قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق كەشەنىندە ءوز ماماندىعىن جاقسى كورەتىن جانە ونى جەتىلدىرۋگە ۇمتىلاتىن كوپتەگەن ايەل جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە باسشىلىق لاۋازىمىندا دا بىرقاتار ەنەرگەتيك-ايەل قىزمەت اتقارادى. ولار وزدەرىنىڭ ءبىلىمى مەن تاجىريبەسى ارقىلى كۇن سايىن قازاقستان تۇرعىندارىنىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولدان كەلگەنىن ايامايدى.
جالپى, قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق سالاسىندا 150 169 ادام جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ ىشىندە ارالاپ قاراۋشىلاردان باستاپ ستانسا باسشىلارىنا دەيىنگى ءارتۇرلى لاۋازىمداردا 47 368 ايەل (نەمەسە 32 %) جۇمىس ىستەيدى.
عازيزا ازىمحانقىزى بارامىسوۆا عىلىمي, وندىرىستىك جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتە ۇلكەن تاجىريبەگە يە. ەكونوميكا, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن ۇيىمداستىرۋ جانە باسقارۋ سالاسىنداعى مامان. مينيسترلىكتە جۇمىس ىستەگەن كەزىندە ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق كەشەنىن رەفورمالاۋ جانە قايتا قۇرىلىمداۋ باعىتتارىن ازىرلەۋگە قاتىستى. ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ كوتەرمە, بولشەك ساۋدا نارىعىنىڭ نارىقتىق تەتىكتەرى بويىنشا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازانى ازىرلەدى, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى قولداۋ جونىندەگى زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋگە تىكەلەي قاتىستى, زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردى, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى, نورماتيۆتىك قۇجاتتاردى ازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىستارعا باسشىلىق ەتتى.
نادەجدا ەۆگەنەۆنا بايجانوۆا دا «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» العاشقى زاڭدى ازىرلەۋگە قاتىستى.
ەنەرگەتيكا سالاسىندا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ ەرەكشە كوزگە تۇسكەن قىزمەتكەرلەرى دە بار. مارياش سالەمگەرەيقىزى جاكۋپوۆا – عىلىم كانديداتى, ورتالىق ازياداعى USAID «بولاشاق ەنەرگياسى» ايماقتىق باعدارلاماسىنىڭ ينجەنەر-ەنەرگەتيگى, ەنەرگەتيكالىق سەكتوردا 50 جىلدىق تاجىريبەسى بار. ەڭبەك جولىن بۇكىلوداقتىق عىلىمي-زەرتتەۋ جانە جوبالاۋ-ىزدەستىرۋ ينستيتۋتىندا, «ەنەرگوسەتپروەكت» قازاق بولىمىندە ينجەنەر بولىپ باستادى. الماتى ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىندا اسسيستەنت, اعا وقىتۋشى, «ەلەكتر جەلىلەرى جانە جۇيەلەرى» كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى قىزمەتتەرىن اتقاردى. ەنەرگەتيكا جانە ساۋدا مينيسترلىگى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جانە قاتتى وتىن دەپارتامەنتىنىڭ ءبولىم باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولدى. سونىمەن قاتار «KEGOC» اق-دا, اقمولا وڭىرلىك ديسپەتچەرلىك ورتالىعىندا ء(اودو) رەجىم ماسەلەلەرى بويىنشا باس ديسپەتچەردىڭ ورىنباسارى, «كورەم» ااق-دا (ەلەكتر ەنەرگياسى مەن قۋاتى نارىعىنىڭ قازاقستاندىق وپەراتورى) كوممەرتسيالىق دەپارتامەنتتىڭ ديرەكتورى بولىپ جۇمىس ىستەدى. Tetra Tech-تەگى جۇمىسى اياسىندا كوپشىلىك الدىندا سويلەۋ مەن پرەزەنتاتسيالار ءۇشىن قاجەتتى داعدىلاردى دامىتۋعا كومەكتەسۋ ماقساتىندا ستۋدەنتتەر مەن جاس ينجەنەرلەردى وسى سالاعا تارتۋدا ۇيىمداستىرىلعان بىرنەشە وقۋ ساپارلارى مەن سەمينارلارعا قاتىستى.
ەلەكتر ەنەرگياسى سالاسىنا ەرەكشە ۇلەس قوسقان ايەلدەردىڭ ءبىرى – جاكەن وقاسقىزى بەردينوۆا. ەنەرگەتيكا سالاسىندا جالپى ەڭبەك ءوتىلى – 38 جىل. 1970 جىلى لەنين اتىنداعى قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىن ينجەنەر-جىلۋەنەرگەتيك ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ, ەڭبەك جولىن جەزقازعان جەو-دا باستادى. ءار جىلدارى تۋربينا تسەحىنىڭ بۋ تۋربينالارىنىڭ ءماشينيسى, ەلەكتر تسەحىنىڭ كەزەكشى ەلەكتر مونتەرى, ستانسا اۋىسىمىنىڭ باستىعى بولىپ جۇمىس ىستەدى. باستاۋىش پارتيا ۇيىمى پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولدى. سونىمەن قاتار ديرەكتوردىڭ الەۋمەتتىك, كادرلىق جانە جالپى ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتىن اتقاردى. 1994 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ جەزقازعان جەو-نى باسقاردى. 4 جىل جەزقازعان جەو ديرەكتورى بولىپ جۇمىس ىستەگەننەن كەيىن, 1998 جىلدان باستاپ توپار قالاسىنىڭ باس تاراتۋ ەنەرگيا ستانساسىن باسقاردى. ەڭبەك جولىن 2008 جىلى قازاقمىس كورپوراتسياسى ەلەكتر ستانسالارى دەپارتامەنتىنىڭ باس ديرەكتورى بولىپ اياقتادى.
جەزقازعان جەو, بالقاش جەو جانە قاراعاندى گرەس-2 قىزمەتىن باسقاردى, وتباسى جانە ايەلدەر ىستەرى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, سونداي-اق اباي سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى بولدى. «سوتسياليستىك جارىستىڭ جەڭىمپازى» (1975-1977 جج.) بەلگىسىمەن جانە «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان. بۇگىندە قۇرمەتتى دەمالىستا.
1962 جىلى ەرماك گرەس-تە 5-توپتىڭ قاراۋشى-ءماشينيسى رەتىندە ليۋدميلا نيكولاەۆنا يۆانوۆا ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىن باستادى. ول ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا 40 جىل بويى ەڭبەك ەتتى. 1976-1978 جىلدارى چەرەپوۆەتس گرەس-كە اۋىستىرىلدى. ەكىباستۇز گرەس-1-دە 1978 جىلدان باستاپ بەسىنشى توپتاعى قاراۋشى-ماشينيست بولىپ جۇمىس ىستەي باستادى. 1992-2002 جىلدارى 7-توپتاعى تۋربينا بويىنشا ەنەرگوبلوكتا ماشينيست بولىپ جۇمىس ىستەدى. ول – ستانسا تاريحىنداعى تۋربيناداعى ەنەرگيا بلوگىنىڭ ءماشينيسى بولعان العاشقى ايەل. 1982-1984 جىلدارى پاۆلودار وبلىستىق كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. 1985 جىلدان 1990 جىلعا دەيىن قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ مۇشەسى بولدى. جاڭا جابدىقتار مەن تەحنولوگيالاردى يگەرۋدە جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ماراپاتتالعان. كاسىپورىن اكىمشىلىگى تاراپىنان جۇمىستاعى ادال ەڭبەگى ءۇشىن بىرنەشە رەت ىنتالاندىرىلدى. سونىمەن قاتار ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ۇجىمىنىڭ ۇسىنۋىمەن «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
2014 جىلدان باستاپ قازاقستاندىق سالالىق ەنەرگەتيكتەر كاسىپتىك وداعىنىڭ «بولات نۇرجانوۆ اتىنداعى ەكىباستۇز گرەس-1» جشس كاسىپوداق ۇيىمى فيليالى كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلانعان تاتيانا الەكساندروۆنا چيگۆينتسەۆا ەلدىڭ ەڭ ءىرى ەلەكتر ستانساسى – «بولات نۇرجانوۆ اتىنداعى ەكىباستۇز گرەس-1-دە» كاسىپوداق قۇرۋدىڭ باستاۋىندا تۇردى جانە زەينەتكەرلىك جاسىنا قاراماستان وسى قىزمەتتى بۇگىنگە دەيىن اتقارىپ كەلەدى.
ەلەكتر ەنەرگياسىن كوممەرتسيالىق ەسەپكە الۋدىڭ اۆتوماتتى جۇيەسىن (ەكەاج) ىسكە اسىرۋ بويىنشا ماڭىزدى جانە جاۋاپتى جوبانى ەنگىزۋگە 1983 جىلى وسكەمەن جەو-دا ەلەكتر تسەحىندا ينجەنەر بولىپ ەڭبەك جولىن باستاعان زەينەگۇل رامازانقىزى سانسىزباەۆا قاتىستى.
ول ەسىمىن ۇلكەن ارىپپەن جازۋعا بولاتىن مامان! وسكەمەن جەو جشس-دا جالپى ۇزدىكسىز جۇمىس ءوتىلى 37 جىل, ونىڭ ىشىندە رەلەلىك قورعاۋ جانە اۆتوماتيكا قىزمەتىنىڭ ەلەكتر-تەحنيكالىق زەرتحاناسىندا (رزا) 23 جىل جۇمىس ىستەيدى. ستانسا جەلىلەرىن قازىرگى زاماناۋي باعىتتالعان جوعارى جيىلىكتى قورعاۋدى ەنگىزۋگە, رەتتەۋگە, قىزمەت كورسەتۋگە قاتىسىپ, ستانسا جابدىقتارىنىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپالىن تيگىزدى.
زەينەتكەرلىك جاسىنا قاراماستان الەۆتينا الەكساندروۆنا كورياگينا ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ەڭبەك قىزمەتىن جالعاستىرۋدا. جاستاردىڭ تالىمگەرى. ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جالپى ەڭبەك ءوتىلى – 42 جىل. 1977 جىلى ۆ.ي.لەنين اتىنداعى يۆانوۆو ەنەرگەتيكالىق ينستيتۋتىن «ەلەكتر ستانسالارى» ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ, ەڭبەك جولىن ەلەكترمونتاجشى بولىپ باستادى. ءار جىلدارى جوسپارلاۋ ءبولىمىنىڭ ماستەرى, ينجەنەرى, سمەتا-كەلىسىم ءبولىمىنىڭ اعا ينجەنەرى, وندىرىستىك-تەحنيكالىق ءبولىمنىڭ ينجەنەرى بولىپ جۇمىس ىستەدى. بىرنەشە جىل بويى وندىرىستىك تەحنيكالىق ءبولىمنىڭ باستىعى قىزمەتىن اتقاردى. 2019 جىلى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنۋىمەن «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
ەنەرگەتيكا سالاسىندا 31 جىل جۇمىس ىستەگەن تاتيانا لەونيدوۆنا كريۋكوۆا جىلۋ اۆتوماتيكاسى جانە ولشەۋ تسەحىنىڭ جۇمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. 1989 جىلى پاۆلودار يندۋستريالىق ينستيتۋتىن «ەلەكتر ستانسالارى» ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ, ەڭبەك جولىن قاراعاندى جەو-دا قازاندىق-تۋربينالىق جانە وتىن بەرۋ تسەحتارىندا ەلەكتر ستانساسىنىڭ اۆتوماتيكاسى مەن ولشەۋ قۇرالدارىن جوندەۋ جانە قىزمەت كورسەتۋ جونىندەگى ەلەكتر سلەسارى بولىپ باستادى. 1990 جىلى ماستەر, 1992 جىلى جىلۋ اۆتوماتيكاسى جانە ولشەۋ تسەحى باستىعىنىڭ پايدالانۋ جونىندەگى ورىنباسارى بولىپ جۇمىس ىستەدى. ەڭبەكقورلىق, تەحنيكالىق ساۋاتتىلىق, تاماشا ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتتەرى ارقىلى 2004 جىلى جىلۋ اۆتوماتيكاسى جانە ولشەۋ تسەحىنىڭ باستىعى لاۋازىمىنا تاعايىندالدى. ءوزىنىڭ ەڭبەك جولى كەزەڭدەرىندە وتە جاقسى ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتتەرىن كورسەتە ءبىلدى. 2019 جىلى «قۇرمەتتى ەنەرگەتيك» اتاعىن الدى.
ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى جۇمىس ىستەگەن نەمەسە جۇمىس ىستەيتىن قازاقستان ايەل-ەنەرگەتيكتەرىنىڭ ەڭبەگىن شەكسىز اتاپ وتۋگە بولادى.
قايرات راحىموۆ,
ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى
