ەكونوميكا • 23 قىركۇيەك، 2020

توزعان جەردە تولىمدى تابىس بولمايدى

9 رەت كورسەتىلدى

ەل ىشىندە شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ وزىنە دە، وزگەگە دە شاراپاتى ءتيىپ وتىرعان شارۋاقور ادامدار از ەمەس. ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي جۇرگەندەر وسىنداي ەڭبەكقور جانداردان ۇلگى السا، قانەكەي!.. ايتسە دە، العا ۇمتىلعانداردىڭ دا ادىمىن اشتىرمايتىن ماسەلە بار.

وسىدان سەگىز جىل بۇرىن بۋراباي باۋرايىنداعى قوياندى اۋىلىنا شىعىس قازاقستان وبلىسىنان كوشىپ كەلگەن قازبەك احمەتوۆ بۇگىندە ءتورت قۇبىلاسى تەڭ، ءورىسى مالعا تولعان، بوساعاسىنا بەرەكە بايلانعان وتباسى. كۋرورتتى ايماق­تاعى قوياندى اۋىلى وتپەلى كەزەڭ­نىڭ وك­پەك جەلىنە شىداي الماي، سوڭعى قازى­عىن سۋىرۋعا شاق قالعان. الدىمەن كاسىپ ىزدەپ جاستار كەتتى، كەيىن تۋعان جەرىن قيماي-قيماي ەگدە ادامدار دا كوش باسىن وبلىس ورتالىعى مەن نۇر-سۇلتان قالاسىنا بۇرعان. تۇگىن تارتسا مايى شىعاتىن جەردىڭ يگىلىگىن كورۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس ىستەۋى كەرەك ەدى. بالكىم، وسى ءبىر قاسيەت كەمدىك ەتكەن شىعار. ال جاڭا قونىستى جاتىرقاماعان قازبەك نۇرسايىن ۇلى بولسا، 2018 جىلى «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 50 ملن تەڭگە نەسيە الىپ، سوناۋ چەحيادان ونىمدىلىگى مول، اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مال ساتىپ اكەلدى.

قۇنارلى توپىراقتا جايقالعان جاسىل شالعىن چەحيادان ارتىق بولماسا كەم ەمەس شىعار. تازا قاندى، اسىل تۇقىمدى مال كىرپياز، كىنامشىل بولادى دەپ ەستىگەن. مال تۇگىل ادامنىڭ ءوزى كورگەندە كوركىنە كوزى تويمايتىن بۋراباي باۋرايى نەگە جاقپاسىن، جاقتى. بۇل كۇندە ءتاپ-ءتاۋىر جەرسىنىپ كەتتى. ت ۇلىكتى ءوز ءتولى ەسەبىنەن ءوسىرۋدى مۇرات تۇتتى. اۋەلى مال باسىن ءبىرشاما كوبەيتىپ بارىپ، بيىل تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن اشتى. اسىل تۇقىمدى سيىرلاردىڭ ءسۇتى بۇلاقتاي ەكەن. جەرگىلىكتى، تۇقىمى ازعان مالدىڭ جەلىنىنە مۇنشا ءسۇت بىتپەس ەدى. شەتەلدىك ءىرى قارا مال قىمبات بولعانىمەن، مالساق قاۋىمنىڭ بەينەتىن اقتايتىن ءتۇرى بار. ءبىر جاقسىسى، مال ازىعىن ساتىپ المايدى، وزدەرى ەگەدى، وزدەرى شابادى. ەگەر ساتىپ السا، ءسۇتتىڭ وزىندىك قۇنى قىم­باتتاپ كەتۋى كادىك. ءبىر داتكە قۋاتى، تاۋ ەتەگىندە شابىندىق جەر كولەمى شاعىن­داۋ بولعانىمەن، وزگە وڭىرلەرگە قاراعان­دا ءونىمى كول-كوسىر.

«قوياندى» اگروشارۋاشىلىعىنىڭ باسشىسى قازبەك احمەتوۆتىڭ ەندىگى ارمانى – مال باسىن 250-گە جەتكىزۋ. كۇش-قۋاتى قاپتال جەتىپ تۇر. جەتپەيتىنى جايىلىم عانا. ىشتەي ەسەپتەپ كورسە، 2 مىڭ گەكتارعا جۋىق شابىندىق جانە جايىلىمدىق جەر كەرەك ەكەن.

قيسىنعا كەلمەيتىن ءبىر گاپ، جايىلىم مەن شابىندىق جەردىڭ ازدىعى. بىلاي قاراساڭىز، وبلىستا جەر جەتكىلىكتى. جەر قورى 14 ملن 600 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى، ونىڭ 10 ملن 800 مىڭ گەكتارىن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا پايدالانۋعا ابدەن بولادى. بىلايشا ايتقاندا، وبلىس اۋماعىنىڭ 74 پايىزى ەگىنشىلىك پەن جايىلىمعا جارامدى. ەندى مىنا ءبىر جايعا نازار اۋدارىڭىز، جىل باسىندا عارىشتىق مونيتورينگ ارقى­لى اۋىل شارۋاشىلىعىنا پايدالانۋ­عا جارامدى جەردىڭ 1 ملن 500 مىڭ گەكتارى بوس جاتقاندىعى انىقتالعان. ال قازبەك نۇرسايىن ۇلى ءتارىزدى شارۋا قوجالىقتارى مال باسىن كوبەيتۋ ءۇشىن توقىمداي جەر تابا الماي ءجۇر.

ءسال كوڭىل تارازىسىنا سالىپ توپشى­لاساق، ونىڭ ءبىر سەبەبى، وتپەلى كەزەڭدە بۇرىنعى استىقتى القاپتاردى يگەرە الماي، توزدىرىپ الۋىمىزعا بايلانىس­تى سىڭايلى. ءارامشوپ باسقان استىق­تى القاپتار دا، كوپجىلدىق ەكپە ءشوپ تە كۇتىمسىزدىكتىڭ سالدارىنان قۇلازىپ قالدى. شارۋاشىلىق باسشىلارى ەن­دىگى ارادا از جەردەن كوپ ءونىم الۋعا ۇمتىلۋ­دا. ول القاپتاردى بۇرىنعى دەڭگەيىنە جەتكىزۋ ءۇشىن، ودان دا جاقسارتۋ ءۇشىن تى­ڭايت­قىش قاجەت.

– توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعى – باستى ماسەلە. تىڭايتقىش باعاسى قىمبات، – دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ءابىلجان قۇسايىنوۆ، – ءبىز جەرگىلىكتى جەردە قال­دىق­تاردى تىڭايتقىش رەتىندە پايدالانۋدى ويلاستىردىق. ماسەلەن، كومىر ك ۇلى نەگىزىندە جاڭا تىڭايتقىش شىعارىپ، ونى اگروبيونات دەپ اتادىق. ءۇش بىردەي پاتەنتىمىز بار. بىراق وكىنىشكە قاراي، وندىرىسكە ەنگىزە الماي وتىرمىز.

وسىنداي قاداۋ-قاداۋ، ءتيىمدى ءىس وڭى­نان ورالماعان سوڭ توزعان جەردىڭ توپى­­راعىن تولىق قۇنارلاندىرا الماي وتىر­مىز. بۇل ەڭ الدىمەن اق ادال ەڭبە­گىمەن ءورىسىن مالعا تولتىرعىسى كەلىپ وتىرعان قازبەك نۇرسايىن ۇلى ءتارىزدى شارۋالاردىڭ قولىن بايلاۋدا.

قازىر شارۋاشىلىقتا 15 اۋىل تۇرعى­نى جۇمىس ىستەپ، ناپاقا تاۋىپ وتىر. سىرت­تان كەلىپ جۇمىس ىستەيتىندەر ءۇشىن قۇستىڭ ۇياسىنداي جىپ-جىلى جاتاق­حانا سالىپ بەرگەن. توڭىرەكتەگى اۋىلدار­دان قاتىناپ جۇمىسقا ورنالاسۋعا تىلەك بىل­دىرگەندەر دە از ەمەس. ويتكەنى مۇندا ەڭبەك­اقى تولىمدى ءارى تۇراقتى، جۇمىس­شى­لار­­دىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاع­دايى جاسال­عان. كاسىپكەردىڭ ءوزى بولسا، ءالى دە جۇمىس كوزىنىڭ بار ەكەنىن، اسىرەسە ماۋ­سىمدىق جۇمىس كەزىندە ادام قولى­نىڭ جەتپەي جاتا­تىندىعىن ايتىپ قىنجىلادى.

 

اقمولا وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلورداعا قارجى قۇيۋعا نيەتتى

ەلوردا • بۇگىن، 16:50

ۇقساس جاڭالىقتار