جولداۋ جۇكتەگەن مىندەتتەر قالاي جۇزەگە استى؟

شوب-تى قولداۋ ءبىرىنشى ورىندا

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعانداي, ءتيىمدى شاعىن جانە ورتا بيزنەس – قالا مەن اۋىلدى دامىتۋدىڭ بەرىك نەگىزى. شاعىن, اسىرەسە ميكروبيزنەس ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي ومىرىندە ماڭىزدى ءرول اتقا­رادى. سونىمەن قاتار سالىق بازاسىن قۇراپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى نىعايتادى. سول سەبەپتى پرەزيدەنت:

– ءبىز شاعىن كاسىپكەرلىكتى بۇكىل قوعام بولىپ قولداۋىمىز كەرەك. ...ۇكىمەتكە ميكرو جانە شاعىن بيزنەس سالاسىنداعى كوم­پانيالاردى تابىسقا سالىناتىن سالىقتان ءۇش جىلعا بوساتۋ ءۇشىن زاڭنا­مالىق بازا ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. زاڭ­ناماعا ەنگىزىلەتىن ءتيىستى تۇزەتۋلەر 2020 جىلدان باستاپ كۇشىنە ەنۋى كەرەك, – دەگەن بولاتىن.

بۇگىن ەلىمىزدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جالپى سانى 1,6 ملن-نان اسادى. ۇكىمەت 2050 جىلعا قاراي ەكونو­ميكاداعى شوب-تىڭ ۇلەسىن 50%-عا دەيىن ارتتىرۋ تۋرالى ستراتەگيالىق مىندەتتى العا قويىپ وتىر.

ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ەكونوميكاداعى شوب-تىڭ ۇلەسى بىرتىندەپ جوعارىلاپ كەلەدى. 2019 جىلى ول 29,5 %-دى قۇرادى. 2020 جىلعا مەجەلەنگەن مىندەت ءىجو-دەگى ۇلەس­تى 30%-عا دەيىن كوتەرۋ. 2025 جىلعا قا­راي 35%-عا دەيىن, ال 2050 جىلعا قاراي 50%-عا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن. بۇل دا­مىعان ەلدەردىڭ دەڭگەيىنە سايكەس كەلەدى.

ءبىر جىل ىشىندە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن كەلەسىدەي شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. بىرىنشىدەن, بيزنەس ورتانى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا 100-گە جۋىق تۇزەتۋدى كوزدەيتىن زاڭنا­مالىق باستامالاردىڭ 7 توپتاماسى قابىل­داندى. سونىڭ ناتيجەسىندە بيىل قازاقستان الەمنىڭ 190 ەلىنىڭ ىشىندە بيزنەس احۋال بويىنشا ەڭ قولايلى توپ-25 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلدى.

ەكىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ميكرو جانە شاعىن بيزنەس ءۇشىن سالىق تولەۋگە جانە ولارعا تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە موراتوري ەنگى­زىلدى. جالپى 1,2 ملن ميكرو جانە شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى ءۇش جىلدا سالىق بويىنشا 382 ملرد تەڭگەنى ۇنەمدەيدى.

سونداي-اق موراتوري ناتيجەسىندە 3 جىلدىڭ ىشىندە 100 مىڭعا جۋىق تەك­سەرىس وتكىزىلمەيدى. بۇل اكىمشىلىك جۇكتە­مەنى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە بيز­نەستى جۇرگىزۋ تۇراقتىلىعىنا جاردەم­دەسەدى.

ۇشىنشىدەن, تاعى دا پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا ادىلدىك پرەزۋمپتسياسى قاعيداتىن ەنگىزۋ بويىنشا نورمالار ۇسىنىلادى. بارلىق رەتتەلمەگەن داۋلى ماسەلەلەر بيزنەستىڭ پايداسىنا قاراي شەشىلەدى.

بيزنەس-قاۋىمداستىق الدىندا باقى­لاۋ-قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ بىرىڭعاي ەسەپ بەرۋ كۇنى ەنگىزىلەدى. مۇنداي ەسەپ جىل سايىن جۇرگىزىلەدى.

ۇكىمەتتىڭ بولجامى بويىنشا, جا­سالعان مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى, زاڭنامانى جانە رەتتەۋشىلىك ورتانى جاقسارتۋ الداعى 5 جىلدا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەدى.

2025 جىلعا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەستە جۇمىس ىستەيتىندەر سانى 4 ملن ادامعا دەيىن جەتەدى. شوب-تىڭ ءونىم شىعارۋ كولەمى 35 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى 35%-عا دەيىن ارتادى. بيزنەس جۇرگىزۋ شارتتارىن جاقسارتۋ قازاقستاننىڭ Doing Business رەيتينگىندە 20-ورىنعا يە بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى ناۋرىز ايىندا ەنگىزىلگەن توتەنشە جاعدايعا, سونداي-اق كارانتين رەجىمىنە بايلانىستى كاسىپكەرلەر مەن حالىقتى قولداۋ اياسىندا نەسيە تولەمدەرىن ۋاقىتشا توقتاتا تۇرۋ بويىنشا شارالار قابىلدادى. كاسىپكەرلەردىڭ نەسيەلەرى بويىنشا تولەمدەردى 90 كۇنگە – 16 ناۋ­رىزدان 15 ماۋسىمعا دەيىن كەيىنگە قالدىرۋ ءتارتىبىن قابىلدادى. وسى كەزەڭدە بانكتىك قارىزدارى بار 12 مىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى جالپى سوماسى 164,8 ملرد تەڭ­گەگە نەسيە تولەمدەرىن كەيىنگە قال­دىر­دى (بارلىق قارىز الۋشىلاردىڭ 42%-ى).

كارانتين شىلدە ايىندا جالعاسۋىنا بايلانىستى كاسىپكەرلەردى قولداۋدىڭ قوسىمشا شارالارى قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, قىزمەتى ۋاقىتشا توقتاتىلعان كاسىپكەرلەر ءۇشىن تولەمدەردى كەيىنگە قالدىرۋ ءوتىنىمىن قاراۋ مەن ماقۇلداۋدىڭ نەعۇرلىم جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىبى ەنگىزىلدى. 10 تامىزداعى جاعداي بويىنشا بانكتەر 6 236 جۋىق ءوتىنىشتى ماقۇلدادى, ونىڭ ىشىندە 1 542-ءسى قايتا قارجىلاندىرىلدى جانە 4 694-كە جۋىق كاسىپكەردىڭ تولەمدەرى 1 قازانعا دەيىن كەيىنگە قالدىرىلدى.

«قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسىنىڭ بيۋدجەتى 1 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. اتالعان باعدارلاما اياسىندا جىلدىق 6% مولشەرلەمە بو­يىنشا نەسيەلەر بەرىلەدى. سونىمەن قاتار كاسىپكەرلەرگە وتە ىڭعايلى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى.

ونەركاسىپ وندىرىسىندە ورلەۋ بار

2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان ەكونوميكاسى جاھاندىق سيپاتتاعى قيىندىقتارعا قاراماستان ءبىرشاما ىلگەرىلەۋگە قول جەتكىزدى. قاجەتتى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەردى جۇزەگە اسىرساق, 2025 جىلعا قاراي ءىجو-ءنىڭ جىل سايىنعى تۇراقتى ءوسىمىن 5 پايىزعا جەتكىزۋگە, ءتىپتى ودان ءارى جوعارىلاتۋعا بولادى دەگەن بولجام جاسالدى. وسى مەجەنى باعىندىرۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى شيكىزاتقا بايلانعان مەنتاليتەتتەن باس تارتىپ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ تۋرالى تاپسىرما جۇكتەدى.

پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي وڭدەۋ ونەركاسىبىنە باسىمدىق بەرۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ۇكىمەتتىڭ باسىم مىندەتتەرى رەتىندە بەلگىلەنگەن بولاتىن. بيىلعى قاڭتار-شىلدە ايلارىنداعى دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتەر بولساق, ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 1,3 پايىزعا ءوستى. ارينە, بۇل بىلتىر مەجەلەنگەن كورسەتكىشتەن تومەن ەكەنى تۇسىنىكتى. الايدا الەمدىك سيپات العان ەكونوميكالىق كەرى احۋالدار, اتاپ ايتقاندا كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ۇكىمەتتىڭ بىرقاتار جوسپارىنا وزگەرتۋ ەنگىزدى دەۋگە بولادى.

پاندەمياعا قاراماستان, 12 وڭىردە ءوسىمنىڭ وڭ ديناميكاسى ساقتالدى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءتۇستى مەتاللۋرگيا, فارماتسەۆتيكا, جەڭىل ونەركاسىپ, ماشينا جاساۋ, حيميا جانە باسقا دا سالالار ەسەبىنەن 3,8 پايىزعا جەتتى. حيميا ونەركاسىبىندە ءوندىرىس كولەمى 3,6 پايىزعا ارتتى. ماشينا جاساۋ سالاسى جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزىپ, ءوندىرىس كولەمى 13,9 پايىزعا ۇلعايدى. اۆتوكولىك قۇرالدارى, ترەيلەر, جارتىلاي تىركەمە, ەلەكتر جابدىقتارىن جاساۋ العا باستى. فارماتسەۆتيكادا ءوندىرىس 23,2 پايىزعا ارتتى. اتاپ ايتقاندا, دارىلىك زاتتار, قورعانىس جيىنتىقتارى, مەديتسينالىق قولعاپ, مەديتسينالىق بەتپەردە سىندى ۋاقىت تالابىنا ساي سۇرانىس ارتقان تاۋارلاردى ءوندىرۋ ءبىرشاما جولعا قويىلدى.

جەڭىل ونەركاسىپتەگى ءوسىم كولەمى – 7,3 پايىز. بۇل نەگىزىنەن توقىما بۇيىمدار مەن بىلعارى ونىمدەردىڭ ۇلەسىنەن قول جەتكىزىلگەن كورسەتكىش. كولىك, ترانزيتتىك تاسىمال, قۇرىلىس سالاسىندا دا وڭ كورسەتكىشتەر تىركەلدى.

 «اشىق اسپان» رەجىمى ىسكە قوسىلدى

جولداۋدا ق.توقاەۆ: «ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىك پەن كيىم-كەشەكتەن باستاپ, ءتۇرلى قىزمەتتەرگە دەيىن باعانىڭ جوعارى ەكەنى جاسىرىن ەمەس. مىسالى, سۇرانىسى جوعارى باعدارلار بويىنشا نەگىزگى اۋە تاسىمالداۋشى بەلگىلەيتىن بيلەتتەردىڭ قۇنى نەگە سونشا قىمبات؟! ونىڭ باعاسى ەۋروپاعا قاراعاندا 30 پايىزعا ارتىق. ءبىزدىڭ اۋەجايدا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر قۇنىنىڭ سالىستىرمالى تۇردە جوعارى بولۋىن قالاي تۇسىندىرۋگە بولادى؟» دەي كەلىپ, سونىڭ سالدارىنان قازاقستان اۆياتسياسى حالىقارالىق باسەكەگە قابى­لەتتىلىگىنەن ايرىلىپ, ترانزيتتىك الەۋەتى تومەندەپ كەتكەنىن تىلگە تيەك ەتكەن-ءدى.

بىلتىر كۇزدىڭ باسىندا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى بيلەت باعاسىن ارزانداتۋ شارالارى قابىلداناتىنى تۋرالى حابارلادى, ال 1 قاراشادان باستاپ ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى دەگەن 11 اۋەجايدا «اشىق اسپان» رەجىمى ىسكە قوسىلدى. نۇر-سۇلتان, الماتى, شىم­كەنت, اقتاۋ, قاراعاندى, وسكەمەن, پاۆلو­دار, كوكشەتاۋ, تاراز, پەتروپاۆل, سەمەي قالالارىنىڭ اۋەجايلارىندا رەيستەردىڭ سانىن شەكتەۋ الىنىپ تاس­تالدى.

قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلار ۇشپايتىن باعىتتار بويىنشا شەتەلدىك كومپانيالارعا V دارەجەلى «اسپان ەركىن­دىگىن» ۇسىنۋ قاراستىرىلعان «اشىق اسپان» رەجىمى ەنگىزىلدى. شەتەلدىك اۋە كومپا­نيالارىنىڭ قازاقستانداعى ءىرى قالا­لارعا جاسايتىن مارشرۋتتارىن كەڭەي­تە تۇسەتىن رەجىم 3 جىل مەرزىمدى قامتي­دى. ودان كەيىن دە ۇزارتۋ مۇمكىندىگى قاراس­تى­رىلعان. سونىڭ ناتيجەسىندە ۇشۋ با­عىتتارى مەن ونى جۇزەگە اسىراتىن كوم­پانيالاردىڭ قاتارى كوبەيىپ, وتاندىق اۋە تاسىمالى نارىعىندا باسەكەلەستىك كۇشەيىپ, بيلەت باعاسى دا ارزانداۋعا ءتيىس.

يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا وماننىڭ اۆياتسيالىق بيلىگىمەن كەلىسسوزدەر جۇر­گىزۋىنىڭ ناتيجەسىندە Salam Air اۆيا­كوم­پانياسى ماسكاتتان الماتىعا دەيىن اۋە ءدالىزىن اشۋدى جوسپارلاۋدا. قازاق­ستاندىق Air Astana بولسا, بيىلدان باس­تاپ جيدداعا اپتاسىنا 3 رەت قاتىناي باس­تاماق. SCAT اۆياكومپانياسى 30 قارا­شادان باستاپ جيددا مەن ماديناعا اپتاسىنا ەكى رەيس ورىندايدى.

ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتى ازياداعى ءىرى لوۋكوستەر سانالاتىن مالايزيانىڭ Air Asia كومپانياسىمەن, دۇنيە جۇزىن­دەگى ەڭ ءىرى اۋە كومپانيالارىنىڭ ءبىرى, سين­گاپۋرلىق Singapore Airlines-پەن, رەسەيدىڭ «ۋرالسكيە اۆياليني» كومپانياسىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. پولشانىڭ LOT كومپانياسىمەن كەلىسىم جاسالىپ, ول بيىلدان باستاپ ۆارشاۆادان نۇر-سۇلتانعا جاسالاتىن رەيس سانىن اپتاسىنا 7 مارتەگە دەيىن ارتتىراتىن بولدى. وعان قوسا LOT 2021 جىلدان باس­تاپ الماتى باعىتىندا رەيس اشادى. قازاقستاندىق بيۋدجەتتىك تاسىمالداۋشى Fly Arystan ەلوردادان ماسكەۋگە كۇن سايىن رەيس ورىندايتىنىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. ارينە, كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى ەرتە كوكتەمنەن بەرى حالىقارالىق اۋە رەيستەرىنە تۇگەلگە جۋىق شەكتەۋلەر قويىلدى. شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالعاننان كەيىن بۇل اۋە قاتىناستارىنىڭ بارلىعى قايتا جاندانادى دەپ كۇتىلۋدە.

«اشىق اسپان» رەجىمى ەلىمىزدىڭ اۋە تاسىمالى نارىعىنا جاڭا شەتەلدىك تاسى­مالداۋشىلاردى تارتۋعا, ءسويتىپ بۇل نارىقتا باسەكەلەستىك ورناتۋعا ىق­پال ەتۋگە ءتيىس. جاڭا حالىقارالىق مار­شرۋت­تار اشىلىپ, اۆيابيلەتتەردىڭ قۇنى تومەندەپ, اۋە كولىگىنىڭ حالىققا قولجە­تىم­دىلىگىن ارتتىرادى, سونىمەن قاتار ءتۋ­ريزم­نىڭ دامۋىنا وڭ ىقپال ەتەدى. شە­تەل­دىك كومپانيالاردىڭ قازاقستان اۋەجاي­لارى ارقىلى باسقا ەلدەرگە ۇشۋى ەلىمىز­دىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن نىعايتادى دەپ كۇتىلۋدە.

اوك الەۋەتى ارتتى

پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعانداي, «اۋىل شارۋاشىلىعى – ءبىزدىڭ نەگىزگى رەسۋرسىمىز, بىراق ونىڭ الەۋەتى تولىق پايدالانىلماي وتىر. ەل ىشىندە عانا ەمەس, شەتەلدە دە سۇرانىسقا يە ورگانيكالىق جانە ەكولوگيالىق تازا ءونىم ءوندىرۋ ءۇشىن زور مۇمكىندىكتەر بار. ءبىز سۋارمالى جەر كولەمىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 2030 جىلعا قاراي 3 ملن گەكتارعا دەيىن ۇلعايتۋىمىز كەرەك. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ كولەمىن 4,5 ەسە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى».

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, مەملەكەت باس­شىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. قازىرگى تاڭدا سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمى 1 ملن 546 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 210,4 مىڭ گەكتار جەر جاڭبىرلاتىپ جانە تامشىلاتىپ سۋارۋ سياقتى ىلعال ۇنەمدەگىش تەحنولوگيالارمەن قامتىلعان, بۇل ونىمدىلىكتى بىرنەشە ەسە ارتتىرادى.

زاماناۋي سۋارۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋدى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنە ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ مەن سۋارۋ جۇيەلەرىن ساتىپ الۋعا جۇمساعان شىعىندارىنىڭ 50%-ى وتەلەدى. بۇدان باسقا, سىياقى مولشەرلەمەسى 10%-عا تومەندەتىلەدى.

اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ­داعى ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى – اۋىل شارۋا­شىلىعى شيكىزاتىن وڭدەۋ ۇلەسىن ارتتىرۋ جانە قوسىلعان قۇنى بارىنشا جوعارى ءونىم ءوندىرۋ, بۇل تۋرالى پرە­زيدەنتتىڭ وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتىن 2022 جىلعا قاراي 2,5 ەسە ۇلعايتۋ جونىن­دەگى تاپسىرماسى بار.

قازاگرو حولدينگى بىلتىر جالپى سوما­سى 230,8 ملرد تەڭگەگە وسىمدىك شا­رۋا­­شىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ, جىلىجاي, كوكونىس جانە استىق ساقتاۋ ورىن­­دارىن سالۋ, قارقىندى باقتار وتىرعى­زۋ سەكىلدى باعىتتار بويىنشا جاڭا وسىم­دىك شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىن ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ جوبالارىن قارجى­لان­دىردى. مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن جە­تىلدىرۋ شەڭبەرىندە وسىمدىك شارۋاشى­لى­عىنداعى بارلىق سۋبسيديالار سۋبسيديا­لاۋدىڭ بىرىڭعاي قاعيدالارىنا بىرىكتى­رىلدى. وسىمدىك قورعاۋ قۇرالدارىن سۋبسيديا­لاۋ كەڭەيتىلدى. ەنگىزىلگەن باس­تى جاڭا­لىقتاردىڭ ءبىرى – سۋبسيديالاردى كۇنتىز­بەلىك جىل شەڭبەرىندە ەمەس, تۇقىم, تى­ڭايتقىش, پەستيتسيد ساتىپ العان كۇننەن باستاپ 12 اي ىشىندە الۋعا بولاتىندىعى.

كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىس­تى قازىرگى جاعداي ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولعانىن كورسەتتى. قازىر كوپتەگەن ەل ىشكى نارىقتى تولىقتىرۋ مەن يمپورتتى الماستىرۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ ستراتەگياسىن قايتا قاراستىرۋدا. سۇرانىستىڭ ارتقانىن ەسكەرە وتىرىپ, بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى الاڭى 237,7 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىلىپ, 22,5 ملن گەك­تارعا جەتتى.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, تۇقىمداردى, پەستيتسيدتەر مەن تىڭايتقىشتاردى سۋبسيديالاۋعا 11,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە قوسىمشا قارا­جات ءبولىندى. يمپورت الماستىرۋ شەڭ­بەرىندە باق وتىرعىزۋ جونىندەگى ينۆەستي­تسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, سونداي-اق جابىق توپىراق الاڭدارىن كەڭەيتۋ جال­عاستىرىلادى.

سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمى 60 مىڭ گەكتارعا ۇلعايماق. بۇعان قازىرگى زامان­عى سۋارۋ جۇيەلەرىن ساتىپ الۋعا ارنال­عان ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ نور­ماتيۆتەرىن 1 گەكتارعا 500 مىڭ تەڭگەدەن 800 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ شارالارى ىقپال ەپەك.

بيىل مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى: تىرىدەي سالماقتاعى ەت بو­يىنشا 1,9 ملن توننادان 2,1 ملن تونناعا دەيىن (7%); ءسۇت بويىنشا 5,8 ملن توننادان 5,9 ملن تونناعا دەيىن (2%); جۇمىرتقا بويىنشا 5,5 ملرد دانادان 5,6 ملرد داناعا دەيىن (1,6%) ۇلعاياتىن بولادى. جىل سوڭىنا دەيىن 88 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن 8 قۇس فابريكاسى ىسكە قوسىلادى, بۇل يمپورت ۇلەسىن 44%-دان 39%-عا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

114 مىڭ توننا شيكى ءسۇت وندىرەتىن 25 ونەركاسىپتىك جانە 30 وتباسىلىق تاۋارلىق ءسۇت فەرماسىن سالۋ جوسپارلانعان. ءىرى قارا مال جانە ۇساق مال ساتىپ الۋعا شاعىن فەرمەرلىك قوجالىقتار قۇرۋ مەن دامىتۋدى قارجىلاندىرۋ باستالىپ كەتتى, ياعني ەت كلاستەرى ءۇشىن شيكىزات بازاسى دامىتىلادى.

بيىل وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى مىندەتتى زاڭنامالىق ساقتاندىرۋدىڭ كۇشى جويىلىپ, ورنىنا اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى ەرىكتى ساقتاندىرۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلعانىن ايتا كەتەيىك. ماۋسىمدا ءتيىستى مينيسترلىك ەرىكتى ساقتاندىرۋ بو­يىنشا بارلىق زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەردى قابىلدادى. وپەراتور رەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى ساقتاندىرۋ ونىمدەرىن ىسكە قوستى, سول ارقىلى ساقتاندىرۋ سىياقىسىنىڭ 50%-ىن سۋبسيديالاۋ كوزدەلگەن.

ساراپشى ءسوزى

 جاقسىبەك قۇلەكەەۆ,

مەملەكەت قايراتكەرى:

– سوڭعى ءبىر جىل ىشىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جولداۋىندا ايتىلعان ماسەلەلەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە قوعامدىق باقىلاۋ مەن ازاماتتىق ەركىندىكتى كۇشەيتۋگە, «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا بيلىكتىڭ ەسەپ­تىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, قىلمىستىق زاڭنامانى ىزگىلەن­دىرۋگە, پارلامەنتتە وپپوزيتسيانىڭ مىندەتتى تۇردە بولۋىن زاڭ­داستىرۋعا باعىتتالعان كوپتەگەن جۇمىس اتقارىلدى. بۇل قازاقستان قوعامىن ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋعا باعدار العانىمىزدىڭ جارقىن كورىنىسى. وسىلايشا, بىلتىر­عى جولداۋدا ايتىلعان قوعامدىق جاڭعىرۋعا قاتىستى تارماق­تاردىڭ بارلىعى تولىق ىسكە استى.

الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالاداعى اتقارىلعان ىستەر از ەمەس. كوروناۆيرۋس پاندەمياسى پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان ەكونوميكالىق باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىنا ءبىرشاما تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلدىڭ ەكونوميكاسى مەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان شارالار بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن اۋقىمدى سيپاتقا يە بولدى. ايتالىق, حالىقتى قولداۋعا جانە بيزنەستى قورعاۋعا باعىتتالعان شارالار پاكەتى بيىل 6 ترلن تەڭگەدەن اسىپ, ءىجو-ءنىڭ 8,7 پايىزىن قۇرادى. ول, بىرىنشىدەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن نىعايتۋعا, پاندەميانىڭ تارالۋىنا قارسى جۇمىستارعا تىكەلەي ارالاسقان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋعا جۇمسالدى. ەكىنشىدەن, بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ, اسىرەسە شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىنىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋگە, جۇمىسسىزدار قاتارىنىڭ كوبەيىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋگە, سونىمەن قاتار تابىس كوزىنەن ايرىلعان ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋعا باعىتتالدى. 11,5 مىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىسانىنا جانە 1,6 ملن ادامعا كرەديتتىك «دەمالىس» بەرىلدى. بيزنەستىڭ سالىق تولەمدەرىن تولەۋ مەرزىمى شەگەرىلدى, 8 پايىزدىق جىلدىق مولشەرلەمەمەن نەسيە الۋعا جاعداي جاسالدى. 4 جارىم ملن-عا تارتا ادامعا ەكى اي كولەمىندە الەۋمەتتىك تولەماقى بەرىلدى, 1 ملن 600 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ كوممۋنالدىق شىعىندارى وتەلدى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, شەتەلدىك جانە وتاندىق جۇمىس­شى­لاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن تەڭەلتۋ ءۇشىن جۇيەلى جۇمىستار قولعا الىندى. شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ پروتسەسىن باقىلاۋ كۇشەيتىلدى, جەرگىلىكتى جانە شەتەلدىك جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعالۋىنا قاتىستى ايىرماشىلىقتاردى جويۋعا كوڭىل ءبولىندى. 2020 جىلى شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنە كۆوتا 40 پايىزعا, ياعني 49 مىڭ ادامنان 29 مىڭعا ازايدى. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە ءار سالاداعى وتاندىق ەڭبەككەرلەردىڭ تابىسى كوتەرىلدى, ەڭبەكاقى تولەۋ مەن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا قاتىستى ديسكريميناتسيا بار ۇجىمدارداعى شيەلەنىس دەڭگەيى تومەندەدى.

جالپى العاندا پرەزيدەنتتىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك باعىتتاعى تاپسىرمالارى جۇزەگە استى دەۋگە نەگىز بار.