06 قاراشا، 2013

جەلگە ۇشقان ميللياردتار

157 رەت كورسەتىلدى

پرەزيدەنت ايتۋداي-اق ايتىپ جاتىر. ۇكىمەتكە، جەرگىلىكتى اكىمدەرگە كەمشىلىكتەرىن كورسەتىپ، تاپسىرما بەرىپ جاتىر. بىراق ۇكىمەتتىڭ قيمىلى، سەرپىنى باياۋ. ءبارىن تاس-ءتۇيىن ەتەمىز دەپ ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ بە­رەدى دە، ارتىنان سيىرقۇيىمشاقتانىپ كەتەدى. ميللياردتاعان ەل قار­جى­سىنىڭ قايتارىمسىز قۇردىمعا كەتىپ جاتقانىنا قابىرعالارى قايى­سا قويماي ما دەپ كۇدىكتەنەسىڭ. بۇل رەتتە مىسال دەگەن شاشەتەكتەن.

01-كار-1

 

01-كار-1

پرەزيدەنت ايتۋداي-اق ايتىپ جاتىر. ۇكىمەتكە، جەرگىلىكتى اكىمدەرگە كەمشىلىكتەرىن كورسەتىپ، تاپسىرما بەرىپ جاتىر. بىراق ۇكىمەتتىڭ قيمىلى، سەرپىنى باياۋ. ءبارىن تاس-ءتۇيىن ەتەمىز دەپ ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ بە­رەدى دە، ارتىنان سيىرقۇيىمشاقتانىپ كەتەدى. ميللياردتاعان ەل قار­جى­سىنىڭ قايتارىمسىز قۇردىمعا كەتىپ جاتقانىنا قابىرعالارى قايى­سا قويماي ما دەپ كۇدىكتەنەسىڭ. بۇل رەتتە مىسال دەگەن شاشەتەكتەن.

ۇكىمەت ءوز الدىنا، ءار دەڭگەيدەگى اكىمدەر دە مەملەكەت قارجىسىن باقىلاۋدا سەلقوس. مىسالى، «اۋىز سۋ» باعدارلاماسى سەگىز جىل بويى كوبىنە قاعاز جۇزىندە اتقارىلىپ، ناقتى ايتارلىقتاي ءىس تىندىرىلماعانىن ەل-جۇرت بىلەدى. جەرگىلىكتى باسشىلاردىڭ بىرقاتارى جوعارى جاققا جالعان اقپار بەرىپ، كوزبوياۋشىلىققا سالىنعان. كوپشىلىگى ءىستى بولىپ تا جاتىر. وسى باعدارلاما قۇردىمعا كەتكەن وڭىرلەر قاتارىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى دا بار. وتكەن جىلى ناق وسى ۋاقىتتا ەلباسى وبلىستا «اقبۇلاق» باعدارلاماسى بويىنشا اتقارىلۋى ءتيىس جۇمىستاردى ىسكە اسىرا الماعانى، ەڭ سوراقىسى، جۇمىس ىستەمەيتىن 14 نىسان تۋرالى جالعان مالىمەت بەرگەنى ءۇشىن وبلىستىڭ سول كەزدەگى باسشىسىنا سوگىس ارقالاتىپ جىبەرگەن ەدى.

بىلايعى جۇرت وسىدان كەيىن شىرەنگەن شەنەۋنىكتەر ايىلدارىن جياتىن، تاۋبەسىنە كەلەتىن شىعار دەپ ويلاعان. قايدا؟! «قارعا قارعانىڭ كوزىن شۇقىمايدى» دەگەن راس ەكەن، قونىشىنان باسسام ءوز ەتىگىم دەگەندەي، بولىنگەن اقشانى وڭدى-سولدى شاشىپ، ءوڭىر حالقىنىڭ جارتىسىن تازا اۋىزسۋسىز قالدىرعان باسشى اكىمدىك تىزگىنىنەن ايىرىلعانىمەن، ەكىنشى ءبىر جۇمساق ورىنتاققا قونجيا كەتتى. جەلگە ۇشقان 7 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق (كەي دەرەكتەردە 10 ميلليارد) قارجىنىڭ قايدا كەتكەنىن ىزدەگەن دە ەشكىم بولعان جوق. جەتى ميلليارد جەتى تەڭگە ەمەس قوي، سۋدىڭ دا سۇراۋى بار ەمەس پە؟! وسىندايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قايدا قاراپ وتىر دەگەن ساۋال دا ويعا ورالادى. سايىپ كەلگەندە، مۇنىڭ ءوزى ەلباسى تاپسىرماسىن ورىنداۋعا جاۋاپتى ادامداردىڭ وزدەرى تىكەلەي مىندەتتەرىنە ەنجار قاراعانىن كورسەتەدى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى­نىڭ اققايىڭ اۋدانىندا مەردىگەر كومپانيا ەسكى ىرگەتاسقا ورناتا سالعان سۋ تاراتاتىن مۇنارا ىسكە قوسىلعانمەن، ءبىر جارىم اي ءوت­پەي جاتىپ قۇلاپ قالىپ، ءبىراز شۋ تۋعىزعان ەدى. اقىرى، ول دا جابۋلى قازان جابۋلى كۇيىندە قالدى. ەندى پەتروپاۆل قالاسىندا قىرۋار قارجى جۇمسالىپ، مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا سالىنعان ەكى بىردەي كوپقاباتتى ءۇي قۇلاۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر. ماماندار بۇل ۇيلەر ءتۇپتىڭ-تۇبىندە قاراعاندىداعى «بەسوبانىڭ» كەبىن كيەدى دەيدى. ويتكەنى، قالالىق اكىمدىكتەگىلەرمەن اۋىز جالاسقان باس مەردىگەر جوبادان اۋىتقىپ، مۇنداي عيماراتتارعا ارنالماعان ارزانقول ماتەريالداردى، اتاپ ايتقاندا، ىرگەتاسىنا جوباعا ساي مىقتىلىعى 250 ماركالى تسەمەنت ەمەس، 150 ماركالى تسەمەنت قولدانعان. «ال قابىرعالاردى بەكىتۋگە قاجەتتى تەمىر سىمنىڭ دا جۋاندىعى 24 ميلليمەتر ەمەس نەبارى 12 ميلليمەتر عانا بولىپ شىقتى. بۇل ماتەريالدار مۇنداي توعىز قاباتتى ءۇيدى كوتەرىپ تۇرا المايدى»، دەيدى ولار.

ءبىر وكىنىشتىسى، سول ۇيلەردىڭ بىرىندە قازىر 90 وتباسى شىبىن جاندارىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ، تۇرىپ جاتىر. ويتكەنى، بۇل ولاردىڭ تالاي جىل كەزەكتە تۇرىپ قول جەتكىزگەن باسپانالارى، باسقا باراتىن جەرلەرى جوق. ال ونىڭ جانىنداعى 126 پاتەرلىك ءۇي مۇلدەم پايدالانۋعا جارامسىز دەپ تانىلىپ، قاڭىراپ بوس تۇر. بۇل ۇيلەردى سالۋعا كەزىندە قازىنادان ءبىر ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. ەندى ونىڭ ءبارى جەلگە ۇشتى. وسىنداي جونسىزدىككە جول بەرگەندەر زاڭ الدىندا ءالى جاۋاپ بەرگەن جوق. وسى سياقتى سوراقىلىقتارعا جول بەرگەن باسشىلاردى ۇكىمەت نەگە تارتىپكە شاقىرمايدى؟

ەربولات شىنتەمىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار