قوعام • 18 قىركۇيەك، 2020

عاسىر سوڭىنداعى جاستار

93 رەت كورسەتىلدى

«سەن نەتكەن باقىتتى ەدىڭ كەلەر ۇرپاق،

قارايمىن ەلەسىڭە مەن تاڭىرقاپ،

جاڭعىرتىپ جەر سارايىن

سەن كەلگەندە،

كورپەمدى مەن جاتارمىن قىردا قىمتاپ» دەپ جىرلاعان ەدى قازاقتىڭ داۋىلپاز اقىنى قاسىم امانجولوۆ.

 

قاسىمنىڭ قايتىس بولعانىنا بيىل 65 جىل بولعان ەكەن. 65 جىلدا كوپ دۇنيە وزگەر­دى. ماڭگىلىك ءومىر سۇرەتىندەي كورىنەتىن الىپ يمپەريا كەڭەس وداعىنىڭ ءوزى قۇلادى. ەلى­مىز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولدى. ءۇمىتى مەن كۇدىگى ارالاسقان الماعايىپ زاماندا العا قاراي باسىپ كەلەمىز.

ەگەر قاسىم اقىن ءبىر ساتكە قازىرگى جاس­تارىمىزدىڭ كەلبەتىنە قاراسا، قانداي كۇيدە بولار ەدى دەگەن وي كەلەدى كەيدە. اري­نە، قۋاناتىن بولار. ويتكەنى قازىرگى جاس­تار كورىكتى، ەركىن. قاسىمنىڭ زامانىندا بول­ماعان جاڭالىق – كوپتەگەن جاس ءبىز كەزىندە اتتارىن عانا ەستيتىن شەتەلدەردىڭ كەرەمەت وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ، اعىلشىن ءتىلىن، باسقا دا شەت تىلدەردى مەڭگەرۋدە. كوبىنىڭ تاقىمىندا قازىرگى زاماننىڭ سايگ ۇلىكتەرى – جۇيتكىگەن جەڭىل ماشينالار.

ال ەندى ءبىر جەتپىس جىلدان كەيىن كەلەشەك جاستار كەلبەتى قانداي بولماق؟ ءبىز تاڭىرقايتىنداي جاعدايدا بولا الار ما ەكەن؟ بۇعان ناقتى جاۋاپ بەرۋ قيىن دەسەك تە، قازىرگى فۋتۋريستىك كىتاپتاردى وقي وتىرىپ، بولاشاقتى ەپتەپ تە بولسىن بولجاۋعا بولادى.

ەگەر فۋتۋرولوگتار سوزىنە سۇيەنسەك، قازىرگى جاستار مەن ءححى عاسىر سوڭىنداعى جاستار اراسىندا ۇلكەن ايىرماشىلىق بولادى. وعان سەبەپ مول. ەڭ باستىسى، زامان وزگەرىستەرى بارعان سايىن جەدەلدەي تۇسۋدە. جەر بەتىندە اپتا سايىن، اي سايىن وزىق تەحنولوگيالار پايدا بولىپ، ولاردىڭ جاڭالىعى مەن جىلدامدىعىنا ادامزات زورعا ىلەسۋدە. سوعان سايكەس تەحنولوگيالاردىڭ ءوزى ادامداردى بارعان سايىن جەتىلۋگە يتەرمەلەۋدە. ماسەلەن العاشقى سمارتفونداردى جۇرتتىڭ كوبى بايلانىس پەن ويىندار قۇرالى رەتىندە قابىلداعان بولاتىن. ەندى ونى ءبىلىم الۋعا، دەنساۋلىقتى نىعايتۋعا، كولىكتەرگە بيلەتتەر ساتىپ الۋعا، ونلاين كونفەرەنتسيالارعا قاتىسۋعا، ساۋدا-ساتتىق، كوممۋنالدىق قىز­مەتتەر ءۇشىن تولەم تولەۋگە پايدالانىپ ءجۇر. ءبىر عانا سمارتفوننىڭ ىشىندە قانشاما بايلانىس ءتۇرى بار. وسىنىڭ ءبىرىن پايدالانىپ، كەز كەلگەن قاشىقتىقتان كەز كەلگەن ەلمەن بايلانىس جاساۋعا بولادى. سمارتفوندا شەكارا جوق. وسىنىڭ ءبارى قوسىلا كەلە ادامداردى بىلدىرمەي جەتىلدىرۋدە. ناتيجەسىندە، ۋاقىت پەن كۇش-جىگەر كوپ ۇنەمدەلۋگە اينالدى. ونىڭ سىرتىندا نانوتەحنولوگيا، بيوتەحنولوگيا، گەندىك ينجەنەريا سەكىلدى جاڭا سالالار جەتىلىپ، جاساندى ينتەللەكت پەن ادامنىڭ قاتىسۋىنسىز جۇمىس ىستەيتىن تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان ءوندىرىس ورىندارى مەن قىزمەتتەر پايدا بولۋدا.

مىنە، وسىنداي ۇدەرىستەردىڭ ىقپالىمەن تۇر­مىس كوپ جەڭىلدەپ، ادام جاسىنىڭ ۇزارۋى، كارى­لىكتىڭ كەيىندەپ كەلۋى بايقالادى. بۇل وزگە­رىستەر اقىر اياعىندا ءبىزدى قايدا الىپ كەلمەك؟ بولاشاق ۇرپاقتىڭ كەلبەتى قانداي بولماق؟

فۋتۋرولوگ يۋۆال نوي حاراري ءوزىنىڭ «Homa Deus. بولاشاقتىڭ قىسقاشا تاريحى» اتتى كىتابىندا بىلاي دەپ جازادى: ء«ححى عاسىر ەكونوميكاسىنىڭ باستى ءونىمى – قارۋ-جاراق، اۆتوكولىك نەمەسە كيىم ەمەس، دەنە، مي جانە ينتەللەكت بولادى. ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ ناتيجەسىندە جۇمىسشى تابىنىڭ پايدا بولعانى سەكىلدى، ەندى كەلەسى ۇلكەن رەۆوليۋتسيا جۇمىس ىستەمەۋشىلەر، ياعني پايداسىز ادامدار تابىن ومىرگە اكەلەدى. Google مەن Facebook ءبىزدى ءوز بىلگەنىمىزدەن الدەقايدا جاقسى تانىعان كەزدە دەموكراتيا مەن ەركىن رىنوك قۇلايدى; بيلىك، وكىلەتتىك پەن قۇزىرەتتىلىك ادامداردان جۇيەلىك الگوريتمدەرگە كوشەدى. ادامدار ماشينالارعا قارسى تۇرا المايدى، ولار ءتۇبى ءبىر بىرىمەن تۇتاسىپ، ءوزارا كىرىگىپ كەتەدى».

ارينە بۇل بولجامنىڭ ءبىز ءۇشىن ەرسىلەۋ كورى­نەتىنى راس. دەگەنمەن، قازىردىڭ وزىندە وز­گەرىس­تەردىڭ العاشقى نىشاندارى بايقالىپ وتىر. ماسەلەن، ادامنىڭ اۋرۋعا شالدىققان مۇشەلەرىن سىلىپ تاستاپ، ونىڭ ورنىنا جاساندى مۇشەلەر سالۋ ەتەك الىپ كەلەدى. زامان العا باسقان سايىن ول جاساندى مۇشەلەردىڭ ساپاسى ارتا بەرەدى. ءسويتىپ ءتىرى ادامنىڭ ءوزى بۇرىنعىعا قاراعاندا كوپ نىعايا تۇسپەك. ەندى گەندىك ينجەنەريا مەن بيوتەحنولوگيا­لىق جەتىستىكتەر ناتيجەسىندە گەنگە اسەر ەتۋ ارقىلى ادامنىڭ تابيعي سيپاتى دا كوپ جەتىلىپ، ويلاۋ قابىلەتى دە قازىرگىدەن كۇشەيە تۇسپەك. ويتكەنى وسى ۋاقىتقا دەيىن ءوزىن جەر بەتىنىڭ قوجايىنى سەزىنىپ كەلگەن ادامعا قاۋىپتى جاڭا باسەكەلەس پايدا بولدى. ادام ەندى جاساندى ينتەللەكتىمەن جارىسقا تۇسۋگە ءماجبۇر. وسى جاعدايدىڭ ءوزى، ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ادامدى كوپ جەتىلۋگە الىپ كەلەدى.

دەمەك، ەندى ءبىر جەتپىس جىلدا جاس ۇرپاق كەلبەتىنىڭ كوپ وزگەرەتىندىگىن بولجاۋعا بولادى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار