پىكىر • 15 قىركۇيەك، 2020

جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋ – وزەكتى ماسەلە

197 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا پرەزيدەنتىمىز ق.توقاەۆ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى كووپەراتسيالاۋ ارقىلى ولاردىڭ الەۋەتىن پايدالانىپ، ايماقتىق ازىق-ت ۇلىك حابتارىنا تارتۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋداردى. سۋبسيديالاۋ جانە سالىقتىق جەڭىلدىكتەر باعدارلاماسى اياسىندا اۋىلدىق جەرلەردەگى كوو­پەراتسيانى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار توپتاماسىن ازىرلەۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەر قويدى.

مەملەكەت باسشىسى وسى ءبىر وزەكتى ماسەلەگە ءبىرىنشى رەت نازار اۋدارىپ وتىرعان جوق. سەبەبى ەلىمىزدە وندىرىلەتىن اۋىل­شارۋاشىلىق ونىمدەرى كولە­مىنىڭ جارتىسىنا، ال مال شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىنىڭ 66%-عا جۋىعى وسى جەكە قوسالقى شارۋا­شىلىقتاردىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدەگى مال با­سىنىڭ 47%- 60%-ى ءتۇر-ءتۇرى بو­يىنشا وسى سەكتوردىڭ ەنشىسىندە.

الايدا اتالعان وراسان زور بيولوگيالىق اكتيۆ اگروونەر­كاسىپتىك كەشەننىڭ مەملەكەتتىك قول­داۋ جۇيەسىنەن تىس قالىپ، ەشقانداي تەحنولوگيالىق ۇدەرىس­تەرگە تارتىلماعان. جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى جايىلىم مەن شابىندىق القاپتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ءالى دە بولسا ءوز شەشىمىن تاپپاي وتىر. اسىرەسە مالدىڭ قىسقى جەم-ءشوبىن قولجەتىمدى باعامەن ساتىپ الۋ مۇمكىنشىلىگىنىڭ جوقتىعى كوپ­تەگەن قيىنشىلىق تۋعى­زۋدا. ونىڭ ۇستىنە ولاردى كووپە­را­تسيالاۋ بويىنشا ۇكىمەت تارا­پىنان جۇزەگە اسىرىلىپ جات­قان شارالار دا تابىستى بول­ما­دى. سەبەبى ناقتى  پروب­لەمالاردى شەشۋگە باعىت­تالعان ىستەر كەشەندى سيپات الا ال­مادى. وسىعان قاراماستان اۋىل تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ جەكە قو­سالقى شارۋاشىلىقتارىن ولمەس­تىڭ كۇنىن كەشىپ جۇرگىزۋگە ءماج­بۇر. ويتكەنى بۇل كاسىپ ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءۇشىن تابىستىڭ جالعىز كوزى بولىپ تابىلادى.

وسى ورايدا، جەكە قوسال­قى شارۋاشىلىقتاردى كووپە­را­تسيا­لاۋدىڭ ارنايى جوباسىن دايىنداۋ ءۇشىن بارلىق ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ مۇددەلى وكىلدەرىنەن، سونىڭ ىشىن­دە پارلامەنت دەپۋتاتتارى­نان، بيزنەس-قۇرىلىمدارى مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىل­دەرىنەن تۇراتىن ۇكىمەتتىك جۇمىس توبىن قۇرۋ ورىندى بولار ەدى جانە دە بۇل جوباعا ءبىز ۇلتتىق يدەيا رەتىندە قاراۋعا ءتيىستىمىز، سە­بە­بى اۋىلدىق جەرلەردەگى تۇر­عىندار – نەگىزىنەن ءوزىمىزدىڭ قان­داس­تارىمىز.

سونىمەن قاتار عارىشتىق مونيتورينگ دەرەكتەرى نەگىزىندە، يگەرىلمەي نەمەسە ءتيىمسىز پايدالانىپ جاتقان جەرلەردى قايتىپ الۋ جونىندەگى جۇمىستى جانداندىرىپ جانە ونى ەڭ الدىمەن جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردىڭ جەر ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن پايدالانۋ قاجەت. ال ونداي جەرلەر بىزدە جەتكىلىكتى. عالىمداردىڭ جۇرگىزگەن عارىشتىق مونيتورينگى بويىنشا ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك جانە ورتالىق ايماقتارىندا جىل سايىن 7%-دان 20%-عا دەيىن ەگىستىك جەرلەر پايدالانىلماي جاتادى. الايدا ولاردى قايتارىپ الۋ جۇمىستارى وتە باسەڭ.

سونداي-اق ەگەر قۇرىلعان كووپەراتيۆتەرگە ءتيىستى جۇمىس ىستەۋىنە قاجەتتى وندىرىستىك ينفرا­قۇ­رىلىمدار سالىنىپ بەرىلمەسە، وندا بۇل جۇمىستا ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزە المايمىز. بۇل ماسە­لەنى شەشۋدىڭ ەكى جولى بار. ءبىرىن­شىسى، ايماقتىق الەۋمەتتىك كاسىپ­كەرلىك كورپوراتسيالارى ارقى­لى بيۋدجەتتىك جانە دە نەسيە­لىك قارجى ەسەبىنەن قاجەتتى وندى­رىستىك ينفراقۇرىلىمداردى سالىپ، ولاردى كووپەراتيۆتەرگە ليزينگ­كە بەرۋ نەمەسە ءبولىپ تولەۋ ارقىلى ساتۋ. ەكىنشىسى، وسى ۇدە­رىسكە ارىپتەس رەتىندە شارۋا­شىلىقتاردى تارتۋ. ولار­دىڭ قولدا بار وندىرىستىك ينفرا­قۇ­رىلىمدارىن پايدالانۋ ارقىلى جاڭا قۇرىلعان كووپەرا­تيۆتەردىڭ قالىپتاسۋىن جەدەلدەتۋگە قول جەتكىزۋگە بولادى. كوو­پەراتسيانىڭ مۇنداي مودەلى بار جانە ونى س.سەيفۋللين اتىن­داعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەر­سي­تەتى دايارلاپ، بۇگىنگى تاڭدا «سام­ۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىمەن بىرلەسىپ اقمولا وبلىسىندا جۇزەگە اسىرىپ جاتىر.

مەملەكەتىمىزدىڭ وسى ماسە­لەنى قىسقا مەرزىم ىشىندە شەشۋ­گە بارلىق مۇمكىندىگى بار دەپ ەسەپ­تەيمىن. 188 ملن گەكتارعا جۋىق جايىلىمدىق جەرى بار جانە وسى كورسەتكىش بويىنشا الەم­دە 5-ورىنداعى مەملەكەت بولا وتىرىپ، قوسالقى شارۋا­شى­لىقتاردى «اشقۇرساق» قال­دىرۋ كەشىرىلمەيدى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ساياسي جىگەرلىلىك تانىتىپ، وسى ىسكە بار­لىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر­دى جۇمىل­دىرىپ، كووپەراتسيا­لاۋ ماسە­لەسىن ولاردىڭ قىزمە­تىن باعالاۋ رەيتينگىسىنىڭ كورسەت­كى­شىنە ەنگىزۋ قاجەت.

ەگەر ءبىز جەكە قوسالقى شارۋا­شى­لىقتار ماسەلەسىن وڭىنان شەشەتىن بولساق، وندىرىلەتىن مال شا­رۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولە­مىن كەم دەگەندە 30%-عا كوبەي­تىپ، ولاردىڭ ساپاسىن تەك قانا ونداعى مال باسىنىڭ ازىقتا­نۋىن جاقسارتۋ جانە دە زاما­ن­اۋي تەحنولوگيالىق ادىستەردى ەنگىزۋ ارقىلى ارتتىرا الا­مىز. بۇل ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋا­شى­لى­عىنداعى ناعىز سەرپىلىس بولار ەدى. ويتكەنى اتالعان جوبا باسقا جوبالارعا قاراعاندا قوسال­قى شارۋاشىلىقتارداعى مال باسىنىڭ پايدالانباي جاتقان الەۋەتىن ارتتىرۋعا نەگىزدەلەدى. سونداي-اق اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن، سايكەسىنشە ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن دە كوتەرۋگە، اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىنداعى جايىلىمدىق جەرلەردىڭ توزۋىن بولدىرماۋعا، اۋىلدىڭ ەكو­لو­گيالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا، قوماقتى قارجىلاردى كولەڭكەلى اينالىمنان  شىعارۋ ارقىلى سالىق بازاسىن كەڭەيتۋگە اپاراتىن زور مۋلتيپليكاتيۆتىك ناتيجەگە قول جەتكىزەدى. مۇنىڭ بارلىعى، سايىپ كەلگەندە، اۋىل ەكو­نو­ميكاسىنىڭ جاڭعىرىپ، جان­دانۋىنىڭ قۋاتتى قۇرالى بولماق.

 

اقىلبەك كۇرىشباەۆ،

پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار