وقيعا • 25 قىركۇيەك، 2020

ەل گازەتىنىڭ جاڭا جوباسى

355 رەت كورسەتىلدى

قادىرلى وقىرمان، عاسىرمەن ۇندەسكەن «Egemen Qazaqstan» باسىلىمى اق­پارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيستر­لىگىنىڭ قولداۋىمەن الەمدەگى ماڭىزدى دا وزەكتى تاقىرىپتار جونىندە بىرەگەي كونتەنت ازىرلەيتىن Project Syndicate جوباسى ماقالالارىن جاريالاۋدىڭ ەكسكليۋزيۆتى قۇقىعىن يەلەندى.

 

Project Syndicate اۆتورلارىنىڭ قاتارىندا الەمدىك دەڭگەيدەگى سايا­ساتكەرلەر، عالىمدار، زەرتتەۋشىلەر، بيزنەسمەندەر، 45 نوبەل سىيلى­عىنىڭ لاۋرەاتى، 111 مەملەكەت باسشىسى بار. جوبا ماتەريالدارى الەمنىڭ 150 ەلىندەگى 500-دەن استام بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانادى.

Project Syndicate-تە جارىق كور­گەن كولۋمنيستەر مەن ساراپ­شىلاردىڭ ەڭ تاڭداۋلى ماقالالارى مەن پىكىرلەرىن، سا­راپتامالارى مەن شولۋلارىن قالىڭ وقىر­مانعا قازاق تىلىندە ۇسىناتىن بولا­مىز. بۇل قادام ەلىمىزدەگى مەديا كە­ڭىس­تىكتىڭ اياسىن كەڭەيتىپ، جۇرتشىلىقتىڭ ساپالى اقپارات كوزدەرىنە دەگەن قول­جەتىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسەتىنى ءسوزسىز.

گازەتىمىزدىڭ بۇگىن قولدارىڭىزعا تيگەن سانىنداعى ارناۋلى بەتتە ماقا­لا­لاردىڭ العاشقى لەگى جاريالانىپ وتىر. ۇلىبريتانيانىڭ 1997-2007 جىل­دارداعى پرەمەر-ءمينيسترى توني بلەردىڭ افريكاداعى اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان ماقالاسىندا الەمدەگى ازىق-ت ۇلىك تاپ­شىلىعىن بولدىرماس ءۇشىن «قارا قۇر­لىقتاعى» وسى سالانى دامى­تۋ­دىڭ ماڭىزى  تۋرالى ايتىلادى. اتال­عان ماقالا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بيىلعى جول­داۋىندا ايتىلعان اۋىل شا­رۋاشىلىعىن دامىتۋ ماسەلەسىمەن ۇندەسەدى. ال كوروناۆيرۋسپەن كۇرەس جونىندەگى جاريالانىمدا الەمدى ءدۇر سىلكىنتكەن ىندەتپەن ءتيىمدى كۇرەس تاسىلدەرى ءسوز بولادى.

وسى تاقىرىپقا ارنالعان ماقالالاردى تومەننەن وقيسىزدار

 

افريكانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا وزگەرىس كەرەك

لوندون – الداعى 30 جىلدىڭ كولەمىندە افريكانىڭ ساحارادان تومەنگى بولىگىندەگى مەملەكەتتەردە تۇراتىن حالىق سانى ەكى ميللياردتان اسىپ، ەكونوميكاسى وندىرىستىك سالاعا كوشەدى. سوندىق­تان افريكانىڭ دامۋى الەمنىڭ كەلەشەكتەگى تۇراقتىلىعى، دامۋى جانە دەنساۋلىعى ءۇشىن وتە ماڭىزدى. وسىنى ەسكەرسەك، قۇرلىققا حالىق­ارالىق قوعامداستىق نازارى كوبىرەك اۋدارىلۋى ءتيىس.

1

COVID-19 داعدارىسى بىرقاتار جاھاندىق ماسەلەنى ناقتى كورسەتىپ بەردى. مىسالى، الەم ەلدەرىنىڭ پاندەمياعا قارسى اركەلكى ارەكەتى، كەدەي مەملەكەتتەرگە قولداۋ كورسەتە الماۋى، ەكونوميكالىق قيىندىق، حالىقتىڭ جاعدايى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ السىزدىگى سوعان دالەل. كوشباسشى ەلدەر وسى كەمشىلىكتەردى، سونداي-اق كليمات وزگەرۋى مەن تەڭسىزدىكتىڭ قارقىن الۋىنان باستاپ تەحنولوگيالىق ولقىلىق پەن جاھاندىق تەرروريزم سەكىلدى الەمدىك ماڭىزى جوعارى ماسەلەلەردى اشىپ ايتۋى ءتيىس.

سونىمەن قاتار افريكا مەن باسقا دا دامىماعان وڭىرلەردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تاماقتانۋ جۇيەسىنىڭ ناشارلىعى پاندەميانىڭ كەرى اسەرىن ەسەلەپ جىبەردى. ەگەر وسى جۇيەلەردەگى تۇيتكىلدەردى دەر كەزىندە شەشپەسەك، الداعى ۋاقىتتا بولۋى مۇمكىن داعدارىستى ودان سايىن قيىنداتىپ جىبەرەدى.

تۇبەگەيلى رەفورما جاساۋدى قولداۋ ءبىر جاعىنان مورالدىق جاعىنا  قاتىس­تى. بۇۇ الەمدىك ازىق-ت ۇلىك باعدار­لاماسى افريكا سەكىلدى تابىسى تومەن جانە ورتاشا ەلدەردەگى اشتىقتان قينالىپ جۇرگەندەر سانى بيىل ەكى ەسەلەنۋى مۇم­كىن ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. وسىلايشا، پاندەميا سالدارىنان 265 ميلليون ادام اشتىققا ۇشىراماق. افريكانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جۇيەسىن كۇشەيتۋ قۇرلىقتىڭ ءوز-ءوزىن قامتاماسىز ەتۋىنە جاع­داي جاساپ، كەلەشەكتەگى داعدا­رىس­تارعا توتەپ بەرۋگە كومەكتەسەدى. ايتپەسە، وڭىردەگى مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكاسى توقىراپ، سالىقتان تۇسەتىن تابىسى ازايىپ، ءال-اۋقات جۇيەسى COVID-19 سەكىلدى پاندەميا كەزىندە حالىقتى قولداۋعا جەتپەي قالۋى مۇمكىن.

بىراق افريكا مەن باسقا دا كەدەي ايماق­تارداعى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تاماقتانۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى قامتا­ماسىز ەتۋ – G20 مەن ەۋروپا، ەكونو­مي­كالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى باستاعان بۇكىل ەلدىڭ اعارتۋ­شىلىق مۇددەسىنە دە بايلانىستى. سەبەبى تاماقتانۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى الەمدىك دەنساۋلىقتى، ەكونوميكانى جانە قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن XXI جانە XXII عاسىرعا لايىقتى ەتۋدە ەرەكشە ماڭىزعا يە.

بىرىنشىدەن، قۇنارلى تاعام مەن اۋىل­شارۋاشىلىق سالاسى – كەز كەلگەن اۋرۋ­دىڭ باستى جاھاندىق سەبەبىنە اي­نال­عان ازىق-ت ۇلىك جەتىسپەۋشىلىگىنىڭ الدىن الۋدا ەرەكشە ورىنعا يە. سونداي-اق ولاردى كۇشەيتۋ پاندەميامەن كۇرەسۋدە دە ماڭىزدى. COVID-19 لوكداۋندارى مەن الەۋمەتتىك قاشىقتى ساقتاۋ قارا نارىققا يەك ارتقان دامىماعان مەملەكەتتەردە قيىنعا ءتۇستى. ونىڭ باستى سەبەبى، مۇنداي شارالار وتباسىن اسىراۋعا جەتكىلىكتى تاماق تابۋعا ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرەدى دەگەن قورقىنىش بولدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى ەكونوميكانى وزگەرتۋدە دە ەرەكشە ءرول وينايدى. ەگەر افريكا جانە باسقا دا دامۋشى مەملەكەتتەر وندىرىستىك سالاعا دەن قويماسا، الەمدە جاھاندىق ەكونوميكالىق تۇ­راق­تىلىق، «جاسىل» ەكونوميكا جانە جاپپاي اشارشىلىقتى جويۋعا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. اقش، ەۋروپا جانە ازيا تاجىريبەسى كورسەتكەندەي، يندۋستريالاندىرۋ ەڭ اۋەلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ رەفورماسىن تالاپ ەتەدى. ال افريكا مۇنى ءالى باستان وتكەرگەن جوق.

جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ دە اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تاماق­تانۋ جۇيە­سىن وزگەرتۋگە بايلانىستى. تەررو­­ريزم سالدارىنان ساحەل سەكىلدى وڭىرلەردەگى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قۇقىعى تاپتالىپ، زاڭدى ەكونوميكا مەن قوعامدىق قىزمەتتە جۇمىس ىستەگەن­نەن گورى زاڭسىز ارەكەتپەن تابىس تابۋ جۇيەگە اينالعان.

