىز كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. راسىندا, جوعارىدا اتالعان سالالار بىزگە تاڭسىق ەمەس, بۇل كاسىپتەردى حالقىمىز باياعىدان يگەرگەن: تەرى يلەپ, تەمىردەن ءتۇيىن تۇيگەن, ەگىن ەگىپ, جەر ەمگەن, مال باعىپ, ەت-ءسۇتىن ازىق ەتكەن. ياعني ءوزىمىزدىڭ اتا كاسىبىمىزدى جاڭعىرتىپ, دامىتۋ ۇلتتىق ەكونوميكامىزدى ورىستەتۋدىڭ ايقىن باعىتى بولا الادى.
ونەر, ءبىلىم بار جۇرتتار, ونەركاسىبى جولعا قويىلعان ەلدەر الدەقاشان وركەنيەت جولىنا ءتۇسىپ, دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. ەلدىڭ ەڭسە كوتەرىپ, تابىسقا جەتۋى ءۇشىن حالىقتىڭ ءبىلىمدى, ونەرپاز بولعانى ماڭىزدى. ال ءبىلىم دە, ونەر دە ادال ەڭبەككە نەگىزدەلسە, ونىڭ ءتۇبى – بەرەكە. ارينە, بۇل جەردە ونەر دەپ ءان سالۋ مەن بي بيلەۋدى ايتىپ وتىرماعانىمىز انىق. ونەرلىنىڭ ءبىر اتى – شەبەر, ونەرلى بولساڭ ءىسىڭ دە ءونىمدى بولادى. ون ساۋساعىنان ونەر تامعان شەبەرلەر ءوز كاسىبىنىڭ شىڭىنا شىعىپ, اينالاسىنىڭ قۇرمەت-قوشەمەتىنە بولەنگەن. ال دانىشپان اباي ايتقانداي, «قۋلىق ساۋماق, كوز ءسۇزىپ, تىلەنىپ, ادام ساۋماق – ونەرسىز ءيتتىڭ ءىسى. اۋەلى قۇدايعا سىيىنىپ, ەكىنشى ءوز قايراتىڭا سۇيەنىپ, ەڭبەگىڭدى ساۋ, ەڭبەك قىلساڭ, قارا جەر دە بەرەدى, قۇر تاستامايدى».
