قوعام • 18 قىركۇيەك، 2020

حات قورجىن (18.09.2020)

38 رەت كورسەتىلدى

...شىنايىلىققا شاقىرادى

ابايدىڭ وسيەتى اداستىرمايدى

ء«وزىڭ ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ، ءوزى ءۇشىن وتتاعان حايۋاننىڭ ءبىرى بولاسىڭ; ادامشىلىقتىڭ قارىزى ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ – اللانىڭ سۇيگەن ق ۇلى بولاسىڭ»، دەپ تۇتاس ەلدىڭ قامىن كۇيتتەپ، رۋحاني جوعىن تۇگەندەگەن ابايدىڭ ايتقانىنا دەن قوياتىن ۋاقىتقا كەلدىك.

 

بۇگىندە قازاق ەلى رۋحاني بىلىمگە سۋساپ وتىر. سانانى كوتەرىپ، سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانىپ، ەلىمە ادال قىزمەت ەتەمىن دەگەن جاستار مىنا وي جارىستىراتىن زاماندا كوبەيە مە دەسەك، كۇن وتكەن سايىن قاتارىمىز سيرەي باستاعانداي. وعان سەبەپ، قازىرگى تاڭداعى ۇرپاقتىڭ، جاستاردىڭ دەنى بىلىمدىلىككە ەمەس، اقشانى تەز تابۋدىڭ وڭاي جولىنا بەت بۇرعانداي. كويلەگى كوك، قارىنى توق قوعامدا، رۋحاني سانانىڭ تومەندىگىنەن مۇرنىن ءشۇيىرىپ ءوزىنىڭ شىققان تەگىن بىلمەي جاتقاندار قانشاما؟ ارينە، كوپكە توپىراق شاشپايمىز، دەسەك تە تەك قوعامنىڭ ادەمى قىرىن عانا ايتا بەرگەننەن كوزبەن كورگەن شىندىقتىڭ بەتىنە تۋرا قاراپ، سونى تۇزەۋگە تىرىسقاننىڭ ءوزى عانيبەت ەمەس پە؟!

وسى ماقساتتا ساعي جيەنباەۆ اتىنداعى وبلىستىق جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىندا ۇيىمداستىرىلعان «اباي جولى» – عاسىرلىق تۋىندى» ونلاين-جوباسىندا «اباي – دانا، اباي – دارا قازاقتا» دەپ اتالاتىن ۆيرتۋالدى كىتاپ كورمەسى ۇسىنىلدى. «اباي جولى» ءتورت تومدىعىنا، ونداعى كەيىپكەرلەردىڭ شىنايىلىعىنا، قازاق ەلىنىڭ جارتى عاسىرلىق ومىرىنە ءبىر شەگىنىپ قايتتىق. ەرتەرەكتەگى قازاق قوعامىنىڭ جۋسان ءيىسى وزگەشە سەزىلدى. سول جۋسان ءيىسىنىڭ، تامىرى قيىلىپ، قاڭباقتاي ۇشپاعانىن تىلەسەك، اباي ايتقان وسيەتتى تىڭدايىق.

 نازەركە جولديەۆا

 

...وي قوزعايدى

ابىز جايلى اڭىز

 اقتوبە وبلىسىنىڭ اۋماعىندا سىرى اشىلا قويماعان، ءالى دە زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن تاريحي نىساندار وتە كوپ. سولاردىڭ ءبىرى – اقتوبە قالاسىنان جيىرما شاقىرىم جەردەگى بەكقۇل بابا كەسەنەسى. «قوسقوڭىر»، «قىز اۋليە»، «قوس ەمشەك» دەپ اتالاتىن بيىك توبەنىڭ باۋرايىندا ورنالاسقان. دەرەكتەر بويىنشا 1640 جىلدار شاماسىندا ءومىر سۇرگەن.

جاۋگەرشىلىك زاماندا ەلى شاپقىنشىلىققا ۇشىراپ، توگىلگەن قاننان اياق باسىپ جۇرەتىن جەر قالماپتى. سونان «ۇرپاعىمنىڭ قانى توگىلگەن جەردى تابانىممەن باسپايمىن» دەپ، قونىسىن تاس­تاپ كوشىپتى. قىز اۋليە جاتقان توبەنىڭ جانىنان وتكەندە، جۇرگەن باعىتىنان جاڭىلىپ، جۇرگەن جەرىنە قايتا-قايتا كەلە بەرىپتى. بۇنىڭ ءبىر سىرىن ۇققان بەكقۇل توبەنىڭ باۋرايىنا تۇنەيدى. تۇسىندە قىز اۋليە ايان بەرىپ: «جانىڭا جالاۋ بولىپ الاقانىممەن ايالاپ جاتامىن، وسى جەردەن كەتپە!»، دەيدى. ال قىز اۋليەنىڭ ازان شاقىرىپ قويعان اتى – قوسقوڭىر. ايدار كەتەنىڭ ۇرپاعى دەيدى جۇرت. جاۋدان ەلىن قورعاعان باتىرلىعىمەن قوسا، اۋليەلىك قاسيەت قونعان جان بولىپتى.

بەكقۇل بابا مەن قىز اۋليەنىڭ باسىنا بارىپ، اۋرۋىنا شيپا ىزدەۋشىلەر جيە كەزدەسەدى. قورىمنىڭ باسىنا تىلەۋحانا سالىپ، شىراقشى بولىپ وتىرعان وتباسىلى التىنبەك پەن نەسىبەلىدەن سۇراعانىمىزدا، ءتۇرلى اۋرۋمەن اۋىرىپ كەلگەندەر ساۋىعىپ كەتىپتى.وعان دالەل رەتىندە قولىنداعى تىركەۋ جۋرنالىن كورسەتتى.

 تالعات تىلەۋلەسوۆ،

اقتوتى ساليەۆا

 

...بازىنا بىلدىرەدى

مەن نەدەن ءتۇڭىلدىم؟

جاقىندا اقمولا وبلىسىنىڭ استراحان اۋدانىندا تۇراتىن قۇدامىزدىڭ مەرەيتويىنا بارىپ قايتتىق. كورسەتكەن قۇرمەتتەرىنە، سىيىنا، قوناقجايلىعىنا وتە رازى بولدىق. بىراق قۋ كوڭىل ءبىر كوتەرىلمەي-اق قويدى. ءبىر وتباسىنداعى ادامدار تۇگەلدەي ورىسشا سويلەيدى ەكەن. داستارقاندا قۇستىڭ سۇتىنەن باسقانىن ءبارى بار. تەك قانا قازاق تىلىنە عانا ورىن جوق. ايتقان اندەرى عانا قازاقشا، حالىق اندەرى. ول جاعىنا وتە رازى بولدىق. ورىسشا وقىعان، بىراق قۇدامىزدىڭ قازاقشا بىلەتىن، بىراق سويلەمەيتىن 17 جاستاعى نەمەرەسى دومبىرانىڭ تارتۋدىڭ شەبەرى ەكەن. قۇرمانعازىنىڭ، داۋلەتكەرەيدىڭ كۇيلەرىن ناقىشىنا كەلتىرىپ تارتقاندا، وكپە-نازىم تاراپ-اق كەتكەندەي!

انا ءتىلىمىزدىڭ التىن تاعى نەگە بوس تۇر دەگەن وي مەنى ازامات رەتىندە بۇرىن دا كوپ ويلاندىراتىن. ءبىر-ءبىرىمىزدى قازاقشا سويلەۋگە ۇگىتتەپ وتىرعانىمىزدىڭ ءوزى وتە ۇيات نارسە. تەلەارنالاردا كەيبىر ۇلكەن قىزمەتتەگى اعالارىمىز بەن اپالارىمىزدىڭ انا تىلىندە سويلەي الماي تۇرعانىن كورگەندە نامىسىم كەلەدى. تۇڭىلەسىڭ. وزگە تىلدە بۇلبۇلشا سايراعاندا، نەگە ءوز تىلىندە سويلەگەندە تاعاسى جوق اتتاي تابانداپ قالادى؟! ءبىر تانىسىمنان نەگە قازاق ءتىلىن ۇيرەنبەيسىڭ دەپ سۇراعانىمدا، بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى: بىرىنشىدەن، قازاقتاردىڭ وزدەرى ۇيرەنىپ السىن، دەيدى. ەكىنشىدەن، قاجەتتىلىگى جوق ەكەن. قىسقا دا نۇسقا جاۋاپ. وسىدان وي ءتۇيدىم. ەندەشە قازاق تىلىنە قاجەتتىلىك تۋدىرا الساق قانا باسقالاردىڭ دا ۇيرەنەرى ءسوزسىز-اۋ.

 شايگۇل قاشاعانوۆا،

مۇعالىم

 

...قىنجىلىس تانىتادى

قازاقشا سويلەۋگە ۇيالادى

كوپ ءتىل بىلگەنىڭ دۇرىس، ول جاقسى. بىراق ءبىر-بىرىڭمەن انا تىلىڭدە سويلەسسەڭ، ودان دا جاقسى! الايدا قازاق تىلىندە سويلەۋگە ۇيالاتىن ماسقارالىقتى كىم كورىپتى؟! ءسىڭىلىمنىڭ ونلاين-رەجىمدە ءجۇرىپ جاتقان ەمتيحانىن كورىپ، جارىلىپ كەتە جازداعانىم بار. مۇعالىمدەرى تەك ورىسشا سايرايدى. وزدەرى تۇگەل قازاق. شالا ورىسشالارىمەن تىلدەرى كۇرمەلگەن ستۋدەنتتەرگە وبال-اق. وسىنشاما سوراقىلىققا تاپ بولاتىنداي نە كۇن تۋدى دەيمىن ءدا. ءوزىم ورىس تىلىندە ءبىر كىسىدەي سويلەي الاتىن اداممىن. بىراق باسقا ءتىلدى قازاق ءتىلىنىڭ الدىنا تۇسىرگەندى جەك كورەمىن. ءوز تىلىمدە سويلەيمىن. ورىس ءتىلىن قاجەت جەردە عانا قولدانامىن.

– مەنىڭ ءسىڭلىم قازاق توبىندا وقيدى، قازاقشا بىلمەيسىزدەر مە، الدە ۇيالاسىزدار ما؟ – دەپ الگىلەرگە باتىرىپ ايتا دا الامىن! قازاق ءتىلىن قورعاۋدان قايمىقپايمىن. بىراق ءسىڭلىم سويلەتكىزبەي قويدى. ەگەر تاپ وسىنداي جاعداي ءوز باسىمنان وتسە، ۇندەمەي قالا المايمىن. قازاق تىلىندە تالاپ قويىلا باستاسا، ورىس ءتىلى ونىمەن قاتار جۇرۋگە قۇقىلى دەپ ەزەۋرەيتىندەر كوبەيدى. ءتىل. جەر. ەل تاعدىرى – وتە وتكىر ماسەلە عوي. بۇل تاقىرىپقا بۇرىن قالام تارتا قويماعان ەدىم. ازىرگە تەك ەستەلىك-جازبالارىمدى قويىن داپتەرىمە ءتۇسىرىپ ءجۇرمىن. بىراق كەلەشەكتە تەرەڭ زەرتتەپ، قازاقستانىم ءۇشىن تەڭىزگە قۇيعان تامشىداي ۇلەس قوسامىن. ۋادە!

انار عيززاتوۆا

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار