تانىم • 25 قىركۇيەك، 2020

حاتتار، حاتتار...

12 رەت كورسەتىلدى

قازاق قاراسوزىنىڭ تارلانبوزى، كورنەكتى جازۋشى تاكەن الىمقۇلوۆتىڭ تۋىستاس ءىنىسى ساپاربەك ەسپەنبەتوۆكە جازعان حاتتارىن وقىپ وتىرىپ، قالامگەر ءومىرىنىڭ ون جىلىن، سول جىلدارداعى كوڭىل كۇيى مەن سول كەزەڭدەگى وقيعالاردى، شىعارماشىلىعىنىڭ حرونيكاسىن كورەمىز. قاراپايىم تىلمەن جازىلعان حاتتاردان قالامگەردىڭ بوياماسىز بولمىسىن اڭدايمىز. وسى حاتتاردى كوشىرىپ جازىپ الىپ، جيىستىرىپ گازەتىمىزگە سوزاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى، جۋرناليست كارىباي امزە ۇلى ۇسىنىپ وتىر.


رەداكتسيادان

ساپاربەك!

جاقىندا شىققان مىنا ءبىر كىتا­بىمدى جىبەرىپ وتىرمىن، الىستاعى اۋدانعا بارا بەرمەس دەگەن وي عوي. كەلەسى جىلى «شەجىرەلى ساحارا» دەگەن كىتابىم شىعادى. ساعان بەرگەن ۋادە بويىنشا سوپەكەڭ تۋرالى اڭگىمە جازدىم. ەل باسقارعان كىسى رەتىندە سۋرەتتەلىنەدى. ەمبەرگەن اقساقالدى دا كىرگىزدىم. ۇلكەن تويدا سالىم سال­عانىن سۋرەتتەگەن جەرگە سىنشىلار ىرزا بولدى. ەرماننىڭ قايدا ەكەنىن بىلمەيمىن. بىرەۋلەر باسقا قىزمەتكە اۋىستى دەگەن سياقتى ەدى. وعان ارنالعان كىتاپتى وزىنە تابىس ەتەرسىڭ.

ءۇي-ىشىڭە، جەڭشەمە، ادەبيەت ىنىشەككە سالەم!

تاكەن، 25.04.1975.

 

ساپاش!

حال جاقسى ما؟ ءۇي-ءىشىڭ امان-ەسەن بە؟ مەن ال­ماتىعا كەلگەلى جۇمىسباستى بوپ حات جازبادىم. ايتارلىقتاي جاڭالىقتار بولمادى. رومان ءالى بىتكەن جوق. بىراق كەلەسى جىلى شىعاتىن بول­عان سوڭ، ونشاما جانتالاسپاي، ساپاسىن كوزدەپ ءجۇرمىن. سەن جىبەرگەن ءبىر-ەكى تاراۋدى وڭدەپ، تەرەڭدەتىپ، قايتا باستىرىپ العانمىن.

ۇزىنقۇلاقتان (قاراۋىلدان) ەستىگەن شىعار­سىڭ. ءبىز جاڭا ۇيدەن بەس بولمەلى، كەڭ، ادەمى پاتەر العانبىز. بالالار قۋانىپ، جەڭەشەڭ دالاقتاپ ءجۇر. جەكە كابينەتتە ءوزىمنىڭ جۇمىس ىستەۋىمە مۇم­كىندىك ءتيدى. تەك، ءالى-ءازىر تەلەفون قۇرىلماي جاتىر.

شىلعي تىم-تىرىس جاتىپ الۋ جاراسپاس دەپ، حات جازىپ وتىرمىن. كەلە جاتقان مەيرام قۇتتى بولسىن. جىگىتتەرگە دۇعاي سالەم!

تاكەن، 21.10.1977

ادرەس: 480008، الما-اتا، 08،

ۋل.دجامبۋلا 165، كۆ.5.

 

ساپاش!

مەن بۇگىن «جارتىتوبەگە» ءجۇرىپ بارا جاتىرمىن. ساعان ەكى ءوتىنىش بار.

1) مەكەڭ ەكەۋمىزدى جوعارعى جاقتاعى، جاپتاس اعايىندار شاقىرعان. سوعان ماشينا بەرسەڭ، ءوزىڭ بىرگە بارساڭ، نۇر ۇستىنە نۇر. مەيرام كۇندەرى وڭتايلى بولادى ما دەپ تە ويلايمىن.

2) الماتىنىڭ يزداتەلستۆوسى ماعان حات جازىپ، كەلەسى جىلى شىعاتىن ولەڭدەر مەن پوەمالار جيناعىنىڭ قولجازباسىن سۇراپتى. ەكى كىتاپشانى شىمكەنتتە، ءوزىڭ بىلەتىن ماشينيستكاعا بەردىم. مەن قايتىپ ورالعانشا دايىن بولادى. جاڭادان جازىلعان قىرىق شاقتى ولەڭ بار. سول اۋداندىق گازەتتىڭ ماشينيستكاسى باسىپ بەرمەس پە ەكەن؟ باسپاسا، قايتاردا شىمكەنتتە باستىرامىن.

تاكەن، 05.11.79

 

ساپاش!

1) مىناۋ ورىسشا وچەركتى ورىسشا باس­تىر. ەگەر مەن بايقادام جاقتان الماتىعا كە­تىپ قال­سام، ماشينكادان شىققان ەكى داناسىن موسكۆا­عا جىبەرەسىڭ. ارينە، وريگينالمەن سالىستىرىپ، وقىپ جىبەرەسىڭ.

 ادرەس بىلاي: موسكۆا، گ-69، ۋل.ۆوروۆسكوگو، 52،

رەد.جۋرنالا «درۋجبى نارودوۆ» زاحوروشكو يگوريۋ

1) ولەڭدەر ماشينكادان شىققان سوڭ وزىڭدە تۇرا بەرەدى. قايتاردا الامىن. ەگەر جاڭا ايتقان­داي، الماتىعا كەتە قالسام، كەيىن ايجان جەتكىزىپ بەرەدى.

تاكەن، 12.11.79

 

ساپاش!

جۇمىسىم كوپ بوپ، الماتىدان شىعا الماي ءجۇرمىن. مارتتىڭ باسىندا قولىم بوسار. سول كەزدە ەل جاققا بارامىن. ازىرگە جوسپارىم «ۆوس­حودتا» جاتىپ، جاڭا شىعارما جازۋ (اياقتاۋ). «ۆوس­حود» بولماسا، باياعى «جارتىتوبە» قاشپايدى عوي.

دەنساۋلىق، كوڭىل كۇيى جاقسى. حابارسىز كەت­پەيىن دەگەندىك قوي. ايتپاقشى، وسى فەۆرالدىڭ توعىزى كۇنى كەشكى ساعات 8:30-دا راديودان، ءبىرىنشى پروگراممادان قازاقشا دەرەكتى اڭگىمەم بەرىلەدى. انەۋگى كۇنى اسىعىستا ديكتوۆات ەتىپ ەدىم. كىمدى اتاعانىم ەسىمدە جوق. شاباندوز ەمكەڭ كاريانى ايتتىم-اۋ دەيمىن. تىڭداي سالىڭدار!

شىمكەنتكە بارعاندا تەلەفون سوعامىن. بۇل جەردەن ناشارلاۋ ەستىلەدى. ءارى ايتاتىن جۇمىس تا جوق. سۇراعانعا سالەم!

تاكەن، 04.02.80

ءبىزدىڭ تەلەفون 42-96-16 (جاڭادان قۇرىلعان)

 

ساپاش!

مىناۋ كىتاپتاعى «اراشا» دەگەن پوۆەستە (108 بەتتە) سوپەكەڭ تۋرالى جاناما ايتىلادى. تولىق نۇسقاسى كەلەسى جىلى باسقا باسپادان شىعادى. ورىسشاعا ماسكەۋدە مايا ميحايلوۆنا يۆانوۆا دەگەن ايەل اۋدارىپ جاتىر. اۋدارماسى بىتكەن كەزدە ءوزىم بارىپ، وڭدەپ، تولىقتىرىپ بەرمەكشىمىن. سولاي ۋادەلەسكەنبىز دە!

مەن وسى ايدىڭ اياق شەنىندە ەل جاققا بارامىن. شولاققورعانعا تۇسەمىن عوي دەيمىن. ءۇي-ىشىڭە، بالالارعا سالەم.

تاكەن، 18.10.82

ساپاش!

سەنىڭ اقىلىڭ اقىل ەكەن. جاڭاتاستان تۋرا الماتىعا تارتامىن.

ساعان «كازاحستانسكايا پراۆدادا» ماقالام 7 نويابردە شىعاشاق دەپ ەدىم. ول ماقالا بۇگىن، 16 نويابردە شىقتى. وتىرىكشى اتانباۋ ءۇشىن وسى حاتتى جازا سالدىم.

سەن ورىسشا جاقسى بىلەسىڭ عوي، پارت­­­كا­­بي-­
نە­تىڭنىڭ تىگىندىسىنەن الىپ، وقىپ قارا! جامان اعاڭ­نىڭ ورىسشاسىن كور! بالالارعا سالەم!

تاكەن، 16.11.82

 

ساپاربەك!

قالاي، حال-اقۋال جاقسى ما؟ اۋىل امان با؟

ماعان «سوتس.قازاقستاننىڭ» ءوتىنىشى بار. ازىق-ت ۇلىك پروگرامماسىنا سايكەس وچەرك كەرەك. سول وچەركتى ءوزىم تاريحىن جەتىك بىلەتىن «قۇم­كەنت» تۋرالى جازسام دەگەن ويىم بار.

جۇرتتىڭ اۋزى بارا بەرمەيتىن مىناداي پروبلەما كوتەرسەك قايتەدى؟

1) سوۆحوزدىڭ ادامدارى وندىرىسكە (جاڭاتاسقا) كو­شىپ ءجۇر. ولاردى باياندى ەتۋ ءۇشىن جەكە ىقىلا­سىن كۇشەيتۋ كەرەك.

حاتتە، ەكى-ءۇش جىلعا قارىزعا مال بەرۋگە بولادى. جەكەمەنشىك مال «جۇتقا» دا بوي بەرمەيدى. كەيىن شارت بويىنشا قايتىپ الۋ وڭاي.

2) سوۆحوز ادامدارىنا، اسىرەسە، كوپ سەميالى­سى­نا جەر بەرۋ ءجون. ەگىنىن تۇندە سۋارسىن. ءبارى­بىر سۋ ىسىراپ ەتپەستىك كۇش از عوي. مۇرابتىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگى كۇشەيسىن. (سىزدەردە كىم؟ قاشاننان بەرى ىستەيدى؟) كوك ەگىن وسىرگەن ديحاندار تۇسىمدىلىگىن ءوزى بىلەدى عوي. جۇگەرىنىڭ پاياسى مالعا ازىق. سا­باق تەگىن. قاۋىننان قاۋىن-قۇرت جاسايدى. ول شىرى­مەيدى. داربىزدىڭ قابىعىنان جىلقى سەمىرەدى.

3) جىلقىنىڭ جازعى ءورىسى تار. باسقا اۋدان­داعى جايلاۋ قۇلازىپ جاتادى. ءبىر مىسال «العا­باس» اۋدانىنا قاراستى ايۋلى توبەدەن جوعارى قاراي قات-قابات ساي، شاتقال. شۇيگىنى ورىلمايدى. نەگە؟ ءشوپ ماشيناسى جۇرە المايدى. اياعىنان جايىلاتىن جىلقى نەكەن-ساياق. بۇنى ۋزكوۆەدومستۆەننىە ينتەرەسى دەيدى. دالەلمەن كەلتىرەمىن. اقىلداسۋدىڭ زيانى جوق قوي.

وچەركتە ماسەلە كوتەرىپ، وي ايتۋعا اۆتوردىڭ ەركى بار. جاريالانعان سوڭ باسشىلار، ونىڭ ىشىندە اۋدان باسشىلارى دا شارا قولدانادى.

وچەرككە كەرەكتى دەرەكتەر:

1) قوي سانى. مىندەتتەمە. سيىر، جىلقى، تۇيە سانى. مىندەتتەمە.

2) وزات مالشىلار. قاشاننان بەرى ىستەيدى؟ سەمياسى.

3) اق ەگىن، كوك ەگىن كولەمى. مىندەتتەمە.

ەكى شوپان، ءبىر جىلقىشى، ءبىر تۇيەشى، ءبىر جۇگە­رىشى تۋرالى دەرەك بولسا جەتەدى.

اۆتولاۆكا، كۋلتلاۆكانىڭ جاي-جاپسارى قانداي؟

اۋدانداعى وزات سوۆحوز كىم؟ «قۇمكەنت» كىم­مەن سوتسياليستىك جارىستا؟ سوزحوزدا سامودەياتەل­نوست بار ما؟ اۋداندىق گازەتكە جۇرت قالاي قارايدى؟

گازەتتىڭ مەسەلىن قايتارماي جازا سالايىن دەگەنىم عوي. جىگىتتەرگە سالەم.

تاكەن، 17.01.1983ج.

 

قوسىمشا: قۇمعا تاسىلعان ءشوپ جەتكىلىكتى مە؟ شوپانداردىڭ تاجىريبەسى؟ ولار نە قالايدى؟

كوگالا كەندە تۇز زاپاسى بار ما؟ كوكجون قالاسى سالىنبايتىن بولدى ما؟ بۇنى ايتىپ جاتقانىم – جاڭا قالاعا قانداي اتاۋ لايىق دەگەن مەنىڭ پىكىرىمدى («سوتس.قازاقستاندا» باسىلعان) بىرەۋلەر «قازاق ادەبيەتىندە» قايتالاپتى...

قوسىمشا: نويابردە مەن بارعاندا شىمكەنت­تەن بىرەۋ كەلىپ، قۇلازىپ جاتقان اقتوبە بۇلاعىن سۇرا­عان. مەنىڭشە، يەسىز ءاربىر بۇلاقتىڭ، كوزدىڭ، حاتتە، باستاۋدىڭ باسىنا سەميالى ءۇي ورنالاستىرۋ كەرەك. ساۋرانبايدىڭ قۇيىلىسىندا دۇكەن بار. تەك ىشكىلىك ساتادى. ونىڭ كەرەگى نە؟ سول جەردە ديحان وتىرسا، شىركىن!

سەن قۇپتاساڭ، وسىنىڭ بارشاسىن پروبلەماعا اينالدىرىپ جازامىن.

تاكەن.

 

مەن سۇراعان كورسەتكىشتەردى اكتۋالنايا تەما دەيدى. وعان سوپەكەڭنىڭ، الەكەڭنىڭ (ەسىمى وزگەرەدى، ارينە) جارىلقاسىن وتارباەۆتاردىڭ كەڭەس ۇكىمەتىن ورناتىسقان قىزمەتىن قوسپاقشىمىن.

كوڭىل حوشى جاقسى.

تاكەن.

 

قادىرلى ساپاش!

ءۇي-ءىشىڭ، اۋىل-ايماق امان با؟ مەن تولەگەن مومبەكوۆتىڭ تويىنا بارىپ ەدىم. جۇرت قاۋمالاپ، ىشكىلىك ءوتىپ كەتتى. سوسىن ەسىم باردا ەل تابايىن دەپ الماتىعا قايتتىم. قازىر ۇيدە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن. دەنساۋلىق تۇزەلەدى.

ەلگە ءيۋلدىڭ باس شەنىندە بارۋىم ىقتيمال. ەكى بالامدى ەرتىپ بارماقشىمىن.

ساۋ بول. جىگىتتەرگە سالەم.

تاكەن، 09.06.1983ج.

 

ايتپاقشى، مەنىڭ «زامانا ەكپىنى» دەگەن رومانىم شىقتى. شىمكەنتكە بارا قالساڭ، «ۆوسحودتىڭ» الدىنداعى كىتاپحانادان تابىلادى. ەرەكەڭە دە ايتا سال. وقىساڭدار تۇسىنەسىڭدەر.

تاكەن.

 

ساپاش!

مىناۋ كىتاپ قىسقارىپ شىعىپتى. ول كەزدە مەن شىمكەنتتە جازۋ جازىپ جاتقان ەدىم. بۇل كىتاپ­تى تولىقتىرىپ، ماسكەۋدەن شىعارماقشىمىن. ماسكەۋگە اپرەلدە بارماقشىمىن. بۇل كىتاپتا سوپەكەڭ تۋرالى، ەمبەرگەن (شاباندوز) تۋرالى جازىلعان. ءوزىڭنىڭ قولىڭ تيمەسە، بالالارعا، مۇمكىن، اقاشقا وقىت.

مەن جاڭا پاتەر كۇتىپ ءجۇرمىن. فەۆرالدىڭ ورتا شەنىندە بەرەشەك. دەنساۋلىق جاقسى.

پاتەر العاندا حات جازامىن.

تاكەن، 31.01.1985

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار