ءبىز ەرلان رامازانوۆ قىزمەت ەتەتىن وبلىس ورتالىعىنداعى بالالار اۋرۋحاناسىنا كەلدىك. كەلگەن بەتتەن اۋرۋحانانىڭ تىنىمسىز تىرشىلىگىنە كۋا بولدىق: حيرۋرگيا بولىمشەسىنە جەدەل جاردەم ارقىلى جەتكىزىلىپ جاتقان بالالار, سابىرسىزدانعان اتا-انا, كومەك كورسەتۋگە اسىققان مەدبيكەلەر.
«دوكتور رامازانوۆ ءسىزدى كۇتىپ وتىر, كىرىڭىز», دەگەن داۋىس ەستىلدى ءبىر كەزدە. جىلىۇشىراي قارسى العان دارىگەر: ء«وزىڭىز بايقاعانداي, اۋرۋحانانىڭ ءبىرىنشى قاباتىنداعى ەمحانادا كۇندەلىكتى ءتۇس كەزىندە ءبىر ساعاتتاي دارىگەرلىك قابىلداۋ وتكىزەمىن. جاڭا تۋعان نارەستەدەن 18 جاسقا دەيىنگى جاسوسپىرىمدەرگە وتا جاسايمىن», دەدى.
باستى ماقسات – جاڭا تۋعان سابيلەرگە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي جەتىلدىرۋ. تۋا بىتكەن دامۋ كەمشىلىگىمەن دۇنيەگە كەلگەن سابيلەرگە جەدەل حيرۋرگيالىق وتا جاساۋ ارقىلى عانا ولاردىڭ شەتىنەۋ كورسەتكىشى تومەندەيدى. وسى باعىتتا ايانباي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كەيىپكەرىمىز ەرلان امانگەلدى ۇلى وسى كۇنگە دەيىن 2 مىڭعا جۋىق سابيگە وتا جاساعان ەكەن.
– ەڭ قيىنى – 600-700 گرامدىق سابيلەرگە جاسالاتىن وتا. ءاربىر وسىنداي سالماقپەن شالا تۋعان نارەستەلەرگە جاسالعان وتالار ەسىمدە ساقتالىپ قالادى. ەڭ كىشكەنتاي پاتسيەنتىم – 500 گرامدىق ءسابيدىڭ ىشەگىنە جاسالعان وتا ءساتتى ءوتتى. سەنىڭ كوز الدىڭدا – ءومىر مەن ءولىم. وتە اۋىر, ۇزاقتىعى 12 ساعاتقا سوزىلعان وتا دا جاسادىق. ءسابيدىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, امان الىپ قالۋ, الداعى بۇكىل عۇمىرى – سەنىڭ قولىڭدا, – دەيدى حيرۋرگ-نەوناتولوگ.
بالانىڭ تۋعانىنا دەيىن تابيعات بەرمەگەندى, دارىگەرلەر بەرەدى دەگەن ءسوز. ويتكەنى جاڭا تۋعان نارەستە 500 گرامم دەنە سالماعىمەن ءوز بەتىنشە دەمالا المايدى, وكپەسى جەتىلمەگەن. دارىگەرلەر مەن مەدبيكەلەر بىرنەشە اي بويى بالاعا كۇتىم كورسەتەدى. اس قورىتۋ اعزالارى جەتىلمەي, انا ءسۇتىن قابىلداي الماسا, وندا كەرەكتى قورەكتى تامىرى ارقىلى ءدارى تامىزعىشتان الادى. مىنە, وسىندايدا حيرۋرگ-نەوناتولوگتەرمەن بىرگە مەدبيكەلەردىڭ سابيلەردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋداعى كۇندىز-تۇنگى قىزمەتتەرىنىڭ قانداي ەكەنىن تۇسىنەسىز. ءتىپتى 500 گرامم سالماقپەن تۋعان نارەستەنىڭ تامىرىنا ءدارى تامىزعىش قويۋ نەمەسە قان الۋىن ەلەستەتىپ كورىڭىزشى؟!
– كەيىن الگى 500, 600 گرامدىق سابيلەردىڭ قالاي ءوسىپ كەلە جاتقان سۋرەتتەرىن الىپ, اتا-انالارى بىزگە كەلىپ تۇرادى. انالاردىڭ باقىتتى, قۋانىشتى تۇرلەرىن كورىپ, كىشكەنتايعا ءومىر سىيلادىق دەپ ءبىز دە قۋانىپ قالامىز, – دەيدى ەرلان امانگەلدى ۇلى.
بۇعان دەيىن بوساناتىن انالار ءۇشىن گينەكولوگ پەن اكۋشەر جاقسى تانىس بولسا, ەندى نەوناتولوگ دارىگەر دە انا مەن بالا جانىنان تابىلادى. ويتكەنى قازىرگى ۋاقىتتا مەديتسيناعا نەوناتولوگيا سالاسى, نەوناتولوگ-دارىگەر, نەوناتولوگ-حيرۋرگ سياقتى ۇعىمدار قوسىلدى. جالپى, «نەوناتولوگيا» تەرمينى گرەكشە «جاڭا تۋعان» دەگەندى بىلدىرەدى ەكەن. ياعني نەوناتولوگ-دارىگەر جاڭا تۋعان بالا دامۋىنداعى اۋىتقۋلاردى قاراپ, انىقتايدى. ونىڭ مىندەتىنە نارەستەنىڭ بارلىق مۇشەسىن جانە جۇيكە جۇيەسىن تەكسەرۋ كىرەدى. كەيبىر اۋىر جاعدايلاردا بوساناتىن ايەلدەرگە كومەك كورسەتۋگە ارنالعان مامانداندىرىلعان پەرزەنتحانالاردا نەوناتولوگتەر تۋ كەزىندە قاتىسۋى دا مۇمكىن. ال ەندى نەوناتولوگيانىڭ پەدياتريادان ازداعان ەرەكشەلىگى بار دەمەسەڭىز, ەكەۋىندە دە پاتسيەنت – نارەستە. پەرزەنتحانادا بولعان كەزدە نەوناتولوگتەر قاراپ, ۇيگە شىققان سوڭ پەدياترلارعا تابىستالادى.
ەرلان امانگەلدى ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ىشتەن شىققان بويدا اۋرۋ بولىپ تۋاتىن بالالار از ەمەس. ءسابي سۇيگىسى كەلەتىن اتا-انا دەنساۋلىقتارىنا دۇرىس قاراۋى كەرەك. دارىگەرلەر انانىڭ جۇكتىلىك كەزىنەن باستاپ ءتۇرلى اۋرۋدىڭ الدىن الادى. انانىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن باقىلاۋدا ۇستايمىز. ەكىنشى سەبەپ, تۇرمىستىق جاعدايى دا اسەر ەتەدى. جاقسىلاپ كۇتىنىپ, دۇرىس تاماقتانۋ دا وتە قاجەت.
بۇگىندە جاڭا تۋعان نارەستەلەردى ەمدەيتىن نەوناتولوگتەر, قارقىندى رەانيماتسيا قىزمەتىن كورسەتەتىن انەستەزيولوگتەر, پەدياترلار جەتىسپەي جاتىر. جاڭا تۋعان بالانى قارايتىن مەديتسينا ءبولىمى نەوناتولوگيا دەپ اتالىپ, بۇل تەرمين – جاڭا تۋعان بالا, ال پەريناتولوگيا قۇرساقتا جاتقان بالا دەگەندى بىلدىرەدى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە نەوناتولوگتەر دە, پەريناتولوگتەر دە از.
– قاي وتاعا بولماسىن ۇلكەن دايىندىق كەرەك. ويتكەنى بالالار كەز كەلگەن وپەراتسيانى اۋىر قابىلدايدى. تىلىكتىڭ ءوزى اعزاعا اۋىر تيەدى وتا جاساۋ بارىسىندا ءتۇرلى جاعداي بولۋى مۇمكىن. كۇتپەگەن جاعدايعا دايىن بولۋ ءۇشىن مەديتسينالىق كىتاپتاردى اقتارىپ, قاراپ, وقىپ-ءبىلىپ وتاعا كىرۋ – مىندەت. شەتەلدە تاجىريبە – وسىنداي. ويتكەنى دياگنوزدىڭ اتاۋى ءبىر بولعانىمەن, ول ءار بالانىڭ اعزاسىندا ارقالاي, – دەدى دارىگەر.
وسىلاي ءسوزىن ساباقتاعان ەرلان امانگەلدى ۇلى تەل-اۆيۆ, مينسك قالالارىندا, ەلىمىزدىڭ ورتالىق كلينيكالارىندا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتكەن ەكەن. ءيا, بالالار حيرۋرگى بولۋ – بيىك مارتەبە. جاڭا تۋعان سابيگە وتاۋ جاساۋ – ەرلىكپەن تەڭ. ەرلاننىڭ ارىپتەستەرى يۋري ساياپين, سوۆەت سمايلوۆ, ەرلان تولەۋبەكوۆ, مۇحيت اقشولاقوۆ, رينات تەمىربولاتوۆ, سەرگەي اكوپوۆ, ومىرزاق حايىرگەلدين, تانات زيادا, جاندوس مۋسين, اسەم داۋلەتوۆا سياقتى دارىگەرلەر ءۇشىن جاڭا تۋعان سابيگە جاسالعان ءاربىر ءساتتى اياقتالعان وتا – باقىت, جەڭىس, كوزگە جاس الاتىن قۋانىشتى ساتتەر.
ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز, ارىپتەستەرى مەن پاتسيەنتتەرى «دوكتور رامازانوۆ» دەپ اتاپ كەتكەن ەرلان امانگەلدى ۇلى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا تۋعان. سەمەي مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ پەدياتريالىق فاكۋلتەتىن بىتىرگەن سوڭ پاۆلودار وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسىندا ينتەرناتۋرادان ءوتىپ, حيرۋرگ بولىپ قىزمەتكە قابىلدانادى.
وڭىردە 2000 جىلدارى جاڭا تۋعان بالالاردىڭ اراسىنداعى ءولىم-ءجىتىم كوپ بولسا, بۇگىنگى تاڭدا تۋا بىتكەن اقاۋى بار سابيلەردىڭ 90 پايىزىنىڭ ءومىرىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بار. وسىنداي مۇمكىندىك جاساعان ەلىمىزدىڭ ۇزدىك نەوناتولوگ-حيرۋرگى ەرلان رامازانوۆ «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى.
– ناعىز حيرۋرگ جاساعان وتالارىن ەسەپتەمەيدى. ءبىز كۇن-ءتۇن دەمەي كەز كەلگەن ۋاقىتتا مي مەن جۇرەكتەن باسقا بالانىڭ دەنە مۇشەسىنە وتا جاساۋعا دايىن بولۋىمىز كەرەك. نەوناتالدىق حيرۋرگيانى تاڭداعانىم, سابيلەردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ – ومىردەگى باستى ماقساتىم. يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرىپ, الەمدەگى ۇزدىك ماماندارمەن تاجىريبە الماستىق, – دەيدى.
بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرى ارداق كۇزەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2004 جىلدان بەرى جاس مامان رەتىندە قىزمەتىن باستاعان ەرلان رامازانوۆ نەوناتالدىق حيرۋرگيا باعىتىندا الدىنا قويعان ماقساتىن ورىندادى. قازىر اۋرۋحانادا 100-گە جۋىق بىلىكتى دارىگەر مەن 300-دەن اسا مەدبيكە قىزمەت ەتۋدە. سوڭعى ءۇش جىلدا تاعى دا 20 جاس مامانمەن تولىقتى. جاس مامانداردىڭ قاتارىندا «دوكتور رامازانوۆتىڭ» دا شاكىرتتەرى بار.
ەرلان امانگەلدى ۇلى – ارىپتەستەرى اراسىندا سىيلى, ۇلگى بولارلىق ازامات. شاڭىراعىندا ءۇش بالانىڭ اكەسى اتانعان باقىتتى جان.
– ءومىرىمىز كۇنى-ءتۇنى اۋرۋحانادا وتەدى, ارينە جۇمىستان سوڭ وتباسىما, ۇيگە اسىعامىن. ءاربىر اۋىر وتا جاسالعان سوڭ بالاسىن قولىنا العان اتا-انانىڭ قۋانىشىن كورىپ, العىسىن العان ءبىر باقىت. بالالاردىڭ اۋىرماعانىن تىلەيمىن قاشاندا. ولار ەلىمىزدىڭ بولاشاعى, وتانىمىز تىنىش, بارلىق سالا دامي بەرسىن, – دەيدى ە.رامازانوۆ.
پاۆلودار وبلىسى