بۇدان بولەك، اۋىل شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ، اسىرەسە افريكادا، وسى عاسىر­دىڭ سوڭىندا 11 ميللياردقا جەتەتىن الەم حالقىن جەتكىلىكتى تاماقتان­دىرۋ­داعى باستاپقى قادام.

كوپتەگەن افريكا ەلدەرى باسشىلارى اۋىل شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋعا دەن قويىپ، ءبىرشاما تابىسقا دا جەتتى. سەنەگالدىڭ كۇرىش جانە وسىعان قاتىستى باسقا سالالاردى دامىتۋى، گانانىڭ «ازىق-ت ۇلىك جانە جۇمىس» باعدارلاماسى، ەفيو­پياداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ترانسفورماتسياسى اگەنتتىگىنىڭ جۇمىسى – وسى باعىتتاعى مىقتى مەملەكەتتىك باس­شى­لىقتىڭ جارقىن مىسالدارى.

ۇكىمەت دۇرىس نازار اۋدارسا، ساياساتكەرلەر اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ باسىم باعىتىن انىقتايدى. وسىلايشا، تەحنولوگيا مەن جاڭا تاجىريبەنى ەنگىزىپ، ينۆەستيتسيا تارتىپ، ونىڭ ەسەسىنە جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ، ەكونو­ميكا دامىپ، سالىق تابىسى وسەدى. بۇل دامۋعا قولايلى جاعداي تۋعىزادى. ىشكى جانە سىرتقى ينۆەستيتسيا مەن رەفورما وزگەرىستى جەدەلدەتەدى.

ماسەلەن، گانا مەن ءپىل سۇيەگى جاعا­لاۋى ەلى كاكاونى وزدەرى شوكولادقا اينال­­دىرۋى كەرەك، نيگەريا اۋىل شارۋا­شى­لى­عىن مەحانيكالاندىرىپ، ءىرى-قارا مال شارۋاشىلىعىن وزگەرتۋى ءتيىس. موزامبيك ءتۇرلى اۋىل شا­رۋاشىلىعى دالىزدەرىن دامىتۋ­دى قا­جەت ەتسە، كەنيانىڭ الەمدىك تاماق ءون­دى­رى­سىنىڭ ورتالىعى اتانۋعا مۇمكىندىگى مول.

الدا كەلە جاتقان بىرقاتار جاھان­دىق شارا وسى ماسەلەلەردى كۇن تارتى­بىنە شىعارۋعا زور مۇمكىندىك بەرمەك. ماسەلەن، رۋاندا بيلىگى ۇيىمداستىرعان جاسىل افريكا رەۆوليۋتسياسى فورۋمى وسىنىڭ دالەلى. مۇنداي جيىندار افريكانىڭ قاجەتىن انىقتاۋدا ماڭىزعا يە. حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قول­داۋىمەن مۇنداي قادام افريكانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ازىق-ت ۇلىك جۇيە­سىن وزگەرتۋگە ىقپال ەتىپ، الەمدى «تۇراق­تى دامۋ ماقساتتارى-2030» باس­تاما­سىندا ايتىلعان مىندەتتەرگە قول جەت­كىزۋگە جاعداي جاسايدى. بيىلعى فورۋم­دا افريكانىڭ جەدەل ءوسىپ كەلە جات­­قان قالالارى مەن ورتالىقتارىنا تاماق جەتكىزۋ ماسەلەسى تالقىلانباق. بۇل جا­ھان­دىق ەكونوميكانىڭ كەلەشەكتە دا­مۋى­­نىڭ قاينار كوزىنە اينالۋى مۇمكىن.

مەن بۇل فورۋمعا ءۇشىنشى جىل قا­تارى­نان قاتىسىپ كەلەمىن، بيىل ءبى­رىن­شى رەت قاشىقتان وتپەك. مەن توبىم­مەن بىرگە افريكانىڭ اۋىل شارۋا­شى­لىعىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ مەن تاماق ءوندىرىسى سالاسىن وزگەرتۋگە نازار اۋدارىپ وتىرمىن. وسىلايشا، قۇرلىق­تىڭ پاندەميا مەن كليمات وزگەرۋى سەكىلدى داعدارىستارعا توتەپ بەرىپ، يندۋست­ريالاندىرۋ مەن تەح­نولو­گيا­لىق رەۆوليۋتسياعا ۇمتىلۋىنا جاعداي جاساۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق وسى ايدىڭ سو­ڭىن­­­دا بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ جيىنى، ق­اراشادا G20 ءسامميتى، كەلەر جىلى بۇۇ تاماق­تانۋ جۇيەسى ءسامميتى كەلە جاتىر.

COVID-19 پاندەمياسى كەدەي مەم­لەكەتتەردەگى اۋىل شارۋاشى­لىعى حالىق­تىڭ نەگىزگى قاجەتتىلىگىن وتەي الماسا، ۇلكەن گەوساياسي سالدارى بولاتىنىن انىق اڭعارتىپ، جەدەل ارەكەت ەتۋ­دىڭ قاجەتتىلىگىن كورسەتتى. قۋانىشقا وراي، الدا كەلە جاتقان جاھاندىق مەم­لەكەت­­تەردىڭ باسقوسۋى جەدەل ءارى ناقتى شەشىم قابىلداۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن تالقىلاۋعا جاعداي جاساماق. ءبىز بۇل مۇمكىندىكتى جىبەرىپ الماۋىمىز كەرەك.

 

توني بلەر،

ۇلىبريتانيانىڭ 1997-2007 جىلدارداعى پرەمەر-ءمينيسترى، جاھاندىق وزگەرىس ينستيتۋتىنىڭ توراعاسى

Copyright: Project Syndicate، 2020. www.project-syndicate.org

 

 

Covid-19-بەن قالاي كۇرەسكەن ءجون

مەلبۋرن، تۋسون – Covid-19 ۆيرۋسى العاش پايدا بولعان كەزدە قاتاڭ كارانتيندىك شارالار مەن قىسقا ءارى كۇشەيتىلگەن لوكداۋندار ونى تىزگىندەۋگە جەتكىلىكتى بولار ەدى. پاندەميا سالدارىنان 213 مەملەكەت پەن ايماقتاعى 26 ميلليون ادامعا ۆيرۋس جۇققان قازىرگى كەزدە بىزگە ونى باقىلاۋدا ۇستاۋدىڭ ءتيىمدى ءارى پارمەندى جولىن تاپقان ءجون. 

1

ىندەتتىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ كەتپەس ءۇشىن باسقالارعا زيانى ءتيۋى مۇمكىن ادامداردى تاۋىپ، مۇمكىندىگىنشە ولاردىڭ ۇي­دەن شىقپاي، كارانتيندىك شەك­­­تەۋلەردى ساقتاۋىن باقى­لاۋى­­مىز قاجەت. بۇل ۆيرۋس جۇق­­تىرعاندارمەن بايلانىستا بول­عانداردى انىقتاپ قانا ەمەس، سو­لاردىڭ قايسىسىنىڭ اۋىرۋ ىق­تيمالدىلىعى جوعارى ەكەنىن ايىرا ءبىلۋدى قاجەت ەتەدى.

مۇندايدا تەحنولوگيا كومەك­تەسەدى. ادامدار ۆيرۋس جۇق­تىرۋ ىقتيمالدىعىن حابارلايتىن جاڭا باعدارلامالار مەن جۇكتىلىكتى انىقتايتىن تەست سە­كىلدى جەدەل، وڭاي ءارى جىلدام ازىرلەنەتىن جاڭا تەست ءادىسىن جاساپ شىعارۋ كەرەك. ناۋقاسپەن باي­­لانىس جاساعانداردى انىقتاۋ جىل­دام تەست ناتيجەسى بولماسا ءتيىم­سىز. سونداي-اق قازىرگىدەي ناۋ­قاس­تى ناقتى انىقتاي الماي­تىن جەدەل تەستتەر دە پايداسىز. باع­­دارلامالار بايلانىستا بول­عان­داردىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ قانا قويمايدى، سونىمەن بىرگە ونىڭ جىلدامدىعىن دا ارتتىرا تۇسەدى.

باعدارلاما نە ەسكى ادىسپەن انىقتالعان كونتاكتىلەردى انىق­تاۋ جۇيەسى تەست قورىتىن­دىسى وڭ ناتيجە كورسەتكەندەرمەن تىعىز بايلانىستا بولعانداردى كارانتينگە جاتقىزۋدى ۇسىنادى. اقش-تا اۋرۋلاردى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىعى بەكىت­كەن ەرەجەگە سۇيەنسەك، ۆيرۋس جۇق­تىر­عان اداممەن التى فۋت (1،8 مەتر) قاشىقتىقتا 15 مينۋت بىرگە وتكىزگەن ءار ادام 14 كۇنگە كارانتيندە وتىرۋى ءتيىس. وسى ەرەجەگە سايكەس، ءار ناۋقاستىڭ ورتاشا ەسەپپەن 59 اداممەن تىعىز بايلانىس جاسايتىنى كۇتىلەدى. ياعني قازىرگى تاڭدا اقش حالقىنىڭ 2 پايىزعا جۋىعى ۆيرۋس جۇقتى­رىپ ۇلگەرگەنىن ەسكەرىڭىز. سونى 59-عا كوبەيتسەڭىز، اقش-تا كارانتيندە وتىرۋى ءتيىس، بىراق ونى ساقتاماعان ادامداردىڭ سانى شىعادى.

بىراق ۆيرۋس اۋرۋلاردى باقى­لاۋ جانە الدىن الۋ ورتالى­عى­نىڭ قاراپايىم ەرەجەسىنە باعىن­بايدى. ەندى ۆيرۋس جۇقتىرعان ادامنان 5 فۋت قاشىقتىقتا 15 مينۋت ۋاقىت وتكىزۋ دەرتى اسقىنعان بىرەۋدەن 7 فۋت قاشىقتىقتا 8 سا­عات ۋاقىت وتكىزگەننەن الدەقايدا قاۋىپسىز.

اريزونا شتاتىندا اشىق دەرەك باعدارلاماسىن جاسايتىن Covid Watch كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمى اۋرۋلاردى باقىلاۋ جانە الدىن الۋ ورتالىعىنىڭ ەرەجەسىنە سۇيەنبەي-اق ناۋقاس­تانۋ ىقتيمالدىلىعىن ناقتى انىقتايتىن جاڭا باعدارلاما جاساۋعا كىرىسىپ كەتتى. باعدارلاما قاتەردىڭ ناقتى دەڭگەيىنەن اسقان­دارعا عانا كارانتيندە وتىرۋدى ۇسىنادى. سونداي-اق تولىقتاي جەكە بايلانىس ارقىلى ولارعا قانشا ۋاقىت ۇيدە بولۋدى جانە قاشان تەست تاپسىرۋدىڭ قاجەت­تىلىگىن ايتىپ بەرەدى.

14 كۇندىك كارانتيننىڭ سيقىر­لى ەشتەڭەسى جوق. ەگەر ۆيرۋس جۇقتىرعان اداممەن كەزدەسكەننەن كەيىن 5 كۇن ىشىندە ەشقانداي سيمپ­تومدار بايقالماسا، قاتەر­دىڭ ىقتيمالدىلىعى ەكى ەسە ازايا­­دى. بۇدان بولەك، تەست تەرىس نا­تي­­جە كورسەتسە دە قاتەر ىقتي­مال­­دىلىعى تۇسەدى (بىراق نولگە جەت­پەيدى). ايتسە دە، كارانتيندە وتىر­عانداردى تەستىلەگەن مەم­لە­كەتتەر دە، تەست جاسامايتىن ەلدەر دە 14 كۇندىك ەرەجەنى ساق­­تايدى. ونىڭ ورنىنا، ادام­دار­دىڭ ۆيرۋس جۇقتىرۋ قاتەرى باقىلاۋعا الىنۋى ءتيىس شەكتەن تومەندەگەندە ولاردى كارانتيننەن شىعارساق، جەكە ادامداردىڭ قالتاسىنا دا، ەل ەكونوميكاسىنا دا از سالماق ءتۇسىرۋ ارقىلى قاۋىپسىزدىككە قول جەتكىزەر ەدىك.

كارانتين شەگى قايدا ەكەنى­ڭىزگە دە بايلانىستى بولۋى ىق­تي­مال. اۋستراليا مەن جاڭا زەلانديادا سالىستىرمالى تۇردە جاڭا ناۋقاستار سانى از. سونداي-اق مۇمكىندىگىنشە تەز ارادا ۆيرۋستان قۇتىلعىسى كەلەدى. ولار شەكتى دەڭگەيدى قاتاڭداتىپ، 15 مينۋتتان دا كەم ۋاقىت بايلانىس جاساعان ادامداردى كارانتينگە وتىرعىزۋى مۇمكىن. سونى­مەن قاتار بىرنەشە رەت تەست تەرىس ناتيجە كورسەتكەنىن نەمەسە ۆيرۋس جۇقتىرۋ ىقتيمالدىلىعى جوعارى ادامداردى ۇزاعىراق مەرزىمگە كارانتينگە جابۋى ىقتيمال.

ۆيرۋس كەڭ تاراعان مەملەكەتتەردە ادامداردى كارانتينگە وتىرعىزۋدىڭ كوبەيۋى ەكو­نو­مي­كاعا سالماق ءتۇسىرىپ عانا قويماي، پسيحولوگيالىق تۇرعىدا دا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. بۇدان بولەك، قوعام مۇشەلەرىنىڭ ەرەجە­لەردى ساقتاۋىن دا قيىنداتا تۇسەدى.

بايلانىستا بولعانداردى انىقتاۋ تەحنولوگياسى ايتىلعان سايىن ادامدار جەكە باس قۇپياسى تۋرالى اڭگىمە قوزعايدى. Google-Apple پلاتفورماسىن قولداناتىن جاڭا باعدارلاما مۇنداي قاۋىپتى دە ەسكەرگەن. سوندىقتان ۆيرۋس­تى جۇقتىرۋدىڭ مۇمكىن ەكەنىن كۇدىكتى ادامنىڭ اتىن اتاماي-اق ەسكەرتە الادى.

Apple كومپانياسى سەكىلدى كۇماندارىمىز بولەكشە. ۆيرۋستى كىمنەن جۇقتىرۋى مۇمكىن ەكەنىن بولجاۋدى قيىنداتۋ ماقساتىندا Apple جانە Google باقىلايتىن API تەحنولوگياسىنىڭ ءساتتى نۇس­قالارى بايلانىستى تىركەۋ­دىڭ ماكسيمالدى ۋاقىتىن شەك­تەدى. وسى قىسقاشا اقپارات ارقى­لى ناۋقاستىڭ تارالۋ ىقتيمال­دىلىعى انىقتالادى.

وسىنداي وزگەشە ءتاسىل ار­قىلى جەكە باس قۇپياسىنىڭ بۇ­زىل­ماۋىن قامتاماسىز ەتىپ، كا­ران­تين­دىك ۇسىنىستاردى ساق­تاپ قالۋعا جاعداي جاسايدى. كا­ران­تيننەن كەلەتىن زياندى ازايتۋ – مورالدىق مىندەت. سون­داي-اق ۆيرۋستىڭ دا تارالۋىن باسەڭدەتۋىمىز كەرەك. ەگەر وسى ەكى ءتاسىلدى دۇرىس ورىنداماساق، ءجۇز مىڭداعان ادام قازا تاۋىپ، لوكداۋن ۇزارتىلىپ، ميللياردتاعان ادامنىڭ ومىرىنە قيىندىق تۋادى. ەگەر كارانتيندىك ۇسىنىستى ەشتەڭەگە قاراماي ايتا بەرسەك، اقىرىندا ونى ساقتاۋعا ەشكىم ىنتا تانىتپاسا، وقيعانىڭ بۇلاي ءوربۋى ۋاقىت ەنشىسىندەگى شارۋا.

جەدەل تاراپ جاتقان پاندەميا جاعدايىندا ءبىز جەرگىلىكتى جاعدايعا، كەيىنگى ەپيدەميالىق دەرەكتەرگە جانە ۆيرۋستىڭ تارالۋىن ازايتۋعا كومەكتەسەتىن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا قاراپ جەدەل ەرەجەلەردى وز­گەرتۋگە دايىن بولۋىمىز كەرەك.

ەسكىرگەن ەرەجەلەرگە سۇيەنە­تىن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ساراپشىلارى، ءتىپتى شۆەيتساريا سەكىلدى ەلدەردەگىدەي ونى زاڭعا جازعانداردىڭ ءوزى قازىر جاڭا تەحنولوگياعا يەك ارتىپ، ىندەتپەن كۇرەستى يكەمدى تاسىلمەن دامىتۋعا دەن قويىپ وتىر. وسىلايشا، ناۋقاستانۋ قاتەرى جوعارىلارعا نازار اۋدارۋ ارقىلى زياندى ازايتىپ، پاندەميامەن كۇرەستى ءتيىمدى جۇرگىزە الامىز.

 

پيتەر سينگەر،

پرينستون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيوەتيكا پروفەسسورى، The Life You Can Save قايىرىمدىلىق قورىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى

يواننا مەيسەل،

اريزونا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەۆوليۋتسيالىق بيولوگيا پروفەسسورى

 

Copyright: Project Syndicate، 2020. www.project-syndicate.org

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار