قوعام • 24 قىركۇيەك، 2020

ساعاتشىلار اۋلەتىنىڭ سىرشىل الەمى

3 رەت كورسەتىلدى

كوكشەتاۋداعى قارتباەۆتار اۋلەتىنىڭ ساعات جوندەۋ ىسىندەگى جالپى ەڭبەك ءوتىلى 120 جىلدى قۇرايدى ەكەن. ەرتەرەكتە ساعات جوندەيتىن شەبەرلەردىڭ اراسىندا جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى ساۋساقپەن سانارلىق ەدى. سويتسەك، تۇتاس اۋلەت وسى ءبىر كاسىپپەن اينالىسىپ، وزىندىك مول تاجىريبە جيناپتى.

جەتپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا وبلىستىق راديوكوميتەتىندە جۇر­گىزۋشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن قاي­روللا قارتباەۆتىڭ جۇمىسقا ورنالاس­قا­نىنىڭ ءوزى ءبىر جىر. مەكەمە باسشىلارى اسكەر قاتارىنان جاڭا ورالعان، جۇرگىزۋشى بولىپ جۇمىس ىستەگىسى كەلگەن جاس جىگىتكە گاراجدا كوپتەن بەرى قاڭتارىلىپ تۇرعان «گاز-69» كولىگىن يەكتەرىمەن نۇسقاپ كورسەتكەن عوي. ەگەر وسى كولىكتىڭ كەۋدەسىنە جان بىتىرە الساڭ، جۇمىسقا الامىز دەسكەن. جاس جىگىتتىڭ قولىنان كەلە مە، جوق پا دەگەن سىناق ءتارىزدى. توبەسىنەن ۇرعان تاناداي ءتورت دوڭعالاعى ءتورت جاققا قاراپ تۇرعان الگى كولىكتى ءتورت كۇننىڭ ىشىندە جوندەپ شىعىپتى. تەحنيكا ءتىلىن مۇنشالىق جەتىك مەڭگەرگەنىنە راديوكوميتەتتىڭ كوپتى كورگەن كونە­كوزدەرى تاڭ-تاماشا قالسا كەرەك.

كەيىن وبلىس ورتالىعىنداعى «رەمبىتتەحنيكا» مەكەمەسىنە ساعات شەبەرىنىڭ شاكىرتى بولىپ اۋىسىپتى. سىرت قاراعان ادام ءسابيدىڭ بىلەگىندەي ساۋساقتارىمەن ساعاتتىڭ ءناپ-نازىك تەتىكتەرىن قالاي ۇستاي الادى دەپ تاڭعالار ەدى. ونىڭ سەبەبى بار ەكەن. ويت­كەنى، قايروللا اعامىز ساعاتشىلار اۋلەتىنىڭ ەكىنشى بۋىنى. وقۋشى كە­زىندە-اق كورشى-قولاڭ اراسىندا ۇستا بالا اتانىپتى. ارالاس-قۇرالاس اعايىننىڭ كۇيگەن ۇتىگى، ەلەكتر پليتالارى، ساقاۋ بولىپ قالعان راديو، ماگنيتوفوندارى قايروللانىڭ قولىنان وتكەن. كەيبىر تاڭسىق دۇنيەنى جوندەۋ ارقىلى تاجىريبە جيناقتاعان. ءار تەتىكتىڭ قىزمەتىن ويشا شولعان. بۇل كەزدە تەتەلەس اعاسى تۇرسىن كادىمگىدەي كەمەلىنە كەلگەن شەبەر ساعاتشىلاردىڭ ساناتىندا ەدى. اعانىڭ دا اقىلىن تىڭداپ، تاجىريبەسىن زەرەك كوكىرەگىنە قۇيىپ الۋعا تىرىسقان.

وسى جىلدار ىشىندە شەبەر قولى­نان قانشا ساعات ءوتتى ەكەن، ساناپ كور­سە عوي، شىركىن. ال ءوزى بولسا بۇل كۇن­دە قاراسىنى دا قالماعان «رەمبىت­تەحنيكا» مەكەمەسىندەگى ءار كۇنىن، قىزۋ ەڭبەككە تولى زامانىن ساعىنادى.

– ءوز ءىسىنىڭ ناعىز شەبەرلەرى كوپ ەدى، – دەيدى ول، – العاشقى ۇستازىم ين لە پىن ساعات جوندەۋ كاسىبىن قاپىسىز مەڭگەرگەن، ايرىقشا شەبەر ادام بولاتىن. بۇل ءبىر ادامنىڭ توزىمدىلىگىن تارازى باسىنا تارتاتىن، كەز كەلگەن ادامنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن كۇردەلى ءىس قوي. ارينە، قۇرىلىسىن، ءار تەتىكتىڭ قىزمەتىن كوز قانىقتىرىپ، قول جاتتىقتىرىپ ۇيرەنىپ الۋعا بولادى. بىراق تيتىمدەي تەتىكتەرگە جان ءبىتىرىپ، قوزعالىسقا كەلتىرۋ ءۇشىن وسى ىسكە دەگەن ىستىق ىقىلاسىڭ بولۋ كەرەك. سول كەزەڭدە يۆان كولەسنيكوۆ، ۆلاديمير ۋتكين، مارگاريتا دەرجاۆينا ءتارىزدى ءوز ءىسىنىڭ مىقتى ماماندارى بولدى. ءبىزدىڭ تسەحتا جيىرما شاقتى ادام جۇمىس ىستەدى. تاپسىرىس تا كوپ بولاتىن. ساعاتپەن قوسا توڭازىتقىش، كىر جۋاتىن ماشينالاردى جوندەيتىنبىز. قوسالقى بولشەكتەر بولىمىندە ۇزىن-سونار كەزەك بولاتىن. ەگەر تاپسىرىستى ۋاقتىلى ءارى ساپالى ورىنداساق، ەل العىسىنا بولەنەتىنبىز.

قازىر عوي اقاۋى كوپتەۋ بولسا، كەي­بىر زاتتىڭ وپ-وڭاي لاقتىرىلىپ تاستالاتىنى. ول داۋىردە تۇرمىستىق زاتتار قاسقالداقتىڭ قانىنداي تاپتىرمايتىن. بالكىم سودان با ەكەن، ەل تۇرمىستىق تەحنيكالاردى كۇتىپ ۇستاۋدى ۇيرەندى. ءتىپتى، جوندەلگەننەن كەيىن دە ونداعان جىلدار بويى پايدالاندى. اعا بۋىن وكىلدەرى كونەنىڭ كوزىندەي الپەشتەپ ۇستاعان زاتتارىنان ايرىلعىسى كەلمەيدى. ءتىپتى كەيبىرەۋىنىڭ ىشىنە ادەمىلەپ، اشەكەيلەپ، اكەدەن بالاعا، انادان قىزىنا مۇرا بولاتىنداي ىستىق تىلەكتەرىن جازىپ قويعان زاتتار قانشاما. سىنعانىمەن، سىرى قاشقانىمەن، سىنىن جوعالتپاعان سول زاتتار قازىر ولاردىڭ كوزدەرىنە وتتاي ىستىق بولىپ كورىنەتىن شىعار.

شەبەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، بۇرىن مەحانيكالىق ساعاتتاردى عانا جوندەگەن ەكەن. ال ساعاتتىڭ ءبارى تەگىس ەلەكتروندى تايمەرگە كوشكەن. كاسىپ تە كونەرەدى ەكەن. ەندى كومپيۋتەر ءتىلىن بىلگەن ۇتىمدى.

ءبىر كەزدەرى دۇركىرەپ تۇرعان «رەم­بىت­تەحنيكا» مەكەمەسى تۇتىنۋشىلار تاراپىنان سۇرانىس بولماعان سوڭ وزىنەن-ءوزى جابىلدى. بۇل بولسا جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلىپ، تىربانىپ تىرشىلىك ىستەدى. شەبەرحاناسىنا كوپ تە ورىن كەرەگى جوق، ات اينالاتىنداي الاڭ بولسا جەتىپ جاتىر. بىراق ونىڭ وزىندە دە كەدەرگى كوپ. سودان عوي ساعات شەبەرحاناسى قالا ىشىندە ۇدايى كوشىپ جۇرەتىنى. بەرىك ەڭبەك ءداس­تۇرى قالىپتاسقان اۋلەتتىڭ ءبىر بۇ­تاعى، قايروللانىڭ ءىنىسى قايىربەك 1968 جىلدان بەرى ساعات سىرىن يگەرىپ، ءوز ءىسىنىڭ حاس شەبەرى اتانىپ وتىر. ەكەۋىنىڭ ۇلى ەرمەك پەن ارمان بەس جىلدان بەرى وسى كاسىپتىڭ جالىنان ۇستاۋدا. قايروللانىڭ تاعى ءبىر ءىنىسى ولجابايدىڭ ايان مەن ازامات ەسىمدى ۇلدارى دا اۋلەتتىڭ ەجەلگى ۇستانىمىن جالعاستىرىپ، كوكشەتاۋ مەن نۇر-سۇلتان قالاسى جۇرتشىلىعىنا تانىمال شەبەرگە اينالدى.

ءبىر وتباسىنان تارايتىن ساعاتشى شەبەرلەردىڭ سىرلى الەمى وزدەرىنىڭ اقادال ەڭبەكتەرىمەن نۇرلانىپ تۇر. وسىنىڭ ءوزى-اق تالايعا ونەگە ەمەس پە؟!

 

كوكشەتاۋ

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار