06 قاراشا، 2013

التايداعى «افريكا»

146 رەت كورسەتىلدى

DSC06593ۇلانداعى جىلىجايدا تروپيكالىق جەمىستەر سامساپ تۇر

جاقىندا ۇلان اۋدانىنىڭ اكىمى ايدوس سادىقوۆپەن جولى­عىپ، شارۋا بارىسى جايلى سۇراعانىمىزدا: «ۋكراينكا اۋىلىندا زەينەتكەر ليۋدميلا دميتريەۆنا زەمليانايا دەگەن عاجاپ ادام تۇرادى. ماماندىعى ينجەنەر-ەلەكتريك بولسا دا، بيولوگيانى بەس ساۋساعىنداي مەڭگەرىپ العان. بەس جىلدان بەرى كۇيەۋى نيكولاي گريگورەۆيچ، قىزى يۋليا مەن كۇيەۋ بالاسى قازاق جىگىتى رۋسلان قاليبەك ۇلى تورتەۋى اۋماعى ءبىر گەكتار جەرگە جىلىجاي ورناتىپ، قازىر ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن كورىپ وتىر. افريكادا وسەتىن تسيترۋستى جەمىس-جيدەك پەن گۇلدەردىڭ جۇزگە تارتا سورتىن قالا تۇرعىندارى مەن جاقىن ماڭداعى اۋداندارعا ساتىپ، كاسىپكەرلىكتى دامىتىپ وتىر. سولار جايلى قالام سىلتەسەڭىزدەر، وكىنبەيسىزدەر»، – دەپ ءبىزدى ءبىر جەلپىندىرىپ تاستادى.

 ۇلانداعى جىلىجايدا تروپيكالىق جەمىستەر سامساپ تۇر

جاقىندا ۇلان اۋدانىنىڭ اكىمى ايدوس سادىقوۆپەن جولى­عىپ، شارۋا بارىسى جايلى سۇراعانىمىزدا: «ۋكراينكا اۋىلىندا زەينەتكەر ليۋدميلا دميتريەۆنا زەمليانايا دەگەن عاجاپ ادام تۇرادى. ماماندىعى ينجەنەر-ەلەكتريك بولسا دا، بيولوگيانى بەس ساۋساعىنداي مەڭگەرىپ العان. بەس جىلدان بەرى كۇيەۋى نيكولاي گريگورەۆيچ، قىزى يۋليا مەن كۇيەۋ بالاسى قازاق جىگىتى رۋسلان قاليبەك ۇلى تورتەۋى اۋماعى ءبىر گەكتار جەرگە جىلىجاي ورناتىپ، قازىر ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن كورىپ وتىر. افريكادا وسەتىن تسيترۋستى جەمىس-جيدەك پەن گۇلدەردىڭ جۇزگە تارتا سورتىن قالا تۇرعىندارى مەن جاقىن ماڭداعى اۋداندارعا ساتىپ، كاسىپكەرلىكتى دامىتىپ وتىر. سولار جايلى قالام سىلتەسەڭىزدەر، وكىنبەيسىزدەر»، – دەپ ءبىزدى ءبىر جەلپىندىرىپ تاستادى.

DSC06593

ماماندىعىمىز جاڭالىققا جانى قۇمار جان بولعاننان كەيىن قالاي شىدايىق، جانىمىزدا اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى، ۆەتەريناريا جانە كاسىپكەرلىك ءبولىمىنىڭ باستىعى امانگەلدى سەرعازين بار، سالىپ ۇرىپ ۋكراينكاعا كەلدىك. ۋكراينكا نارىقتىڭ وتپەلى شاعىندا سىر بەرمەگەن، سەبەبى، مۇندا «شىعىس-ءسۇت» زاۋىتىنىڭ ۇلكەن ءوندىرىسى جۇمىس ىستەپ تۇر، اۋىلدىڭ جۇزگە تارتا ادامى ەڭبەك ەتىپ، جالاقىلارىن ۋاقتىلى الۋدا. ءسۇت زاۋىتىنىڭ قارسى الدىندا ەكى قاباتتى ەڭسەلى ۇيدە زەمليانويلار وتباسى، جانىندا قاتار، ءتورت جىلىجاي كەشەنى ساپ تۇزەگەن.

اسىرا ايتقاندىق ەمەس، جىلى­جايعا كىرىپ كەلگەندە بەينەبىر يرانباقتىڭ تابالدىرىعىن ات­تاعانداي اسەردە قالدىق. ءدال ىرگەمىزدە وسىنداي عاجايىپ جىلىجاي بار دەگەن قاپەرىمىزگە دە كەلمەپتى. ىشتەي ءوزىمىزدى سوگىپ، ءتورت جىلىجاي ۇيلەرىندە ءوسىپ تۇرعان بانان، ليمون، ءىنجىر، ءمانداريندى، ءومىرى كورمەگەن القىزىل، سارى، كوك تۇستەس گۇلدەردىڭ عاجاپ يىسىنە ەلتىپ، ويعا شومىپ كەتىپپىز.

– العاشقىدا وڭاي بولعان جوق. وتاعاسى نيكولاي گريگورەۆيچتىڭ باسقا شارۋاسى جەتىپ ارتىلادى. دەگەنمەن، ول كىسى كوپ كومەكتەستى. جۇمىستىڭ اۋىرلىعىنان ءبارىن تاستاپ كەتسەم دەگەن وي مازالادى. العاشقى كەزدە قيار، سارىم­ساق، ءسابىز، قىزاناق وسىردىك. افريكانىڭ تسيترۋستى جەمىستەرىن وسىرەم دەگەندە جەرلەستەرىم اڭ-تاڭ بولىپ، سەنىمسىزدىك تانىتتى. التايدىڭ 40 گرادۋس ايازىندا بانان، ليمون، ءمانداريندى قالاي وسىرمەكسىڭ، قوي اۋرە بولما دەگەن سوزدەردى ەستىگەندە قوبالجىعانىم راس. مىنە، ەكى-ءۇش جىل بولدى ليمون، بانان، ماندارين بىتىك وسە باستادى. بيىل 1،5 مىڭ توننا تسيترۋستى ساۋدا ورىندارىنا جونەلتتىم. كوپ بولماسا دا، تابىس بار، نەمەرەلەرىم قولعابىس جاساپ، جەمىسكە قارىق بولۋدا. مىنە، ءدامىن تاتىپ كورىڭىزدەر، دەپ «كيەۆسكايا» سورتتى ليمون مەن ءمانداريندى ءۇزىپ بەردى. ءدامى ءتىل ۇيىرەدى، مي­نەرالدى تىڭايتقىشتار قوسىل­ما­عان­دىقتان حوش ءيىسى اڭقىپ، ادام جانىن ەلىتكەندەي.

جاقىن ماڭداعى اۋىل تۇرعىن­دا­رى، وبلىس ورتالىعىنداعى گۇل ساتاتىن دۇكەندەر رايحان، ترو­پيكالىق «بۋچەنۆيلليا»، ورحيدەيا، ءتۇرلى-ءتۇستى گۇلدەرگە ال­دىن الا تاپسىرىس بەرەدى ەكەن. گوللانديادان كەلىپ جەتكەنشە، گۇلدەردىڭ ساپاسىن تومەن­دە­تىپ، بىرەر كۇننەن كەيىن سولا باستايتىنى بەلگىلى. ال ۋكراينكادان اكەلىنگەن گۇلدەر ءبىر اپتا، ءتىپتى، ون كۇن بويى ءوڭىن بەرمەي، حوش ءيىسى اڭقىپ تۇرادى. «ينتەرنەتكە ءجيى-ءجيى ەنىپ، وسىمدىك، گۇل الە­مىن­دەگى جاڭالىقتاردى قالت جىبەرمەيمىن. گۇل سورتتارىن كۇيەۋ بالام جەتكىزىپ بەرەدى. نەمەرەلەرىم تيمۋر مەن ليۋدمي­لاعا العىسىم شەكسىز، قاشان بولماسىن جۇگىرىپ ءجۇرىپ قولعابىس جاسايدى»، دەپ ليۋدميلا دمي­تريەۆنا اعىنان جارىلدى.

«اۋماعى 1000 شارشى مەتر جىلى­جايعا قاجەتتى جىلىلىقتى بەرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. قاتتى ايازدا ساق بولعان ءجون. جىلۋ بەرەتىن رەسەيدىڭ قازاندىعىن وزدەرى ورناتىپ الىپتى. جىلىنا ءجۇز توننادان استام كومىر جاعامىز»، دەيدى كوچەگار جىگىتتەر. اۋىلداعى جىلىجايدان ۇلكەن اسەرمەن ورالدىق.

وڭداسىن ەلۋباي،

«ەگەمەن قازاقستان».

شىعىس قازاقستان وبلىسى، 

ۇلان اۋدانى.

-------------------------------

سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور.

سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار