ءتىپتى ءتىس سالعىزسا دا, ماشيناسىن جوندەيتىن جەرگە بارسا دا تانىس ارقىلى ىستەتكەندى جانى قالاپ تۇرادى. سول ارقىلى كۇندەلىكتى ومىردە تۇرمىستىق دەڭگەيدەگى ساباقتاس قىلمىستىڭ ەتەك الۋىنا سەپتەسىپ, ۇلەس قوسىپ جاتقانىن اڭعارا بەرمەيدى. ءبارى جونىمەن بولسا, كەز كەلگەن ازامات مۇنداي كومەكتى الۋعا, جۇمىسقا, قىزمەتكە تۇرۋعا زاڭدى قۇقى, مۇمكىندىگى تولىق بولا تۇرا, جۇرتتىڭ كوبى جوعارىدا ايتىلعان ادەتكە بۇيرەگى دە, ساناسى دا بۇرىپ تۇرادى. وكىنىشكە قاراي, بۇل جاعداي تىرشىلىكتىڭ مىڭ سان سالاسىندا قادام باسقان سايىن قايتالانىپ, تۇرلەنە بەرەدى.
«قاشقان دا قۇداي دەيدى, قۋعان دا قۇداي دەيدى» دەگەن اتالى ءسوز بار. راسىن ايتساق, جيناعان ءونىمدى, جاساعان بۇيىم-زاتتى بازارعا, ۇلكەن ماركەتتەرگە وتكىزۋ دە قىمبات, بۇل ساتىپ الۋشىعا دا ارزان بولىپ تۇرعانى شامالى. مۇندا دا «اراعا كىسى سالۋ» جۇرەدى. سايىپ كەلگەندە, بار پالە – سول ارادا جۇرگەن كىسىلەردە, بازار تىلىمەن ايتساق, دەلدالدا. ءبىر قاراعاندا, زاڭ جۇزىندە بازاردىڭ ءىشى, دۇكەننىڭ سورەسى بارشاعا بىردەي قولجەتىمدى بولسا دا, ارادا جۇرگەن پىسىقايلار زاڭسىز ارەكەت جاساپ باعادى. ارينە, اقىسىز ەمەس. جالپى, قوعامنىڭ شىنايى نيەتى, قاعيداتى مۇنداي قادامعا جاپپاي قارسىلىق تانىتىپ جاتپاعان سوڭ, ونى اۋىزدىقتاۋ دا وڭاي ەمەس. زاڭسىز كىرىسى باردىڭ زاڭعا تومپاق شىعىسى دا بولارى حاق. شەكتەن اسقاندى توسپاق نيەتتە قوزعالعان ءىستىڭ ءوزىن اۋىزباستىرىق بەرىپ, پارامەن باسىپ تاستايدى. مۇنى ەل ايتادى. ال پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) «ساۋدامەن اينالىسىڭدار! سەبەبى, نەسىبەنىڭ وننان توعىزى ساۋدادا» دەگەن ءحاديسى ساتۋشىنىڭ دا, ساتىپ الۋشىنىڭ دا, دەلدالدىڭ دا يمانىنا باعىتتالىپ ايتىلسا كەرەك.
قايسىبىر جىلدارى قىتايعا ساپارلاپ بارعان باۋىرلارىمىزدىڭ جولىن كەس-كەستەپ, «پوموگايكالار» قۇراق ۇشاتىن, ساۋدا-ساتتىق توڭىرەگىندە قىزمەت تۇرلەرىن ۇسىنىپ الەك بولاتىن. ارينە, ءتىل بىلمەگەن سوڭ وندايلاردىڭ كومەگىنە زارۋلىك لاجسىز كوندىرەدى, ىشىندە سان سوقتىراتىندارى دا كەزدەسكەنى جاسىرىن ەمەس. باسىندا «نارىقتىڭ زاڭى سولاي شىعار» دەپ تۇيگەنبىز. كەيىن كەلە-كەلە ونداي الاياقتاردىڭ باسقا ءتۇرى بىزدە دە پايدا بولا باستادى. «قولبالالار» مەن «بارىپ كەل-شاۋىپ كەلدەر» كەدەندەرىمىزدى جاعالاعان, ودان كەيىن جول پوليتسياسى قىزمەتىندە قوسامجار قىزمەت اتقارىپ, شەندىلەردىڭ قىلمىسىن ءوز مويىندارىنا الىپ, قۇتقاراتىن تاسىلدەرىن دە قولداناتىن بولدى.
ارينە, بازاردىڭ ءجونى ءبىر بولەك, وكىنىشكە قاراي, كەڭسەلەردى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر مەن قىزمەتكەرلەردى جاعالاعان, «اعالاعان», پانالاعان سۋجۇقپاستاردىڭ پەندەشىلىگى ءالى كۇنگە دەيىن توقتاماي كەلەدى. جاناما, لاقاپ اتتارىنان وزگە اگەنتسىماق, قوعامدىق كومەكشى, كەلىسىم-شارتپەن مىندەت اتقارۋشى دەگەن كۋالىگى بار «ارا اعايىن» – اراعا تۇسەتىن ارامتاماقتار (پوسرەدنيكي) تۇرمىستىق دەڭگەيدەگى جەمقورلىقتىڭ ءدانىن سەۋىپ, جاۋىردى جابا توقيتىن قابىلەتىمەن ونى تامىرلاتىپ, ءورشىتىپ جاتقان سياقتى. ال ەگەر قوعام مەن مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار مۇنداي قىزمەتكە شىن مۇقتاج بولسا, ونى زاڭداستىرىپ, قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋى شارت. الايدا ءدال قازىرگى تۇرىندە ولار كوررۋپتسيانى جويۋدىڭ ورنىنا, كورىگىن قىزدىرىپ جۇرگەنى انىق. ىمى-جىمى ءبىر, پايداعا دانىككەن ارادا جۇرگەندەر وزدەرىن زاڭنان تىس, ەركىن سەزىنەدى. ادەتتە, ولار قوعامدىق-كوپشىلىك ورىندارىن جانە ماۋسىمدىق جۇمىس تۇرلەرىن نىساناعا الادى.
اقيقات جايت: ەلىمىزدە بازار نارقىنىڭ وقتىن-وقتىن كۇرت ءوسىپ كەتەتىن نەمەسە اۋما-توكپە كەزدەرىن تالداۋ وتە ناشار جۇرگىزىلەدى, ونىڭ دەڭگەيى سىن كوتەرمەيدى جانە مۇنى ساباقتاس جەمقورلىق الدىنداعى دارمەنسىزدىك تانىتۋ دەۋگە بولادى. جيىن-تەرىن اياعىندا ديقاننىڭ الا جازداي ەڭبەگىن تيىن-تەبەنگە باعالاپ, ەسەسىنە ءوزىنىڭ ۇستەمەسىن ءۇنسىز كوتەرەتىن, قىمباتشىلىق سالدارىن, ياعني جامانىن ۇكىمەتكە اۋدارىپ, جاقسىسىن جان قالتاسىنا سالىپ جاتقانداردى, ءدال سونداي تاسىلمەن قۇرىلىس ماتەريالدارىنا, قوسالقى بولشەكتەرگە قاتىستى ادال ساۋدادان اۋىتقىپ, تۇتىنۋشى قۇقىعىن ەلەپ-ەسكەرمەيتىن, مىسە تۇتپايتىن جىلپوستاردىڭ, پىسىقايلاردىڭ سىبايلاستارىن كىم تەرگەپ-تەكسەرىپتى, ايلاكەرلەردىڭ, كىنالىلەردىڭ جازاسى قانداي دارەجەدە سيپاتتالىپتى؟ وسىنداي اقپاراتقا جاريالىلىق كەرەك-اق.
مەملەكەت تە, حالىق تا شاعىن, ورتا بيزنەستى قولدايدى, كەرەك بولسا ادال كاسىپكەرلىكتى, ناعىز كاسىپكەرلەردى جانىن سالىپ, قورعايدى. سونىمەن بىرگە سول مەملەكەتتىڭ, حالىقتىڭ ەسەبىنەن بايۋعا قۇنىققان, اراعا تۇسكىش كىسىلەردىڭ (پوسرەدنيكتەردىڭ) جەمقورلىعىن جازالاۋعا دا قابىلەتتى ەكەنىن ۇمىتپايىق. سوندىقتان بارلىق دەڭگەيدەگى, دارەجەدەگى جەمقورلىققا قوعامنىڭ ءوزى قارسىلىق تانىتپاسا, بۇل شىرماۋىق تىم ءوسىمتال, مەملەكەتتىڭ دامۋ مەن وركەندەۋ وزەگىن جەگىقۇرتتاي جەپ قويادى. ونىڭ ءبىر اششى دا اقيقات كورىنىسىنە پاندەميا كەزىندە ءدارى-دارمەكتىڭ تاپشىلىعىنان زاپا شەككەن حالقىمىز كۋا. راس, جۇرتشىلىق جەكەلەگەن جەمقورلىق فاكتىلەرىنىڭ اشكەرە بولىپ جاتقانىنان دا قۇلاعدار. عالامدىق ىندەتتىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىمىزعا قاتتى اسەر ەتكەنىن بىلەمىز. ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ كەزەڭىندەگى كۇردەلى جاعدايدى پايدالانىپ, بايىعىسى كەلەتىندەرگە ساباق بولسىن دەپ, تاعى ءبىر سالاقياتتى تامسىلدەن ءۇزىندى كەلتىرەيىك. عاسىرلار تەزىنەن وتكەن, داستۇرىمىزبەن ۇيلەسكەن يماني قۇندىلىقتاردا: «كىمدە-كىم ازىق-ت ۇلىكتى (باعانىڭ ءوسۋىن كۇتۋ ماقساتىندا) قىرىق كۇن ساقتاپ, ودان كەيىن ونىڭ بارلىعىن ساداقا ەتىپ تاراتسا دا, ول ادەيى ساقتاعانداعى كۇناسىنە وتەۋ بولمايدى», دەلىنەدى. تاراتا ايتساق, جۇرت قينالىپ جاتقاندا حالىق تۇتىناتىن زاتتاردى ساقتاپ قويۋ نەمەسە جاسىرۋ كۇناسى بارلىق ادامدى ولتىرگەنمەن تەڭ ەكەن.
ارينە, مۇنداي تاريحي, يماني شىندىقتاردى ءونىم ءوندىرۋشى دە, اراداعى ارانى اشىلعان دەلدالدار دا, ونى حالىققا جەتكىزىپ ساتۋشى دا ەسكەرۋگە ءتيىس. ساباقتاس جەمقورلىقتى بولدىرماۋدىڭ باستى جولى – ءاربىر ازامات اقىلى مەن پاراساتىنا, بىلىگى مەن بىلىمىنە ساي ءىس اتقارۋى بولسا كەرەك. دانا اباي ايتقان قاناعات پەن راقىم (ادام قاسيەتتەرى) ءدال وسى جەردە قاجەت. مۇنداي ۇستانىم مەملەكەت باسشىسى ق.ك.توقاەۆتىڭ حالىققا جولداۋىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى – جاڭا بولمىس قالىپتاستىرۋعا, تۇتاس ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ول ءۇشىن پرەزيدەنت ءدال ايتقانداي, «جاڭعىرعان قوعام جات ادەتتەردەن بىرتىندەپ ارىلۋى كەرەك».
تۇپتەپ كەلگەندە, نيەتتىڭ دە, ءىستىڭ دە تازالىعى مەن جۇيەلىگى – ەلدىكتى دامىتۋدىڭ عانا ەمەس, ادامي قاسيەتتى ساقتاپ قالۋدىڭ العىشارتى. ومىرلىك بۇل الىپپەنى وقۋدى دا, توقۋدى دا وزىمىزدەن, قوعامنىڭ ءار مۇشەسىنەن, اسىرەسە حالىققا قىزمەت ەتۋ ورىندارىنان, كەز كەلگەن كەڭسەلەردەن, جاۋاپتى مەكەمەلەردەن, ونىڭ قىزمەتكەرلەرىنەن تالاپ ەتە بىلەيىك.
دارحان مىڭباي,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, Nur Otan پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى
