– سەرىك مارات ۇلى, بۇگىنگى كۇنى الەمدى الاڭداتىپ وتىرعان پاندەميا قازاق سپورتىنا قالاي اسەرە ەتۋدە جانە اتالمىش سالانى الدا قانداي وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر؟
– ارينە پاندەميا الەمدىك ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا سالقىنىن تيگىزدى. كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيانىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى, جاپونيا ۇكىمەتى جانە توكيو-2020 ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ بىرلەسكەن شەشىمىمەن وليمپيادا ويىندارى كەلەسى جىلعا شەگەرىلدى. سونىمەن قاتار, بىرنەشە حالىقارالىق جارىستار وتكىزىلمەي قالدى.
قازىرگى كەزدە الدىمىزدا تۇرعان ەڭ باستى ماسەلە – بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ قاجەتتىلىگى تۋىپ تۇر. ءبىزدىڭ مينيسترلىك مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋدا ايتىلعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ماقساتىندا: دەنە شىنىقتىرۋ مەن بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ جونىندە 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپاردى ازىرلەپ, بەكىتتى. بۇل جوسپار 31 تارماقتان جانە 5 نەگىزگى باعىتتان تۇرادى. بۇل باعىتتار: نورماتيۆتىك قۇقىقتىق قامتاماسىز ەتۋ; مەكتەپتىك ءھام ستۋدەنتتىك سپورت; سپورتتىق جۇيەلەردى كەڭەيتۋ; ءسوس ناسيحاتتاۋ جانە تاراتۋ; سپورتتىق-بۇقارالىق ءىس-شارالار.
جوعارىداعى جوسپار سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار, قوعام ومىرىنە دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى ەنگىزۋ; بۇقارانىڭ دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋى جانە سالاۋاتتى ءومىر سالتىنا ۇمتىلىسىن قالىپتاستىرۋ; حالىقتىڭ بارلىق جاس ساناتتارى اراسىندا دەنە شىنىقتىرۋ مەن بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ; بالالارعا ارنالان سپورتتىق ينفراقۇرىلىمعا قول جەتكىزۋ ت.ب. شارالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ, سونداي-اق, دەنە شىنىقتىرۋ جانە كاسىبي سپورتپەن شۇعىلداناتىنداردىڭ سانىن ارتتىرۋ ماقساتىندا, جاسالىپ وتىرعان كەشەندى جوسپاردا بۇقارالىق سپورت بويىنشا زاڭ جوباسىن قولدانىسقا ەنگىزۋ كوزدەلگەن. جەكەلەي ايتار بولساق, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت بويىنشا ساباقتان تىس پاندەر وتكىزگەنى ءۇشىن مۇعالىمدەرگە قوسىمشا اقى تولەۋ; ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلى دەنە تاربيەسى ساباقتارىندا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن مىندەتتى كومپونەنت رەتىندە وقىتۋ; بۇقارانى سپورت نۇسقاۋشىلارمەن قامتاماسىز ەتۋ; وڭىرلەردە دارىگەرلىك دەنە شىنىقتىرۋ ديسپانسەرلەردىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ بولىپ تابىلادى.
اتالعان قۇجات نەگىزىندە, بارلىق جاس ساناتتارىن دەنە شىنىقتىرۋ سپورتىمەن جۇيەلى تۇردە اينالىساتىن بولدىرۋ كوزدەلۋدە. ياعني, جوسپار بويىنشا 2025 جىلعا قاراي بارلىق تۇرعىنداردىڭ كەمىندە 40% نەمەسە 7,5 ملن. ادام بۇقارالىق سپورتپەن شۇعىلدانۋى قاجەت. بۇل كورسەتكىش 2019 جىلى 30,6% نەمەسە 5,7 ملن. ادام قۇراعانىن ەسكەرسەك, جوعارىداعى ءوسىم 1,8 ملن. بىرلىككە كوبەيتىلمەك. قازىرگى تاڭدا بۇل قۇجات پارلامەن ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىندا جاتىر.
– پرەزيدەنت جولداۋىندا ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن رەفورمالاۋ قاجەت ەكەنىن ايتىلدى. بۇل ناۋقان ەلىمىز سپورتتىنا قالاي اسەر ەتۋدە؟
– ارينە, بۇل ناۋقاننان قازاق سپورتى تىس قالمايدى. ورىن العان ەكونوميكالىق جاعدايدا شىعىنداردى قىسقارتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە شىقتى. مەملەكەت باسشىسى بيۋدجەت شىعىندارىن ازايتۋ ماقساتىندا بىرنەشە رەت مەملەكەتتىك اپپارات پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردى قىسقارتۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ايتقانى بەلگىلى.
بۇرىندارى ءبىزدىڭ مينيسترلىك رەسپۋبليكالىق وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىقتارىنىڭ ساقتالىپ قالۋىن, ولاردىڭ قىسقارتۋعا ۇشىراماۋ ماسەلەسىن قوزعاپ, جىل سايىن ۇكىمەتكە بىرنەشە دۇركىن نەگىزدەۋلەر جاسايتىن ەدى. وكىنىشكە وراي, بيىل تەك ءبىزدىڭ عانا ەمەس, بۇكىل الەمنىڭ جوسپارى تۇگەلدەي دەرلىك وزگەردى. كوروناۆيرۋس ىندەتى ءومىرىمىزدىڭ بارلىق سالاسىنا اسەر ەتىپ, جاڭا فورماتتا جۇمىس ىستەۋگە يتەرمەلەدى. ەلىمىزدىڭ دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسى وسى جاڭا وزگەرىستەرگە ساي جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر.
– الدا سپورت سالاسىن قانداي وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا مينيسترلىك رەسپۋبليكالىق وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىن وڭتايلاندىرۋدى قولعا الىنادى. وسىلايشا, بۇگىنگى تاڭدا جۇمىس ىستەپ تۇرعان 9 ورتالىق 3 ورتالىق بولىپ بىرىكتىرىلەدى.
اتاپ ايتقاندا, ءبىرىنشىسى - ششۋچينسك قالاسىنداعى وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعى. بۇل تەڭدەسسىز سپورتتىق نىساندا – شاڭعى-بياتلون تراسساسى, 3000 ورىنعا ارنالعان شاڭعى ستاديونى, شاڭعىمەن سەكىرۋ ترامپليندەرى, دارىگەرلىك ورتالىق, 200 ادامعا شاقتالعان 4 جۇلدىزدى قوناق ءۇي, دايىندىق زالى, بوكس, اۋىر اتلەتيكا, ويىن زالى مەن باسسەينى بار.
ەكىنشىسى – نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعى. ەلوردا دا ەلىمىزدىڭ سپورتتىق الەۋەتى شوعىرلانعان, سونىمەن قاتار بۇل جەردە حالىقارالىق تالاپتارعا ساي كەلەتىن ۆەلوترەك بار. ءدال وسى سپورت نىسانى جانىنان ورتالىق اشۋ جوسپارلانۋدا. ۆەلوترەك كوپفۋنكتسيونالدى سپورتتىق وبەكتى. ونى بوكس الاڭى, دزيۋدو ءتاتاميى, گيمناستيكالىق كىلەم, باسكەتبول نە ۆولەيبول الاڭىنا اينالدىرۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, نۇر-سۇلتان قالاسىندا جەڭىل اتلەتيكا مانەج تۇرعىزىلادى. بۇل نىسان دۇنيەجۇزىلىك جەڭىل اتلەتيكا اسسوتسياتسياسىنىڭ بارلىق تالاپتارىنا ساي بولادى. جۋىق ارادا بۇل وبەكت دە اتالعان ورتالىقتىڭ باسقارۋىنا بەرىلۋى مۇمكىن.
ءۇشىنشىسى – الماتى قالاسىنداعى وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعى. ويتكەنى, بۇل قالا ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى مەگاپوليس. سوندىقتان, وڭتۇستىك استانادا سپورتتىق وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى كوپ وتەدى. ايتا كەتسەك, الماتى وبلىسىندا وليمپيادالىق دايارلاۋ بازاسى سالىنىپ جاتىر, بولاشاقتا ونى وليمپيادالىق دايارلاۋ ورتالىعىنىڭ قاراماعىنا بەرەمىز دەگەن جوسپار بار.
– جوعارىداعى وڭتايلاندىرۋعا ۇشىراعان ورتالىقتاردىڭ ماماندارى جۇمىسسىز قالىپ قويماي ما؟
– ولاي بولمايدى. بىردەن ايتا كەتەيىن, سپورتشىلار مەن جاتتىقتىرۋشىلار وڭتايلاندىرۋعا ۇشىرامايدى. اكىمشىلىك-باسقارۋ پەرسونالى ورتالىقتاندىرۋ جۇيەسى بويىنشا قىسقارتىلادى. وسىلايشا, ورتالىقتاردى بىرىكتىرۋ ارقىلى 125 شتاتتىق بىرلىكتى قىسقارتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
– ۇنەمدەلگەن قاراجات قايدا جۇمسالادى؟
– شامامەن ۇنەمدەۋ قارجىسى جىلدىق ەسەپ بويىنشا 500 ملن. تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ياعني, اكىمشىلىك-باسقارۋ پەرسونالدارىن وڭتايلاندىرۋدان ۇنەمدەلگەن بۇل قاراجات سپورتشىلاردى دايارلاۋعا, سپورتتىق-بۇقارالىق شارالاردىڭ كۇنتىزبەسىن كەڭەيتۋگە, مۇكاممال, جابدىقتار ساتىپ الۋعا, جالپى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى جاقسارتۋعا جۇمسالادى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا ورتالىقتاردى وڭتايلاندىرۋ ارقىلى ۇلتتىق قۇراما كوماندالاردىڭ قۇرامىنا مىقتى سپورتتىق رەزەرۆتى دايىنداپ, بولاشاق وليمپيادا چەمپيوندارىن شىعارا الامىز.
اڭگىمەلەسكەن بەكەن قايرات ۇلى, «ەق»
