رۋحانيات • 29 تامىز، 2020

" ۇلى دالا تاريحى جانە مادەنيەتى" حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى ءوتتى

1078 رەت كورسەتىلدى

" ۇلى دالا تاريحى جانە مادەنيەتى"  حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى ءوتتى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz

قازاقستاننىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ورتالىقتارى 2018-2020 جىلداردا ۇلتتىق تاريحتى تۇتاستاي كورۋدى قالىپتاستىرۋ، تاريحي جادىنى، ساباقتاستىلىقتى ساقتاۋ جانە ۇقساستىلىقتى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا " ۇلى دالا تاريحى جانە مادەنيەتى"  پانارالىق عىلىمي باعدارلاماسىن جاساعان بولاتىن. تاريح پەن مادەنيەتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە قاتىستى جاڭا تەوريالىق-مەتودولوگيالىق تاسىلدەر مەن تۇجىرىمدارعا قاتىستى ءۇش جىلعى زەرتتەۋلەر ناتيجەسىن عالىمدار ونلاين رەجىمدە وتكەن كونفەرەنتسيا بارىسىندا ورتاعا سالدى.

كونفەرەنتسيادا ۇلى دالانىڭ ەتنوگەنەزى جانە ەتنيكالىق تاريحى;

قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ تاريحى;

قازاقستان تاريحىنداعى ۇقساستىلىق پەن جاڭعىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلانىپ، عالىمدار ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.

"رۋحاني جاڭعىرۋ" باعدارلاماسى اياسىندا جانە پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ "بولاشاققا كوزقاراس: قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ" اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى مەن 2018-2020 جج. ارنالعان قر بعم باعدارلامالىق-ماقساتتى قارجىلاندىرۋى كونتەكسىندە توعىز عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن ورتالىعى: قر بعم عك ر.ب.سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى شىعىستانۋ ينستيتۋتى جانىنداعى تاريحي ماتەريالداردى زەرتتەۋ بويىنشا رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق ورتالىعى;

قر بعم عك ش.ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى;

قر بعم عك ءا. مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتى;

جالپى گەنەتيكا جانە تسيتولوگيا ينستيتۋتى جانىنداعى پوپۋلياتسيالىق گەنەتيكا زەرتحاناسى;

ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جانىنداعى حالىقارالىق "گەوارحەولوگيا" عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسى;

ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جانىنداعى "دۇنيەجۇزى تاريحىن زەرتتەۋ"  رەسپۋبليكالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى;

ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جانىنداعى "ورتالىق ازيانىڭ ءداستۇرلى وركەنيەتتەرىن زەرتتەۋ" رەسپۋبليكالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى;

اباي اتىنداعى قازۇپۋ جانىنداعى "ايتىلعان تاريح" عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى;

م.و.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى رمك جانىنداعى رەسپۋبليكالىق فيزيكالىق انتروپولوگيا زەرتحاناسى " ۇلى دالا تاريحى جانە مادەنيەتى" پانارالىق عىلىمي باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدا.

باعدارلاما العاش رەت پانارالىق دارەجەدە جۇزەگە اسۋدا جانە ەلباسىنىڭ قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ تۋرالى يدەياسىن جۇزەگە اسىراتىن قوعامدىق-گۋمانيتارلىق سالاداعى ناقتى ناتيجە بولىپ تابىلادى.

" ۇلى دالا تاريحى جانە مادەنيەتى" باعدارلاماسى نەگىزگى ءتورت باعىتتا ورىندالۋدا: ەتنوگەنەز جانە ەتنيكالىق تاريح;

قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ تاريحى;

قازاقستان تاريحىنداعى ۇقساستىلىق پەن جاڭعىرۋ;

ۇدايى ارەكەتتەگى ونلاين-پلاتفورما جاساۋ.

باعدارلاما ناتيجەلەرى ءبىلىم، عىلىم جانە مادەنيەت سالالارىندا مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋ، سايكەس مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ پراكتيكالىق سۇراتۋلارىن ورىنداۋ بويىنشا ۇزاق مەرزىمدى ۇسىنىمداردى قالىپتاستىرۋعا جاردەمدەسەتىن قازاقستانداعى ءبىلىمدى دامىتۋعا ەندىرۋ ءۇشىن قولدانىلۋى مۇمكىن. اتاپ ايتقاندا، جاڭادان ايقىندالعان تاريحي ارحيۆ ماتەريالدارى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر، وقۋلىقتار مەن وقۋ قۇرالدارىنا ارنالعان باعدارلامالاردى قۇراستىرۋ كەزىندە پايدالانىلادى.

ۇلتتىق تاريحتى تاريحي جاد، ساباقتاستىلىق، قازاقستان حالقىنىڭ ۇقساستىلىعىن قالىپتاستىرۋ تۇرىندەگى زەرتتەۋلەر قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ تاريحىن قالپىنا كەلتىرىپ، ۇلى دالانىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن تۇتاستاي كورۋدى قالىپتاستىرۋعا سەبەپشى بولادى. تۇتاستىلىق پەن جۇيەلىلىك بارىنشا تولىق بەلگىلەنەدى، ويتكەنى، ءبىزدىڭ تاريح – كونەتۇركى مەملەكەتتەرى مەن قازىرگى قازاقستان تاريحى – ءبىر تىزبەكتىڭ بۋىندارى ەكەندىگىن بىلدىرەدى. دەمەك، ەڭ كونە مەملەكەتتەر تاريحىنىڭ قازىرگى تاريح ءتارىزدى ماڭىزى بار.

دۇنيەجۇزىلىك جۇيەدەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءرولى مەن الاتىن ورنىن زەردەلەۋدىڭ كەشەندى سيپاتى مەن پانارالىق ءتاسىلىنىڭ شىعىس پەن باتىس وركەنيەتتەرىن زەرتتەۋدە وراسان زور ماڭىزى بار. جوبانى ورىنداۋشىلار مەملەكەتتىلىك، كوشپەلىلەرتانۋ، حالىقارالىق قاتىناستاردى زەردەلەۋدە تۇبەگەيلى جاڭا تاسىلدەرىن ازىرلەپ، تاريحي پروتسەستەرگە قايتا ويلاپ قاراۋدا.

زەرتتەۋلەردىڭ تۇپكى ناتيجەسى ىرگەلى جيناقتاۋشى ەڭبەكتەر مەن مونوگرافيالار، مەملەكەت باسشىسىنا بايانداما تۇرىندەگى ناتيجەلىك كەشەندى ەسەپ، شەتەل جانە قازاقستاندىق عىلىمي جۋرنالدارداعى جاريالانىم تۇرىندە ۇسىنىلادى.

2019 جىلى ر.ب.سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى شىعىستانۋ ينستيتۋتى جانىنداعى تاريحي ماتەريالداردى زەرتتەۋ بويىنشا رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق ورتالىعى مەن الماتى قالاسى اكىمدىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ، شەتەل ساراپشىلارى قاتىسقان، "ۇلتتىق تاريحتىڭ كەڭىستىگى مەن ۋاقىتى" اتتى عىلىمي سەمينار وتكىزدى. سەمينار جۇمىسىنا " ۇلى دالا تاريحى مەن مادەنيەتى"  باعدارلاماسىن ورىنداۋشىلارى، قر اكادەميالىق جانە ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ وكىلدەرى، شەتەل ساراپشىلارى (پروف. اننا-ماري ۆيلەمەنو، د-ر تاتيانا سيربۋ، لۋۆەن ۋنيۆەرسيتەتى، بەلگيا) قاتىستى.

2019 جىلى ورتالىق ازيانى زەردەلەيتىن ەۋروپالىق قوعامداستىقتىڭ (ESCAS) 16th Biennial Conference "The Globality of Central Asia" حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىندا عىلىمي باعدارلاما ۇسىنىلىپ، وندا جاڭا عىلىمي باعدارلاماسىن ۇسىناتىن "جاھاندىق تاريح كونتەكسىندەگى ۇلى دالا" اتتى ارنايى پانەلىن وتكىزدى.

وتكەن جىلى باعدارلاما اياسىندا بەلگيا، جاپونيا، رەسەي ساراپشىلارى شىعىس قازاقستان مەن پاۆلودار وبلىستارىنا حالىقارالىق عىلىمي ەكسپەديتسياسىنا قاتىستى. ەكسپەديتسيا بارىسىندا، عالىمدار اقباۋىر جانە بەرەل قورعاندارى مەگاليتتىك كەشەنى (شىعىس قازاقستان وبلىسى) اۋماعىندا، اقكەلىن تاريحي-مەموريالدىق كەشەنى جانە م.ج. كوپەەۆتىڭ كەسەنەسىندە (پاۆلودار وبلىسى) تۇزدىك جۇمىستار جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە، ساراپشىلار تاريحي ەسكەرتكىشتەردى يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مۇراسى تىزىمىنە ەنگىزۋ ۇسىنىسىن جاساعان دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكىزىلدى. بۇل ءىس-شارالار قازاقستاندىق عىلىمنىڭ ءيميدجى مەن ونىڭ باسەكەگە جارامدىلىعىن ارتتىرۋعا سەبەپشى بولادى.

" ۇلى دالا تاريحى جانە مادەنيەتى" اتتى قورىتىندى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيانىڭ جۇمىسىنا شەتەلدىك جانە قازاقستاندىق عالىمدار قاتىستى. رەسەي، ۋكراينا، قىرعىزستان، وزبەكستان، تاجىكستان، تۇركيا، سيريا، ءۇندىستان، قىتاي، جاپونيا، يزرايل، گەرمانيا، فرانتسيا، ۇلىبريتانيا مەن اقش-تىڭ 80-نەن استام عالىمى ونلاين-بايانداما جاسادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

تاريحي فينال

سپورت • كەشە

كەزەكتى بەلەس

پىكىر • كەشە

اسكەري توپوگراف

قوعام • كەشە

كەدەرگى فيلوسوفياسى

رۋحانيات • كەشە

ءبىزدىڭ ليۋي-كو

ونەر • كەشە

رۋح

سپورت • كەشە

تاۋ شاڭعىسىن قالايتىندار كوپ

قىسقى سپورت • كەشە

فينالدا جولى بولمادى

تەننيس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار